Uzasadnienie
Decyzją z dnia 8 listopada 2019 r., nr [...], Wojewoda działając na podstawie art. 9a w związku z art. 142 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 30 września 2019 r. znak: [...]
Organ I instancji w swoim rozstrzygnięciu orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie o ustalenie i wypłatę odszkodowania na rzecz K. S., H. B., T. B. i A. B. za udział w wysokości 5/80 w parceli l. kat. [...] o pow. 1621 m2, powstałej z podziału parceli 1. kat. [...] obj. Lwh [...], stanowiącej współwłasność A. B. z d. J. w w/w części, wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia 24.10.1949 r. L: A. A. [...]
W uzasadnieniu Prezydent Miasta K. wskazał, że wywłaszczona orzeczeniem z dnia 24.10.1949 r. nr L: A.A. [...] Urzędu Wojewódzkiego [...] parcela l. kat. [...] o pow. 1621 m2, powstała z podziału parceli l. kat. [...] obj. Lwh [...], stanowiła współwłasność A. B. z d. J. w [...] części.
Inicjatorem postępowania o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia w/w nieruchomości są spadkobiercy A. B., tj. K. S., H. B., T. B. i A. B..
Odwołanie od decyzji organu I instancji złożyli wnioskodawcy: K. S., H. B., T. B. i A. B. zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy a to art. 128 i 129 ust.5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 28 k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, iż wnioskodawcy jako spadkobiercy A. B. nie są uprawnieni do ubiegania się o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość oraz naruszenie art. 21 ust. 1 oraz 64 ust. 1 i 2 Konstytucji poprzez przyjęcie, iż prawo do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie podlega dziedziczeniu a spadkobiercy osoby wywłaszczonej nie są uprawnieni do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość.
Wojewoda rozpatrując to odwołanie w motywach uzasadnienia powołanej na wstępie decyzji z 8 listopada 2019 r. wskazał, że istotą postępowania w sprawie jest ustalenie w pierwszej kolejności, że danej osobie przysługuje prawo do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym. Legitymacja procesowa strony to uprawnienie określonego podmiotu do wszczęcia postępowania administracyjnego lub uczestniczenia w tym postępowaniu jako strona ze względu na dysponowanie interesem prawnym lub obowiązkiem znajdującym umocowanie w materialnym prawie administracyjnym. W sytuacji, gdy organ nie stwierdzi w sprawie interesu prawnego osoby żądającej wszczęcia postępowania albo wobec której wszczął postępowanie, należy postępowanie umorzyć.
W dalszej części podano, że zgodnie z przepisem art. 128 ust. 1u.g.n., wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw.
Wskazano, że NSA w wyrokach z dnia 11.12.2018 r. sygn. akt I OSK 352/17, z dnia 11.12.2018 r. sygn. akt I OSK 4191/18, z dnia 28.05.2019 r. sygn. akt I OSK 993/19 oraz z dnia 29.05.2019 r. sygn. akt I OSK 740/19 zajął stanowisko, że roszczenie o odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości jest roszczeniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu i nie przechodzi na następców prawnych pod jakimkolwiek tytułem.
W oparciu o powołane w uzasadnieniu decyzji orzecznictwo, organ odwoławczy w konsekwencji stwierdził, że przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami nie przewidują uprawnienia następców prawnych osób wywłaszczonych do ubiegania się o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. Zatem przyjęto, że wnioskodawcy nie są uprawnieni do ubiegania się o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej współwłasność A. B. (z d. J.), niniejsze postępowanie było bezprzedmiotowe i jako takie podlegać musiało umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (vide: wyrok NSA z 12.04.2018 r. sygn. akt II OSK 1387/16 - Legalis).
Skargę od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie złożyli K. S., H. B., T. B. i A. B..
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1.naruszenie przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynik sprawy a to art. 128 i 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 28 k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, iż wnioskodawcy jako spadkobiercy A. B. nie są uprawnieni do ubiegania się o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, co skutkowało brakiem przypisania im przez organ statusu strony i utrzymaniem w mocy decyzji umarzającej postępowanie w sprawie;
2. naruszenie art. 21 ust. 1 oraz 64 ust. 1 i 2 Konstytucji poprzez przyjęcie, iż prawo do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie podlega dziedziczeniu, a spadkobiercy osoby wywłaszczonej nie są uprawnieni do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość,w sytuacji gdy odszkodowanie takie nie zostało wypłacone na rzecz pierwotnego właściciela nieruchomości.
