Uzasadnienie
Wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 26 kwietnia 2011 r. Nr: [....] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu L.J. złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych.
We wniosku skarżąca oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jej utrzymania jest dochód z tytułu renty oraz ½ emerytury w wysokości 3.145,57 zł netto. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o powierzchni 127 m². Wnioskodawczyni dysponuje oszczędnościami w wysokości 5.000 zł, nie posiada natomiast przedmiotów wartościowych.
Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy L.J. podniosła, iż miesięczne koszty jej utrzymania sięgają kwoty 2.700 zł. Składają się na nie wydatki na gaz, prąd, TV, telefon, wodę, śmieci, lekarstwa, żywność, wizyty lekarskie, naprawy, itp. Dodatkowe wydatki roczne w łącznej kwocie 700 zł przeznaczane są na podatek gruntowy i ubezpieczenie domu. Skarżąca, jako osoba starsza, nie może całkowicie wyzbyć się zgromadzonych dotychczas skromnych oszczędności, gdyż stan jej zdrowia może ulec pogorszeniu, co będzie związane ze zwiększeniem wydatków na badania oraz leki. Skarżąca ponosi wydatki na remont i naprawę urządzeń, dlatego musi mieć jakieś zaoszczędzone środki. Nie bez znaczenia dla sytuacji materialnej wnioskodawczyni pozostaje fakt śmierci jej męża, T.C. Jego choroba oraz wydatki związane z pochówkiem, a także fakt, że obecnie na utrzymanie pozostała wyłącznie jedna emerytura, znacząco i niekorzystnie wpłynęły na stan finansów skarżącej oraz możliwości poczynienia jakichkolwiek nieprzewidzianych wydatków, w tym kosztów opłaty za wniesienie niniejszej skargi.
Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.
Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie tego prawa we wnioskowanym zakresie.
W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.).
Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skarżąca osiąga bowiem stałe miesięczne dochody z tytułu świadczenia emerytalno-rentowego w wysokości 3.145,57 zł netto. Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, że wydatki związane z koniecznym utrzymaniem oraz leczeniem skarżącej wynoszą 2.700 zł. Zestawienie kwoty uzyskiwanych dochodów oraz wydatków wskazuje, że po opłaceniu kosztów związanych z utrzymaniem, leczeniem i pozostałymi niezbędnymi wydatkami (m.in. konieczne naprawy), skarżącej pozostaje miesięcznie kwota 445,57 zł, którą może swobodnie dysponować. Nie można zatem stwierdzić, że skarżąca nie ma możliwości partycypowania w kosztach zainicjowanego postępowania sądowego.
Ponadto, oprócz stałych miesięcznych dochodów, skarżąca dysponuje oszczędnościami w wysokości 5.000 zł. Posiadane oszczędności pozwolą stronie pokryć koszty sądowe w sprawie w sposób całkowicie nieodczuwalny dla jej sytuacji majątkowej. Orzekający uznał zatem, że skarżąca jest w stanie, bez uszczerbku w koniecznym własnym utrzymaniu ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie.
Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącą kosztów sądowych jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie skarżącej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).