Uzasadnienie
W dniu 13 września 2010r. J.P. złożyła wraz ze skargą wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie swej skargi na decyzję Wojewody z dnia [...] sierpnia 2010r. wydaną w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości.
Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu z uwagi na niskie dochody rodziny, brak wystarczających środków, koniecznych do uiszczenia kosztów, a także znaczne koszty leczenia i utrzymania. Podnosi, iż jest wdową, samotnie gospodarującą. Utrzymuje się jedynie ze świadczenia emerytalnego. Mieszka w mieszkaniu, które jest własnością jej wnuczki, ale ponosi koszty jego utrzymania w łącznej kwocie około 632,39 zł miesięcznie. Dodatkowo oświadcza, iż jej dorosłe dzieci mają własne rodziny i nie są w stanie jej pomóc, gdyż znajdują się również w bardzo trudnej sytuacji materialnej ze względu m. innymi na przewlekłe choroby i zabiegi operacyjne. Ponadto dodaje, iż w związku z jej podeszłym wiekiem i stanem zdrowia wydaje miesięcznie na leki około 250,00 zł.
Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącej zasługuje w części na uwzględnienie.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł.
Z akt sprawy wynika, iż skarżąca nie posiada nieruchomości lokalowych, zamieszkuje w mieszkaniu swojej wnuczki, i ponosi wszelkie opłaty z tym związane w wysokości miesięcznie około 632,39 zł (czynsz 325,80 zł, energia elektryczna około 70,10 zł, gaz – około 236,00 zł za półtora miesiąca). Wnioskodawczyni posiada natomiast dwie działki o łącznej pow. 10 186 m2, które nie mają dojazdu i przeznaczone są w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod tereny zielone (park). Jak wskazuje, działki te nie nadają się do sprzedaży ze względu na ich przeznaczenie. Skarżąca nie wykazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy faktu posiadania wartościowych ruchomości czy też oszczędności.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania kwalifikowanego zastępstwa prawnego stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy osoba wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.
Użyte w art. 246 cyt. ustawy sformułowanie " gdy osoba wykaże " oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż pozostaje w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie orzekającego, skarżąca wykazała wystarczająco skutecznie, iż w obecnej sytuacji majątkowej, biorąc pod uwagę wysokość miesięcznych dochodów, wykazane wydatki na leczenie i utrzymanie, brak oszczędności i majątku, który ew. można byłoby wynająć czy zastawić, a także wysokość wpisu należnego od złożonej skargi, nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W związku z powyższym, zwolnienie strony od konieczności uiszczenia kosztów sądowych uznano za uzasadnione.
Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie adwokata, zważono, iż strona nie wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie, która to przesłanka uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskodawczyni posiada bowiem stały dochód z tytułu emerytury w wysokości [...]zł, a zatem dysponuje stałym, pewnym dochodem i w perspektywie czasu, mogłaby poczynić oszczędności w celu zgromadzenia odpowiedniej sumy dla pokrycia kosztów ew. zastępstwa procesowego, w szczególności wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązkowy.
Nie można zatem wobec sytuacji materialnej wnioskodawczyni stwierdzić, iż nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania ponieważ, jak zaznaczono posiada ona stały, pewny dochód. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca nie ma również nikogo na utrzymaniu, nie ma zadłużenia, nie wykazała innych nadzwyczajnych okoliczności obciążających jej budżet domowy, a zatem swobodnie może dysponować swoim dochodem.
W tym miejscu Sąd pragnie natomiast podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi zatem na regulację zawartą w art. 134, a także a art. 140 cyt. ustawy, nie mają uzasadnienia obawy stron, iż bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będą w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu.
Podsumowując należy stwierdzić, iż w aktualne sytuacji finansowej wnioskodawczyni, przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym byłoby niezasadne. Konieczność zaś poniesienia części kosztów (tj. kosztów ustanowienia ewentualnego pełnomocnika z wyboru, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania nie jest obligatoryjny) nie naraża skarżącej na pogorszenie jej warunków bytowych z jednej strony, z drugiej zaś strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swą pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 oraz art. 246 § 1, art. 258 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).