Uzasadniając zarzuty skargi wskazano, że żaden z przepisów ustawowych nie pozbawia spadkobierców osoby bezpośrednio wywłaszczonej prawa do ubiegania się do realizacji uprawnienia majątkowego w postaci prawa do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Powołany przez organ art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. określa jedynie kto może złożyć wniosek, nie określa natomiast kręgu osób uprawnionych do odszkodowania. Innymi słowy przepis art. 129 ust. 5 u.g.n. ma charakter procesowy, a nie materialnoprawny. Nie jest on bowiem samoistną podstawą materialną do ustalania odszkodowania. Materialnoprawny obowiązek ustalenia odszkodowania musi wynikać z odrębnych i obowiązujących podstaw prawnych. Zdaniem skarżących, przyjęta przez organ wykładnia przepisów narusza zatem naczelną konstytucyjną zasadę gwarantującą ochronę własności i dziedziczenia. Okazałoby się bowiem, iż wskutek interpretacji przepisów spadkobiercy osoby zmarłej zostaliby pozbawieni prawa do roszczenia majątkowego do którego uprawniony był ich poprzednik prawny.
Jednocześnie wskazano w skardze, iż powołane przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego 11 grudnia 2018 r. (sygn. akt l OSK 352/17 i l OSK 4191/18), z dnia 28 maja 2019 r. (sygn. akt l OSK 993/19) i z dnia 29 maja 2019 r. (sygn. akt l OSK 740/19) dotyczą zupełnie innego stanu faktycznego niż stan faktyczny niniejszej sprawy. Sprawy objęte tymi wyrokami dotyczyły roszczenia odszkodowawczego ustalanego w związku z wybudowaniem na nieruchomości urządzeń infrastrukturalnych w ramach jej czasowego zajęcia na podstawie decyzji administracyjnej. Nie mniej jednak w sprawie tego samego rodzaju co objęte cytowanymi przez organ wyrokami w późniejszym wyroku w stosunku do wskazanych przez organ tj. w wyroku NSA z dnia 27.8.2019 r. (l OSK 1840/19, Legalis) NSA wskazał zupełnie przeciwny pogląd prawny a mianowicie: "nie ulega wątpliwości, że odszkodowanie przysługuje osobie wywłaszczonej, a więc takiej która była właścicielem nieruchomości w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej lub decyzji ograniczającej prawo korzystania z nieruchomości.
W orzecznictwie sądowadministracyjnym nie budzi także zastrzeżeń pogląd, że prawo takie przysługuje również spadkobiercom osoby wywłaszczonej. (...) zgodnie z treścią art. 128 ust. 1 GospNierU roszczenia odszkodowawcze przysługują osobom, które zostały wywłaszczone.(...) NSA dodatkowo pokreślił, że: "(...) poprzedni właściciel względnie jego następca prawny pod tytułem ogólnym - są co do zasady legitymowani do występowania z żądaniem odszkodowania za dokonane wywłaszczenie, w niniejszej sprawie za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości w związku z założeniem, przeprowadzeniem urządzeń przesyłowych i to bez względu na to, czy przyjmie się tezę o publicznoprawnym, cywilnoprawnym charakterze tego żądania (...).
Podsumowując w skardze zarzucono, że organ nie dość, że powołał się na orzecznictwo nieadekwatne do stanu faktycznego sprawy, to dodatkowo dokonał wykładni przepisów w oderwaniu od podstawowych zasad porządku prawnego w tym zasady ochrony własności i prawa do dziedziczenia.
