Uzasadnienie
W dniu 23 stycznia 2012r. skarżący J.T. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie swej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2012r. wydaną w przedmiocie umorzenia postępowania.
Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na brak własnych dochodów, bezrobocie, brak własnego majątku, oszczędności, zajęcia komornicze rachunku bankowego. Wskazuje, iż aktualnie nie posiada żadnych dochodów, a do tej pory utrzymywał się z oszczędności, których obecnie już nie posiada.
Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Zamieszkuje jednakże w domu jednorodzinnym należącym do jego matki. Aktualnie skarżący pozostaje bez stałych źródeł utrzymania. Jak oświadcza na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy – do tej pory utrzymywał się z oszczędności, a obecnie korzysta z pożyczki otrzymanej od matki w kwocie 200 zł. Jednocześnie skarżący przedstawia zeznanie podatkowe za 2011r., z którego wynika, iż z działalności wykonywanej osobiście osiągnął dochód w kwocie 1675,00 zł, przy przychodzie rocznym 3 010,00 zł.
Z oświadczeń skarżącego znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż nie posiada on nieruchomości lokalowych, natomiast wykazuje działkę o pow. 0,4 ha. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Oświadcza, iż nie ma samochodu, maszyn rolniczych, a także nie prowadzi żadnej produkcji rolnej na posiadanym gruncie i nie osiąga z tego tytułu żadnych korzyści majątkowych. Przedstawia wyciąg z rachunku bankowego w [...] Banku SA, zajętego przez komornika sądowego na rzecz dwóch wierzycieli.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.
Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.
W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie uiścić należnych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. Biorąc pod uwagę w szczególności brak własnych dochodów, utrzymywanie się z pożyczek od mamy, przy jednoczesnym jednoznacznym oświadczeniu, iż gospodarstwo domowe skarżący prowadzi samodzielnie – brak oszczędności, samochodu, w kontekście również udokumentowanego zajęcia oszczędności przez komornika sądowego - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie.
Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącego - uiszczenie wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych.
Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych danych i oświadczeń - do takich osób należy.
Trzeba również jednakże zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, art. 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.
Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych w całości należy uznać za zasadne.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).