Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek J.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych w sprawie skargi na decyzję Wojewody [.....] z dnia 10 grudnia 2008 r. Nr: [.....] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
We wniosku skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem J.K. oraz 23-letnim synem R.K. Skarżąca aktualnie przebywa czasowo w [.....], gdzie pracuje otrzymując wynagrodzenie około 900 funtów szterlingów. Mąż skarżącej, ze względu na stan zdrowia, jest na rencie, a wysokość uzyskiwanego przez niego świadczenia wynosi 820 USD. Syn skarżącej jest bezrobotny, nie osiąga żadnych dochodów. Skarżąca nie posiada żadnego majątku nieruchomego, jak również cennych ruchomości. Nie dysponuje zasobami pieniężnymi.
Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżąca podniosła, że obecnie nie dysponuje środkami finansowymi na pokrycie kosztów sądowych. Na jej utrzymaniu pozostaje bezrobotny syn, który nie może znaleźć pracy ze względu na trwający od 2008 roku kryzys gospodarczy. Skarżąca podjęła nisko płatną pracę w [.....]. Bieżące koszty utrzymania skarżącej, które są dużo wyższe niż w Polsce, przekraczają jej przychody. Skarżąca ponosi następujące wydatki: wynajem mieszkania [.....] miesięcznie, gaz [.....] za 3 miesiące, prąd około [.....], podatek za dom [.....] miesięcznie, telefon około [.....], dojazd [.....]. Mąż skarżącej, ze względu na trwałą niezdolność do pracy, przebywa na rencie. Nie może on podjąć żadnej pracy, i poza świadczeniem rentowym nie ma innych źródeł utrzymania. Ani mąż, ani syn skarżącej, nie mają żadnego majątku.
Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje:
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego.
Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, którego domaga się skarżąca, zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami) przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W ocenie orzekającego przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Należy bowiem podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.).
Zauważyć także wypada, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, wyrażonej w art. 199 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
Jak wynika z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podjęła pracę w [.....]. Jej miesięczne dochody wynoszą około [.....] funtów szterlingów miesięcznie. Otrzymywane wynagrodzenie przeliczone według średniego kursu NBP z dnia 11 lutego 2010 roku (Tabela nr 29/A/NBP/2010) tj. 4,5947 wynosi 4.135,23 zł. Mąż skarżącej otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 820 USD, co daje kwotę 2.419,25 zł według średniego kursu NBP z dnia 11 lutego 2010 roku (Tabela nr 29/A/NBP/2010) wynoszącego 2,9503. Łączne dochody małżonków K. wynoszą zatem 6.554,48 zł. Uwzględniając fakt, że dochody te przypadają na trzyosobową rodzinę (dorosły syn skarżącej jest bowiem osobą bezrobotną) na osobę w rodzinie przypada kwota 2.184,83 zł.
Wysokość uzyskiwanych w miesiącu dochodów pozwala, zdaniem orzekającego, na poniesienie przez skarżącą kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny, tym bardziej, że koszty sądowe na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł (zgodnie z § 3 w zw. z § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami). Koszty sądowe tego rzędu skarżąca uiszczała uprzednio (wpis od złożonej skargi 200 zł oraz opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienie orzeczenia 100 zł).
Reasumując należy stwierdzić, że skoro wnioskodawczyni dysponuje stałymi miesięcznymi dochodami, nie może być uznana za osobę ubogą i dlatego brak jest podstaw do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).