Na podstawie tych zarzutów skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Wojewody oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 26 marca 2020 r do sygn. akt II SA/Kr 1568/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę. Jak wskazał Sad I instancji "z uwagi na treść art. 4 pkt 6 dekretu z z dnia 7.04.1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w czasie wojny 1939-45 oraz art. 39 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, który stanowi, że roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Jest to przepis prawa materialnego, który nie może być ani skracany ani przedłużany. Skoro bowiem w dacie złożenia wniosku o wpis w księdze wieczystej tj. 26.01.1962 r. orzeczenie o wywłaszczeniu było prawomocne (a tylko takie mogło stanowić podstawę wpisu w księdze wieczystej), to ta okoliczność czyni w pełni uzasadnionym przyjęcie, że roszczenie o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość dla A. B. przedawniło się. Powyższa konstatacja sprawia, że skarżący jako spadkobiercy A. B. w sposób trwały utracili możliwość uzyskania odszkodowania, co oznacza bezprzedmiotowość postępowania w sprawie. "
W wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej od tego wyroku Naczelny Sad Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 26 stycznia 2021r, do sygn. akt I OSK 2194/20 uchylił zaskarżony wyrok a sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.
Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Na wstępie należy wskazać, że sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpni 2002 r prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019, poz. 2325)
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy.
W ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 P.p.s.a. sąd jest uprawniony do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.), zaś jedynym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 P.p.s.a. Orzekanie w granicach sprawy (art. 135 P.p.s.a.) oznacza sprawę będącą przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność, jako pochodną określonego stosunku administracyjnoprawnego i odbywa się z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa.
Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd oddala skargę w oparciu o art. 151 P.p.s.a.
Z istoty kontroli wynika, że legalność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem ponownego rozpoznania przez ten sąd oraz organ administracji publicznej, będą one obowiązane podporządkować się ocenie prawnej wyrażonej w uzasadnieniu poprzednio wydanego wyroku, jeżeli nie zostanie on uchylony, nie ulegnie istotnej zmianie stan faktyczny sprawy lub zmianie nie ulegną przepisy prawa. W wyroku z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1328/10, Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą w przyszłości formułować innych, nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie.
Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Kontrola legalności przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji, wydanej w ramach związania wynikającego z art. 153 p.p.s.a., sprowadza się zatem w głównej mierze do oceny, czy organy podporządkowały się ocenie prawnej wyrażonej w poprzednim wyroku.
Między oceną prawną a wskazaniami, co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek, ponieważ ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organu administracji publicznej w sprawie, a wskazania określają sposób postępowania w przyszłości (wyr. NSA z dnia 6 kwietnia 2006 r I GSK 2395/05 Legalis). Wskazania stanowią konsekwencję oceny prawnej przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi. Celem wskazań jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia i wytyczenie kierunku działalności organów przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. (Komentarz do p.p.s.a. pod red. prof. Romana Hausera i prof. Marka Wierzbowskiego, Wydawnictwo C. H. Beck, Warszawa 2013, str. 593).
Sprawa rozpoznawana jest ponadto w warunkach, o których mowa w art. 190 p.p.s.a. - to jest związania wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie.
W wyroku z dnia 26 stycznia 2021r, do sygn. akt I OSK 2194/20 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że dotychczas nie odnaleziono ani wniosku byłych współwłaścicieli (w tym A. B.) o odszkodowanie, ani samego orzeczenia orzekającego w tym przedmiocie. Tymczasem, jak akcentowano w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w rozpoznawanej sprawie nie poczyniono wystarczających ustaleń, iż A. B. nie złożyła wniosku o przyznanie jej odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. Nie uzyskano bowiem akt postępowania wywłaszczeniowego (w tym odwoławczego) ani innych, relewantnych dokumentów. Wskazywano natomiast przy tym, że A. B. w treści odwołania od decyzji wywłaszczeniowej I organu instancji zawarła jednocześnie wniosek o wypłatę odszkodowania. Fakt ten miał wynikać pośrednio z treści decyzji organu odwoławczego, w której, w nagłówku z lewej strony, zawarto adnotację o treści: "Odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w K., Dz. [...]," Zdaniem skarżących, analiza treści tego dokumentu dawała podstawę do przyjęcia, że w odwołaniu od orzeczenia o wywłaszczeniu była współwłaścicielka wywłaszczonej nieruchomości podnosiła kwestię odszkodowania a co - zgodnie z ówczesną praktyką - uznawano za skutecznie złożony wniosek o odszkodowanie. To zagadnienie nie było w ogóle analizowane przez Sąd Wojewódzki.
