Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjne w Krakowie odrzucił skargę D. O. i W. O. na postanowienie Prezydenta Miasta [...] z dnia 30 lipca 2015 roku w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji.
W dniu 14 stycznia 2016 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu.
Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartych w urzędowym formularzu "PPF" wnioskodawcy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz synem T. O. i synowa M. O.. Miesięczny dochód rodziny wynosi 8.060 zł i stanowi go emerytura skarżącego w wysokości 2.685 zł, emerytura pomostowa skarżącej w wysokości 875 zł, wynagrodzenie za pracę syna wnioskodawców w wysokości 3.000 zł oraz wynagrodzenie za pracę synowej w wysokości 1.500 zł.
W skład majątku skarżących wchodzi dom o powierzchni 126 m² i wartości 200 tys. zł, nieruchomość rolna o areale 1,30 ha oraz działka wielkości 14,40 ara o wartości 100 tys. zł. Jako przedmioty wartościowe skarżący wykazali dwa samochody osobowe o wartości 10 tys. zł i 20 tys. zł. Roczne wydatki rodziny ponoszone na pokrycie zobowiązań, utrzymanie i leczenie wynoszą 10 tys. zł.
Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.).
Użyte w art. 246 p.p.s.a. ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z powyższego wynika, że to skarżący ubiegając się o przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych oraz ustanowienie na ich rzecz adwokata z urzędu, winni byli przekonać orzekającego, że ich sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego we własnym zakresie.
W ocenie referendarza sądowego przedstawiona przez wnioskodawców sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy bowiem podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.).
Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
Jak wynika z oświadczenia złożonego we wnioskach o przyznanie prawa sytuacja majątkowa D. i W. małżonków O. nie nosi znamion ubóstwa, czy biedy. Skarżący są właścicielami domu oraz dwóch nieruchomości gruntowych. Nie grozi im pozbawienie środków do życia, posiadają bowiem stałe i pewne źródło utrzymania w postaci świadczenia emerytalnego w wysokości 2.685 zł oraz pomostowego w wysokości 875 zł. Stałymi dochodami z wynagrodzenia za pracę dysponują także pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym syn i synowa. Łączny miesięczny dochód rodziny wynosi 8.060 zł. Wnioskodawcy nie wykazali przy tym, że środki finansowe, jakimi dysponują, są w całości przeznaczane na zaspokojenie niezbędnych potrzeb związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny. We wniosku oświadczyli bowiem, że roczne koszty zobowiązań i stałych wydatków rodziny wynoszą 10 tys. zł, co oznacza miesięczny wydatek rzędu 833 zł (10 tys. zł / 12 m-cy = 833,33 zł).
Zestawienie tej kwoty z sumą miesięcznych dochodów rodziny oznacza, że skarżącym pozostaje w miesiącu wolne środki finansowe, którymi mogą swobodnie dysponować. Powyższe oznacza, że małżonkowie O. mają możliwości, aby pokryć we własnym zakresie należne w sprawie koszty sądowe, jak również wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru.
Reasumując należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa skarżących nie uzasadnia przyznania im prawa pomocy. Co do zasady prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody w wysokości przewyższającej kwotę przeznaczaną na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Sytuacja taka pozwala bowiem na przygotowanie się do wszczęcia sprawy sądowej poprzez zaoszczędzenie odpowiednich środków na ten cel (por. M. Budachowska, Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, cz. II. Doradztwo Podatkowe 2005/9/51, Lex nr 49597).
Z tych względów orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.