Uzasadnienie
W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 2 stycznia 2009 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu rozbiórki skarżąca W. I. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem K. I.. Ich miesięczny dochód wynosi 1740 zł i stanowi go dochód skarżącej z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł oraz świadczenie rentowe jej męża w wysokości [...] zł. W skład majątku skarżącej wchodzi dom o powierzchni 80 m² oraz nieruchomość rolna wielkości 5 ha. Wnioskodawczyni nie posiada zasobów pieniężnych, jak również przedmiotów wartościowych.
Uzasadniając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych skarżąca podniosła, iż utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, które nie przynosi dużych dochodów. Koszty utrzymania domu przedstawiają się następująco: prąd 170 zł/m-c, gaz 220 zł/m-c, ogrzewanie 3.000 zł na sezon, telefon 100 zł/m-c. Na utrzymaniu wnioskodawczyni pozostaje syn, który uczęszcza do Technikum [...]. Wydatki na utrzymanie syna to kwota 600 zł miesięcznie. Skarżąca pozostaje w leczeniu i wydaje na ten cel kwotę około 100 zł miesięcznie. Ponadto skarżąca pomaga swoim rodzicom w wieku 8... i 7.... lat. Mąż skarżącej pobiera rentę w kwocie [...] zł. Jest on człowiekiem schorowanym, wymagającym stałego leczenia, a wydatki na leczenie wynoszą około 300 zł miesięcznie.
Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia braków skarżąca nadesłała kserokopie następujących dokumentów: wydruki potwierdzeń wykonania przelewu renty męża oraz płatności z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, odcinki emerytury S. S. i F. S., nad którymi skarżąca sprawuje opiekę wraz z orzeczeniami o zaliczeniu tych osób do [...] grupy inwalidów, orzeczenie o niezdolności do pracy K. I. wraz z zaświadczeniem o stanie jego zdrowia, trzy faktury za telefon, cztery faktury za energię elektryczną oraz odcinki dotyczące płatności, przelew składki za ubezpieczenie skarżącej, decyzję w sprawie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na rok 2009, decyzję w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a także kartę wypisową z leczenia szpitalnego.
Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje:
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 wspomnianej ustawy przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, którego przyznania domaga się skarżąca, obejmuje m. in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 ustawy).
W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.).
Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
Zdaniem orzekającego przedstawiona sytuacja majątkowa W. I. nie charakteryzuje jej jako osoby ubogiej. Skarżąca prowadzi bowiem działalność rolniczą, z której uzyskuje dochody rzędu 800 zł miesięcznie. Mąż wnioskodawczyni dysponuje stałymi dochodami w wysokości 940 zł. Z załączonych przez skarżącą dokumentów wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają także S. S. i F. S., którzy również uzyskują stałe miesięczne dochody z tytułu emerytur, a wysokość tych świadczeń wynosi odpowiednio [...] zł i [...] zł. Łączne dochody rodziny wynoszą zatem 4.111,77 zł. Ponadto z przesłanej przez skarżącą dokumentów wynika, że w miesiącu kwietniu 2009 roku otrzymała ona przelew płatności z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w kwocie 5.191,88 zł. Wysokość uzyskiwanych dochodów w zestawieniu z udokumentowanymi wydatkami pozwala, w ocenie orzekającego, na poniesienie w niniejszej sprawie kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącej oraz jej rodziny.
Nie można pominąć także faktu, iż wyłożenie przez skarżącą kosztów jest tylko czasowe, bowiem w przypadku uwzględnienia jej skargi, zgodnie z art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie skarżącej przysługiwało prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).