Wywłaszczenie zostało orzeczone na podstawie art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 1 pkt c i f oraz art. 4 pkt 3 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. RP Nr 20, poz. 138) i art. 22 § 1 prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym z dnia 24 września 1934 r. (Dz. U. RP Nr 86, poz. 776). Zgodnie zaś z art. 4 pkt 6 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., ustalenie odszkodowania dokonywane było na wniosek właściciela.
Pogląd o przedawnieniu roszczenia byłej współwłaścicielki wywłaszczonej nieruchomości Sąd Wojewódzki oparł na treści "art. 39 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych", który – jak stwierdził Sąd - stanowi, że roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił w ogóle jednak, dlaczego mimo, że w/w dekret nie był wskazany w treści decyzji jako podstawa jej wydania to uznał, iż w tym przypadku powyższy akt prawny miał jednak zastosowanie. Nie wskazał również miejsca publikacji omawianego dekretu.
Dekret z 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych był kilkakrotnie nowelizowany a poza tym dokonano także zmiany numeracji jego przepisów. Dopiero zaś od wejścia w życie nowelizacji z dnia 31 stycznia 1952 r. dodano do w/w dekretu art. 38a ust. 1 (później po zmianie numeracji jako art. 39), który wprowadzał zasadę trzyletniego terminu przedawnienia roszczeń odszkodowawczych, biegnącego od dnia uzyskania przez orzeczenie o wywłaszczeniu przymiotu ostateczności w toku instancji.
Sad II instancji polecił, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy "na nowo ocenić zaskarżoną decyzję i to w sposób wszechstronny, wyjaśniając przy tym dokładnie swoje merytoryczne stanowisko".
Rozpoznając sprawę ponownie, według wszystkich powołanych kryteriów, orzekając w warunkach związania, o jakim mowa w art. 190 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, że zaskarżona decyzja wraz z poprzedzająca decyzją organu I instancji podlegają uchyleniu z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wyniku sprawy oraz inne naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sprawa nie została w prawidłowy i wszechstronny sposób wyjaśniona przez organy orzekające, które nie sprostały wymogom art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 poz. 256 ze zm.)
W dotychczasowym postępowaniu administracyjnym nie poczyniono wystarczających ustaleń czy A. B. złożyła wniosek o przyznanie jej odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. Nie uzyskano akt postępowania wywłaszczeniowego (w tym odwoławczego) ani innych, relewantnych dokumentów. Należy jednoznacznie wyjaśnić, czy A. B. w treści odwołania od decyzji wywłaszczeniowej organu I instancji zawarła jednocześnie wniosek o wypłatę odszkodowania. Fakt ten może wynikać pośrednio z treści decyzji organu odwoławczego z dnia 26 lutego 1954 r (k - 49) w której, w nagłówku z lewej strony, zawarto adnotację o treści: "Odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w K., Dz. [...]," Trafny jest zarzut skarżących że, analiza treści tego dokumentu może dawać podstawę do przyjęcia, że w odwołaniu od orzeczenia o wywłaszczeniu była współwłaścicielka wywłaszczonej nieruchomości podnosiła kwestię odszkodowania, a co - zgodnie z ówczesną praktyką - uznawano za skutecznie złożony wniosek o odszkodowanie.
Tę kwestię należy szczególnie starannie wyjaśnić w ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym, na podstawie wszelkich możliwych dowodów (również osobowych), po szczegółowej kwerendzie dostępnych i zachowanych akt administracyjnych (również archiwalnych). Jeśli bowiem wniosek został złożony przez uprawnionego wywłaszczonego właściciela (i nie został rozpoznany przez organ), to w konsekwencji odpadają rozważania dotyczące przedawnienia roszczenia i bezprzedmiotowości postępowania. W rozpoznawanej sprawie wywłaszczenie zostało orzeczone na podstawie art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 1 pkt c i f oraz art. 4 pkt 3 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. RP Nr 20, poz. 138) i art. 22 § 1 prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym z dnia 24 września 1934 r. (Dz. U. RP Nr 86, poz. 776). Zgodnie zaś z art. 4 pkt 6 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., ustalenie odszkodowania dokonywane było na wniosek właściciela.
