Uzasadnienie
W dniu 18 stycznia 2016r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję WINB z dnia 7 października 2015r.
Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na fakt, iż obydwoje z żoną są osobami schorowanymi, utrzymującymi się jedynie z emerytur, żona jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym.
Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje w części na uwzględnienie.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, osobą niepełnosprawną w stopniu [...]. Małżonka skarżącego jest osobą schorowaną, cierpiącą na przewlekłe choroby, oczekującą na wymianę stawu biodrowego.
Źródłem utrzymania rodziny wnioskodawcy jest emerytura w wysokości 2135 zł, dodatkowy dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 395 zł oraz emerytura małżonki w kwocie 1293 zł. Łącznie zatem dochody 2 – osobowej rodziny wynoszą 3 824 zł.
Jak wskazuje wnioskodawca - koszty utrzymania to miesięcznie wydatek około 900 zł, plus wydatki roczne na opał, podatki, węgiel, ubezpieczenie.
Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika także, iż posiada on dom o wielkości 120 m2 i wartości 150 000 zł, samochód osobowy o wartości 20 000 zł. Skarżący nie wykazuje innych cennych ruchomości ani oszczędności. Dodatkowo oświadcza, iż dom obciążony jest hipoteką o wartości 31 773 ChF.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.
Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.
Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącego, należy stwierdzić, że uiszczenie wpisu w pełnej wysokości nie byłoby możliwe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jego rodziny.
W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie uiścić należnego obecnie wpisu sądowego bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności jego obecną, faktycznie bardzo trudną sytuację majątkową, stosunkowo niski dochód otrzymywany z tytułu emerytur strony oraz małżonki, przy specyficznej, trudnej sytuacji zdrowotnej małżonki skarżącego, braku znacznych oszczędności, braku majątku nie służącego zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, - w kontekście wysokości samego wpisu, zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od obecnie wymaganych należności sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od wpisu sądowego, należnego od złożonej skargi. Nie widzi się natomiast podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż skarżący posiada stały pewny dochód z tytułu emerytur, samochód osobowy o wartości 20 000 zł, dodatkowo również wykazuje źródła korzyści z tytułu umowy o pracę. Skarżący nie wskazuje również żadnych nadzwyczajnych okoliczności obciążających w sposób znaczny, ponad przeciętny budżet domowy, nie ma też innych osób – nie osiągających dochodu na utrzymaniu.
Natomiast wskazane koszty leczenia i trudna sytuacja zdrowotna, przede wszystkim małżonki strony, została uwzględniona poprzez zwolnienie od należnego na obecnym etapie postępowania sądowego wpisu sądowego w części, umożliwiając tym samym rozpoznanie sprawy przez sąd – w konsekwencji - zapewnienie wnioskodawcy konstytucyjnego prawa do sądu.
Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący do takich osób – w obecnej jego sytuacji majątkowo – bytowej, nie należy. Dlatego przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym jedynie zwolnienie od konieczności uiszczenia części wpisu sądowego należnego od złożonej skargi, umożliwiając mu tym samym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji majątkowej strony.
Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić zatem starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.
Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od obecnie wymaganych kosztów sądowych w formie części wpisu sądowego jest zasadne. Konieczność zaś poniesienia ewentualnie wymaganych w przyszłości kosztów postępowania – przy jednoczesnym aktualnym zwolnieniu od wpisu sądowego w ½ części i potencjalnym czasie na zgromadzenie środków finansowych na ew. przyszłe koszty, czy potencjalnej możliwości poprawy sytuacji majątkowej strony w przyszłości - obecnie nie naraża skarżącego na pogorszenie jego warunków bytowych, a z drugiej strony odpowiada fiskalnemu interesowi Państwa, które swoją pomoc powinno gwarantować tylko najbardziej potrzebującym.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).