Uzasadnienie
W dniu 23 kwietnia 2015r. skarżący J. J., złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w sprawie skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia 29 października 2014r. wydaną w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji po wznowieniu postępowania.
Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu swego wniosku podaje, iż nie jest w stanie ponieść wymienionych kosztów bez uszczerbku dla rodziny a sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane wymogiem adwokacko – radcowskim.
Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz córką. Rodzina utrzymuje się z działalności gospodarczej prowadzonej przez wnioskodawcę, dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego. Dochód ten skarżący określa na kwotę 3000 zł. Żona skarżącego nie pracuje, nie ma żadnych dochodów.
Z oświadczenia skarżącego znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż skarżący posiada dom o pow. 150m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 8 ha. Nie wykazuje natomiast faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Małżonka nie posiada samochodu. Strona wykazuje jedynie fakt posiadania ciągnika rolniczego.
Na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wyjaśnia, iż żona nie ma dochodów ani oszczędności a jedyny jej majątek to osobiste przedmioty, wyposażenie mieszkania. Skarżący nie osiąga dochodów z tytułu świadczeń socjalnych, zasiłków etc, jedynie z tytułu działalności gospodarczej w wysokości 3000 zł. Na posiadanych gruntach prowadzona jest produkcja paszy suchej – siana dla chowu owiec. Dochód z gospodarstwa rolnego skarżący określa na kwotę 10 000 zł przy czym zaznacza, iż dopłaty unijne roczne wynoszą 30 000 zł, ale pochłaniają je koszty produkcji, leczenia zwierząt, zakupu pasz itd.
Dodatkowo wskazuje, iż miesięczne koszty utrzymania – bez, jak zaznacza, gospodarstwa rolnego – to kwota 3300 zł.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.
Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.
Po analizie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy orzekający uznał, iż skarżący nie wykazał w sposób niewątpliwy, iż nie jest w stanie uiścić wymaganych na obecnym etapie postępowania sądowego kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika.
Dane zwarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy dokładności, o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a wezwanie do uzupełnienia danych zostało wykonane przez skarżącego w wybiórczym zakresie. Stosownie do treści art. 255 cyt. ustawy – strona obowiązana jest złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli jej oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub też gdy budzi wątpliwości. Wezwanie skierowane do skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń oznaczało, iż dane, którymi dysponował orzekający nie wystarczały do wolnej od wątpliwości oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a tym samym nie umożliwiły uwzględnienia wniosku.
Orzekający nie dysponował danymi dotyczącymi zarówno źródeł utrzymania skarżącego, rzeczywistej wysokości uzyskiwanych dochodów, jak również ponoszonych kosztów utrzymania. Nie dysponował danymi dotyczącymi stanu majątkowego małżonki, charakteru produkcji, kosztów utrzymania etc. Okoliczności tych skarżący nie wyjaśnił jednak w sposób precyzyjny i oczywisty. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał jedynie, iż utrzymuje się z dochodów osiąganych z tytułu prowadzonej działalności rolnej określając dochody na kwotę 3000 zł. W uzupełnieniu tegoż wniosku, oświadcza, iż nie otrzymuje żadnych świadczeń socjalnych, zasiłków etc natomiast dochody z działalności gospodarczej wykazał w złożonym uprzednio formularzu. Następuje tu rozbieżność pomiędzy oświadczeniami, czy skarżący prowadzi tylko i wyłącznie działalność rolniczą, otrzymując z tego tytułu dochody – czy też również – jak wskazuje w piśmie uzupełniającym wniosek – z działalności gospodarczej.
Nie jest to to samo. Jeśli skarżący prowadzi działalność gospodarczą to nie wyjaśnił na czym ona polega, nie przedstawił dokumentów, zeznań podatkowych dokumentujących dochody z tego tytułu. Wnioskodawca wyjaśnił jedynie, iż prowadzi działalność rolniczą na gruntach w formie produkcji siana dla chowu owiec. Nie wyjaśnił przy tym – czy on sam jest chodowcą owiec, a jeśli tak, to jaki ma z tego tytułu dochód. Wskazał jedynie na dotacje unijne w kwocie 30 000 zł rocznie (o czym zresztą wcześniej nie wspominał w uprzednio złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy), a sam dochód z tytułu posiadana gospodarstwa rolnego to wg. oświadczenia kwota 10 000 zł. Orzekający zatem nie ma żadnej obiektywnej możliwości stwierdzić, z czego tak naprawdę w chwili obecnej utrzymuje się rodzina, a jeśli z działalności gospodarczej – to jakiej wysokości są to dochody, czy też obrót pieniądza.
Nie określenie i nie udokumentowanie przez skarżącego aktualnych obrotów firmy, średnich dochodów osiąganych z tytułu działalności gospodarczej, przy jednoczesnym określeniu źródeł finansowych rodziny na sumy 3000 zł przy jednoczesnym określeniu kosztów jej utrzymania na kwotę 3300 zł – jak zaznaczono, nie wchodzą w to koszty utrzymania gospodarstwa - budzi wątpliwości co do wysokości tychże dochodów, z których pokrywane są wyliczone szczegółowo media i wszelkie koszty utrzymania rodziny. Szczególnie, iż wyliczone obciążenia miesięczne przekraczają wykazane dochody rodziny. Nieudzielanie przez skarżącego informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej. Skarżący ponadto w żaden sposób nie ustosunkował się do pytania o swoje konto bankowe i oszczędności. Nie wyjaśnił również czy ma samochód oświadczając jedynie, iż małżonka go nie posiada.
W świetle powyższego należy stwierdzić, iż skarżący nie wykazał, że faktycznie znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy.
Na marginesie należy zaznaczyć, iż Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie, albo odpowiedzi udziela enigmatycznie i niejasno bądź nie przedstawia żądanych dokumentów – co budzi wątpliwości. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy
Zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie, wobec wykazanych powyżej faktów nie zostały wykazane w stopniu uzasadniającym zwolnienie od kosztów sądowych czy tez ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Orzekający ma bowiem wątpliwości co do faktycznego stanu majątkowego skarżącego, jego dochodów osiąganych z tytułu działalności gospodarczej, rolniczej, faktycznych środków finansowych rodziny.
Trzeba również zaznaczyć, iż każdy obywatel zamierzający wytoczyć sprawę sądową musi się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Strona winna poczynić starania celem zabezpieczenia środków finansowych z dochodów uzyskiwanych w dłuższym okresie, niezbędnych do pokrycia choćby części kosztów sądowych. Nie można pominąć także i tego, że wyłożenie kosztów przez stronę skarżącą jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200, 203 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – będzie jej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).