Uzasadnienie
W dniu 11 czerwca 2012r. skarżąca J.K. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie swej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2011r. wydaną w przedmiocie uznania skargi za bezzasadną.
Skarżąca domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody, ciężką sytuację materialną, podeszły wiek, samotność. Wskazuje, iż prowadzi sama gospodarstwo, zamieszkuje w domu syna na zasadach prawa dożywocia, utrzymuje się jedynie z renty rodzinnej. Wykazuje koszty utrzymania na kwotę 280 zł (media), spłaty kredytów 340 zł oraz leków 300 zł.
Odnosząc się do wniosku skarżącej dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych – orzekający umorzył postępowanie w tym zakresie. Z akt sprawy wynika bowiem, iż postanowieniem referendarza sądowego z dnia 13 stycznia 2012r. wnioskodawczyni została w całości zwolniona od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Ponowne zatem rozpatrywanie wniosku w tym zakresie byłoby niezasadne i bezcelowe. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) umorzono postępowanie w tym punkcie.
Rozpoznając natomiast wniosek o przyznanie pełnomocnika uznano, iż zasługuje on na uwzględnienie.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Wprawdzie na wezwanie Sądu, wskazuje, iż zamieszkuje w domu syna jednakże jednoznacznie stwierdza, że prowadzi samotnie gospodarstwo domowe i z nikim nie gospodaruje. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni jest dochód z renty rodzinnej, który wynosi [...] Z oświadczenia skarżącej znajdujących się w aktach sprawy wynika także, iż nie posiada ona własnych nieruchomości, zamieszkuje u syna na zasadach prawa dożywocia. Skarżąca nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Ponosi koszty mediów, leków (około 280 zł), koszty spłaty kredytu w kwotach miesięcznych rat [...]zł (łącznie podana kwota to 340 zł). Nie ma rachunków bankowych. Wskazuje na koszty leczenia – 300 zł. W aktach sprawy znajdują się faktury VAT za media, leki, decyzja o przyznaniu renty rodzinnej, potwierdzenia zapłaty rat kredytowych.
Instytucja przyznania prawa pomocy stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.
Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.
Mając na uwadze obecną sytuację finansową skarżącej, należy stwierdzić, że poniesienie aktualnie kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania jest obowiązkowy, mogłoby spowodować uszczerbek w koniecznym jej utrzymaniu.
W ocenie orzekającego, skarżąca wykazała w sposób wystarczający i skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość comiesięcznych, stałych dochodów skarżącej w wysokości 1440,96 zł, brak oszczędności, brak własnego majątku nieruchomego, zwyczajowe i udokumentowane koszty utrzymania, zobowiązania pieniężne bankowe - zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie jej adwokat. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie.
Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Trzeba zaznaczyć, iż regulacje cyt. ustawy w zakresie prawa pomocy nie uzależniają przyznania tej pomocy od charakteru i problematyki sprawy, jej skomplikowania czy też potrzeby udziału w niej kwalifikowanego zastępcy procesowego. Orzekający, oceniając przesłanki warunkujące przyznanie adwokata bierze zatem pod uwagę jedynie sytuację materialno – bytową strony, a ta uzasadnia przyznanie jej pełnomocnika z urzędu. Odmowa przyznania skarżącej pomocy w postaci wyznaczenia adwokata, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział jest obowiązkowy na obecnym etapie postępowania, mogłoby doprowadzić do pozbawienia jej konstytucyjnego prawa do sądu.
Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżąca – na podstawie przedstawionych przez nią danych i oświadczeń - do takich osób należy. Dlatego przyznanie jej prawa pomocy w zakresie obejmującym przyznania adwokata należy uznać za adekwatne do aktualnej sytuacji majątkowej strony.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art.161, 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).