Uzasadnienie
W dniu 23 września 2016r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na uchwałę Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 15 stycznia 2016r.
Skarżący domaga się zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z uwagi na niskie dochody z tytułu pomocy ze strony MOPS, brak pracy, brak stałego dochodu, ubóstwo. Podnosi, iż jest osobą niepełnosprawną, posiada jedynie na zasadach współwłasności z siostrą stary, drewniany dom do kapitalnego remontu. Z siostrą nie prowadzi wspólnego gospodarstwa, opiekuje się ona niepełnosprawnym dzieckiem.
Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego zasługuje na uwzględnienie.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Utrzymuje się z pomocy ze strony MOPS w K. w formie zasiłku okresowego oraz celowego np. na żywność.
Z oświadczeń skarżącego znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż posiada on na zasadach współwłasności nieruchomość – dom stary, drewniany o pow. 40 m2. Skarżący nie wykazuje faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności. Wszelkie koszty utrzymania pokrywa z otrzymywanego z pomocy społecznej zasiłku.
Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.
Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.
Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.
Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.
W ocenie orzekającego, skarżący wykazał w sposób wystarczający, iż nie jest w stanie uiścić należnych na obecnym etapie postępowania oraz ew. przyszłych kosztów sądowych bez uszczerbku w koniecznym swoim utrzymaniu. T.K. uwiarygodnił w sposób wystarczający, że nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych w zainicjowanym postępowaniu. Sytuacja materialna i zdrowotna wnioskodawcy nie jest łatwa. Jest on osobą niepełnosprawną, a często brakuje mu środków finansowych na zakup lekarstw. Jedynym źródłem utrzymania strony są zasiłki z pomocy społecznej: okresowy i celowe. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności, ani przedmiotów wartościowych, które mogłyby zostać spieniężone. Dom, w którym zamieszkuje wymaga przeprowadzenia prac remontowych, na które go nie stać. Brakuje umeblowania i podstawowych sprzętów gospodarstwa domowego.
Biorąc pod uwagę w szczególności wysokość obecnych dochodów otrzymywanych z pomocy społecznej, zwyczajowe koszty utrzymania, niepełnosprawność, brak majątku, który nie służyłby zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, mieszkaniowych a mógłby przynosić pożytki - zaistniały przesłanki uzasadniające zwolnienie strony od kosztów sądowych. Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Zdaniem orzekającego, biorąc pod uwagę aktualną sytuację materialną skarżącego – wysokość dochodów, brak oszczędności, wykazane koszty utrzymania, stan zdrowia, brak pracy, fakt utrzymywania się dzięki pomocy społecznej - w odniesieniu do należnych na obecnym etapie postępowania kosztów - uiszczenie tychże wymaganych kosztów postępowania mogłoby spowodować niemożność zapewnienia sobie podstawowych potrzeb życiowych.
Należy podkreślić, iż celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Skarżący – na podstawie przedstawionych danych i oświadczeń - do takich osób należy.
Podsumowując należy zaznaczyć, iż w aktualnej sytuacji finansowej i bytowej skarżącego zwolnienie go od kosztów sądowych umożliwiając mu tym samym realizację konstytucyjnego prawa do sądu, należy uznać za zasadne.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270).