Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 15 października 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki skarżący T. J. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata.
We wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną G. J. oraz 3..-letnim synem K. J.. Ich miesięczny dochód wynosi 2.779 zł i stanowi go emerytura skarżącego w wysokości [...] zł oraz emerytura jego żony w wysokości [...] zł. Syn skarżącego jest bezrobotny bez prawa do zasiłku. W skład majątku skarżącego wchodzi mieszkanie o powierzchni 47 m² oraz nieruchomość rolna wielkości 1,03 ha otrzymana w spadku po rodzicach. Skarżący nie posiada zasobów pieniężnych w postaci oszczędności, czy papierów wartościowych, jak również przedmiotów wartościowych.
Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, iż jedynym źródłem dochodu rodziny są świadczenia emerytalne. Na utrzymaniu skarżącego oraz jego żony pozostaje dorosły syn, który jest bezrobotny od 1 stycznia 2009 roku. Miesięczne koszty utrzymania rodziny przedstawiają się następująco: opłata za mieszkanie 370 zł, energia elektryczna 160 zł, gaz 267 zł, leczenie od 200 do 400 zł. Zarówno skarżący, jak i jego żona z synem są osobami schorowanymi. Żona pozostaje w stałym leczeniu ze względu na choroby kręgosłupa, stawów i górnych dróg oddechowych. Skarżący również stale leczy chory kręgosłup i górne drogi oddechowe. W roku 2009 wnioskodawca przebywał w sanatorium, za które musiał zapłacić.
Zdaniem orzekającego wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie w części.
Na wstępie należy podnieść, iż instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym).
Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości wyrażonej w art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie kwalifikowanego zastępstwa prawnego, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.
W ocenie orzekającego skarżący uwiarygodnił w sposób wystarczający, że nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania sądowego. Ze względu na stan zdrowia rodzina skarżącego ponosi znaczne wydatki na zakup leków i konieczne leczenie. Miesięczne wydatki na ten cel wynoszą od 200 do 400 zł. Na utrzymaniu małżonków J. od dnia 1 stycznia 2009 roku pozostaje bezrobotny dorosły syn K.. Skarżący nie posiada oszczędności, jak również cennych przedmiotów, które mogłyby zostać spieniężone na pokrycie kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego. Te wszystkie okoliczności wpłynęły na decyzję orzekającego o zasadności zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w 1/2 części.
Wypada jednak zauważyć, że zarówno skarżący, jak i jego żona uzyskują stałe miesięczne dochody w łącznej wysokości 2.779 zł. Skarżący pobiera bowiem emeryturę w wysokości [...] zł, a wysokość emerytury jego żony to [...] zł. T. J. posiada zatem potencjalne możliwości uzyskania środków na pokrycie części kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego, jeżeli takowe uznaje za niezbędne.
Zaakcentować również należy, że skarżący jest właścicielem majątku nieruchomego, w skład którego wchodzi mieszkanie wielkości 47 m² oraz nieruchomość rolna o areale 1,03 ha. Powyższe składniki majątku nawet jeśli nie przynoszą żadnych lub znaczących dochodów, mogą stanowić zabezpieczenie kredytu lub pożyczki, jeśli ich właścicielowi brakuje bieżących środków finansowych. Pogląd ten prezentowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 24 marca 2004r., sygn. akt FZ 10/04; postanowienie z dnia 15 kwietnia 2004r., sygn. akt FZ 9/04; postanowienie z 17 października 2005r. sygn. akt II FZ 681/05). Podziela go również orzekający w niniejszej sprawie.
Reasumując należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, skoro przesłanką uwzględnienia takiego wniosku, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 jest brak jakiegokolwiek dochodu. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Istnieją natomiast podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych w 1/2 części.
Z tych względów orzeczono w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).