Uzasadnienie
[....] Spółka z o.o. z siedzibą w K., złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu z uwagi na brak wystarczających środków finansowych koniecznych do uiszczenia należnych opłat sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż wszystkie posiadane przez Spółkę środki pieniężne przeznaczane są na bieżącą działalność deweloperską, ponadto sprawa jest bardzo skomplikowana co wskazuje na konieczność reprezentowania Spółki przez profesjonalnego pełnomocnika. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż Spółka prowadzi działalność deweloperską. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, iż wysokość kapitału zakładowego podstawowego Spółki wynosi 500 000 zł. Po wezwaniu Sądu do uzupełnienia braków złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona nadesłała dokumenty i oświadczenia. Wykazano, iż w roku obrotowym 2015r. spółka osiągnęła zysk w kwocie 15 511,02 zł, natomiast w 2014r. był to zysk rzędu 34 657,37 zł. Spółka posiada rachunek bankowy, na których wykazano kwotę 9 299,64 zł wg stanu na dzień 14 listopada 2016r.
Spółka wezwana do złożenie oświadczenia o aktualnych obrotach spółki i rodzaju prowadzonej działalności, określenie wysokości zysku i strat za 2015r., przedstawienie wykazu nieruchomości, ruchomości będących własnością spółki, oświadczenie ilu pracowników zatrudnia spółka i z jakich źródeł finansowane jest ich wynagrodzenie, przedstawienie zeznania podatkowego za 2015r, przedstawienie wyciągów z kont bankowych, przesłała pismo informujące, iż Spółka prowadzi działalność gospodarczą w zakresie realizacji inwestycji budowlanej przy ul. [....] w K., a obroty Spółki na dzień 31 października 2016r. wyniosły 285 492,08 zł. Zysk wg. rachunku zysków i start za 2015r. zysk za ten rok wyniósł 15 511,02zł. Spółka na dzień 29 listopada 2016r. zatrudnia 6 osób na umowy o pracę. Wynagrodzenia pracowników finansowane są z firmowych i prywatnych środków (wpływy ze sprzedaży, pożyczek od udziałowców). Strona nie określa i nie przedstawia, mimo wezwania, spisu nieruchomości i ruchomości będących własnością Spółki.
Strona dołącza natomiast szereg dokumentów (wyciągi bankowe, rachunek zysków i start, zeznanie podatkowe za 2015r.). Dołącza zeznanie podatkowe a 2015r., z którego wynika, iż przychody Spółki wynosiły 1 556 728,79 zł, koszty uzyskania 1 503 426,91 zł, dochód za 2015r wyniósł 53 301,88 zł.
Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2016r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
We wniesionym sprzeciwie Spółka domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie od ponoszenia wnioskowanych kosztów. Podniosła, że wszystkie posiadane środki przeznacza na bieżącą działalność deweloperską, nie jest tez uprawniona do dysponowania kwotami zgromadzonymi na powierniczych rachunkach nabywców lokali mieszkalnych. Nadto od stycznia do września 2016r. zanotowała stratę w kwocie 226 tys. zł
Sąd zważył, co następuje
Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 – oznaczana dalej jako p.p.s.a.) - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl przepisu W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej może nastąpić: w zakresie całkowitym lub częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania.
Zaskarżone postanowienie wydane przez referendarza sądowego jest prawidłowe.
W pierwszej kolejności wskazać należy, iż przyznanie prawa pomocy wnioskodawcy może nastąpić, jeśli wykaże on, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w sprawie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób prawnych, toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Działalność gospodarcza wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Niejednokrotnie podkreślał w swoich orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny, że przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych przepisach, jakim jest forma finansowania z budżetu państwa czyli innych podatników i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący.
Ponadto osoba prawna prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1052/12, LEX nr 1240770). Istotna jest zatem nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt I FZ 26/13, LEX nr 1282661).
Nadto osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wysokość wielokrotnie przewyższa wartość wymaganego wpisu co do zasady nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt II FZ 463/04). O ile jednak prowadzenie przez podmiot gospodarczy działalności znacznych rozmiarów samo w sobie nie stanowi o jego dobrej kondycji finansowej (zob. postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt I FZ 442/12, LEX nr 1239207), to sam fakt, iż osoba prawna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykazuje w swojej działalności straty nie stanowi wystarczającej przesłanki jej udzielenia (zob. postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 933/12, LEX nr 1240538). W orzecznictwie przyjmuje się również, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08).
Dlatego osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie mamy do czynienia z takim przypadkiem.
W ocenie Sądu w zaskarżonym postanowieniu zasadnie oparto się na głównej przesłance odmowy prawa pomocy w postaci prowadzenia działalności deweloperskiej w pełnej formie i bez ograniczeń tej działalności ze względu na sytuację materialną, co wynika z okoliczności braku przesłanek do jej ograniczenia lub niekontynuowania w dotychczasowej formie, pomimo wskazywania na straty bilansowe. Spółka pomimo powoływania się na taką stratę, także w sprzeciwie, nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż w związku z tym nie posiada lub nie jest w stanie wygospodarować środków finansowych na pokrycie wymaganych obecnie kosztów sądowych. [....] Spółka z o.o. nadal prowadzi zarejestrowaną działalność gospodarczą, deklaruje bowiem obroty za I półrocze 2016r. w wysokości 285 492,08 zł. Spółka funkcjonuje w obrocie, nie została postawiona w stan likwidacji ani upadłości. Równocześnie Spółka wykazuje zysk za 2015 rok, dochody wg.
PIT to 53 301,88 zł. Spółka w oczywisty sposób nie utraciła płynności finansowej, skoro deklaruje przychody za I półrocze 2016r., a przychód za rok 2015 wyniósł 1 556 728,79 zł. Oznacza to, iż Spółka prowadząc działalność gospodarczą obraca na bieżąco środkami finansowymi. Spółka nie wykazała, iż nie ma możliwości zgromadzenia środków na pokrycie ew. kosztów sądowych czy kosztów ustanowienia pełnomocnika. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania Spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. W tych okolicznościach skoro Spółka jest przedsiębiorcą i prowadzi działalność gospodarczą, istnieje domniemanie faktyczne, że działalność ta nadal jest opłacalna. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności lub upadłość przedsiębiorcy, gdyż celem działalności gospodarczej jest generowanie zysku. Skoro przedsiębiorca prowadzi działalność, to uzyskuje przychody, a więc zasadniczo może z nich pokryć koszty sądowe, a jeśli faktycznie jej nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów.
Pomimo sygnalizowanych problemów przeznacza środki na aktualne inwestycje. Zupełnie zatem nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja, iż referendarz nie wziął pod uwagę, że wszystkie środki pieniężne Spółka przeznacza na bieżącą działalność. Koszty sądowe czy koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, które strona będzie obowiązana ew. ponieść w niniejszej sprawie winny być traktowane na równi z innymi jej zobowiązaniami, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej. Koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie.
Wobec tego w ocenie Sadu dokonana na podstawie danych zawartych w formularzu wniosku oraz dosłanych dokumentów analiza sytuacji finansowej Spółki przedstawiona w zaskarżonym postanowieniu, nie pozwala na stwierdzenie, iż środki, jakimi dysponuje nie pozwalają na poniesienie opłat związanych z jej uczestnictwem w procesie (obecnie żadne opłaty od uczestnika jakim jest Spółka nie są pobierane) oraz opłat ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.