Błędny jest wyrażony w zaskarżonej decyzji pogląd, że następcy prawni osób wywłaszczonych nie są uprawnieni do ubiegania się o wypłatę odszkodowania z tytułu wywłaszczenia. Zgłoszone we właściwy sposób, przez uprawnionego wywłaszczonego właściciela i dopuszczalne roszczenie o wypłatę odszkodowania jest prawem majątkowym, które wchodzi w skład spadku i przechodzi na następców prawnych uprawnionego na zasadach ogólnych prawa spadkowego. Potwierdza to art. 136 ust 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r o gospodarce nieruchomościami, który w odniesieniu do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel wywłaszczenia przesądza, że z takim roszczeniem może wystąpić tylko poprzedni właściciel lub jego spadkobierca. Z tych względów również następca prawny poprzedniego właściciela pod tytułem ogólnym, jest co do zasady legitymowany do wystąpienia z żądaniem odszkodowania za dokonane wywłaszczenia oraz jego waloryzację (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z dnia 23 sierpnia 2017 r sygn. akt I OSK 2781/15, z dnia 11 października 2017 r, sygn. akt I OSK 3233/15).
Przywołać należy również stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażone w uzasadnieniu uchwały z dnia 22 lutego 2021 r, sygn. akt I OPS 1/20 w którym stwierdzono, że "przyjęcie stanowiska, że osobą uprawnioną do otrzymania odszkodowania jest wyłącznie osoba wywłaszczona, rozumiana jako osoba pozbawiona prawa do nieruchomości lub ograniczona w wykonywaniu tego prawa, nie jest do zaakceptowania, ponieważ narusza konstytucyjną zasadę ochrony własności i prawa dziedziczenia oraz dopuszczalność wywłaszczenia za słusznym odszkodowaniem (art. 21 Konstytucji RP). W przypadkach bowiem, w których przepisy prawa przewidują, że ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia następuje w odrębnym postępowaniu, czy też w przypadku gdy strony (osoba wywłaszczona lub podmiot zobowiązany do uiszczenia odszkodowania) uczyniły przedmiotem zaskarżenia decyzję wywłaszczeniową, ale tylko w części dotyczącej ustalenia odszkodowania, śmierć osoby wywłaszczonej spowodowałaby konieczność umorzenia postępowania dotyczącego ustalenia odszkodowania, skoro spadkobiercy osoby wywłaszczonej nie mogliby wstąpić w prawa i obowiązki swojego spadkodawcy. W ten sposób doszłoby do wywłaszczenia prawa bez ustalenia odszkodowania z jednoczesnym pozbawieniem ochrony prawa do dziedziczenia."
"Za przyjęciem stanowiska, że spadkobierca osoby wywłaszczonej jest podmiotem uprawnionym do otrzymania odszkodowania w miejsce niezaspokojonego roszczenia odszkodowawczego wywłaszczonego właściciela nieruchomości przemawia przede wszystkim konstytucyjna zasada ochrony prawa dziedziczenia.......Dlatego też z konstytucyjnej zasady ochrony prawa dziedziczenia, realizowanej w przepisach prawa spadkowego wynika, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości w trakcie postępowania wywłaszczeniowego w jego miejsce wstępują spadkobiercy. Z zasady tej wynika również, że w przypadku gdy śmierć dotychczasowego właściciela nastąpiła po zakończeniu postępowania wywłaszczeniowego, ale przed ustaleniem odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, w miejsce zmarłego wstępują jego spadkobiercy".
W świetle powyższego należało przyjąć, że w niniejszej sprawie brak było podstaw prawnych do umorzenia postępowania, jako bezprzedmiotowego. Zarówno przedmiotowe, jak i podmiotowe okoliczności wskazywane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okazały się błędne, a decyzja jako naruszająca przepisy prawa materialnego podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a.
O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty składa się: kwota 200 zł tytułem uiszczonego przez skarżących wpisu; kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego skarżących w wysokości stawki minimalna na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804, z późn. zm.).