Uzasadnienie
Przedmiotem skargi T. O. (dalej: skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z 18 marca 2022 r. nr SKO-PW-4171-10/22 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 12 stycznia 2022 r. nr GP.6331.7.2020, którą odmówiono przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie i wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
W stanie faktycznym sprawy, skarżący pismem z 4 lipca 2020 r. wniósł do organu I instancji o wszczęcie postępowania celem przywrócenia poprzedniego stanu stosunków wodnych, poprzez nakazanie A. J. i K. J. usunięcia z działek nr [...] (działka skarżącego) i nr [...] (działka sąsiednia) w P. rur, przez które – zdaniem skarżącego – wydostaje się woda zalewająca całą działkę skarżącego. Skarżący podkreślił, że powoduje to dewastację jego nieruchomości.
Po przeprowadzeniu oględzin 24 lipca 2020 r. i 27 kwietnia 2021 r. organ powołał biegłego, który sporządził opinię w sprawie. Z kolei skarżący wystąpił pismem z 3 stycznia 2022 r. o wyłączenie biegłego z udziału w postępowaniu. Skarżący podniósł, że biegły w wydanej opinii oraz opinii uzupełniającej popełnił szereg błędów wykluczających przydatność opinii oraz uzewnętrznił stosunek nieprzychylny wobec skarżącego.
Postanowieniem z 12 stycznia 2022 r. organ I instancji odmówił wyłączenia biegłego. Organ zaznaczył, że powołany biegły posiada stosowne uprawnienia w specjalności wodno-melioracyjnej, zaś jego opinia jest jasna i logiczna. Organ zwrócił uwagę, że w każdym postępowaniu w sprawie zmiany stosunków wodnych na gruncie, strony, na których niekorzyść sporządzana jest opinia, mogą twierdzić, że powołany przez organ biegły jest stronniczy.
Organ I instancji decyzją z 12 stycznia 2022 r. odmówił realizacji wniosku skarżącego. Organ zwrócił uwagę, że podczas pierwszych oględzin ujawnił się spór dotyczący przebiegu granicy pomiędzy działkami, zaś w toku jest postępowanie rozgraniczeniowe. W wyniku kolejnych oględzin organ ustalił, że woda płynie zarówno z peszla, jak i wypływa spod ziemi, spływając zgodnie z ukształtowaniem terenu. Od strony północno wschodniej spływająca woda wyżłobiła sobie rów o głębokości ok 20-30 cm, pozostała część wody rozpływa się na około 1,5-2 metrach i wsiąka w glebę. Organ nie stwierdził, żeby działka była zdewastowana. Organ przytoczył także twierdzenia skarżącego, zgodnie z którymi wkopane rury odprowadzające z budynku na działce sąsiedniej powodują permanentne zalewanie jego nieruchomości wodą deszczową, w tym osuwiska.
Jak zaznaczył organ, A. J. twierdzi, że wodę odprowadza po swojej nieruchomości, co nie jest zabronione, zaś skarżący twierdzi, że woda płynie po jego działce. Organ powołał się na ustalenia biegłego, z których wynika, że na działce sąsiedniej wystąpiła zmiana stosunków wodnych na skutek budowy domu, jednak nie dochodzi do zalewania i dewastacji działki skarżącego. Woda, która wcześniej płynęła po terenie, teraz musi biec inaczej. Właściciele działki sąsiedniej dokładają jednak starań by oni sami i sąsiedzi nie ucierpieli w związku ze spływem wody. Biegły zaznaczył, że wody płyną także z innych działek w zwiększonej ilości, ponieważ takie jest naturalne ukształtowanie terenu. Na działce skarżącego woda nie będzie stagnowała, ponieważ spadek terenu jest zbyt duży i woda po działce skarżącego będzie spływać. W opinii biegłego, właściciel działki sąsiedniej powinien tak, jak do tej pory, utrzymywać rowek poniżej swoich nasypów w dobrym stanie, a kiedy wyjaśni się stan prawny, przesunąć rowek ponad swoją granicę i wpuścić do debry.
Organ zwrócił również uwagę, że w odpowiedzi biegłego na zastrzeżenia skarżącego do opinii, biegły podtrzymał swoje stanowisko, zaznaczając, że zawsze z działki sąsiedniej część wody spływała w sposób naturalny na działkę skarżącego. Odnosząc się do wnioskowanego przez skarżącego wyłączenia biegłego, organ stwierdził, że zarzuty w tej materii koncentrują się nie na merytorycznych okolicznościach, lecz są jedynie polemiką strony ze sposobem formułowania zdań przez biegłego.
Organ skonstatował, że opinia przedłożona przez biegłego w sposób jasny, logiczny i jednoznaczny wskazuje, że stan wody na gruncie nie dewastuje nieruchomości skarżącego. W związku z powyższym organ odmówił przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie i wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
We wniesionym odwołaniu, skarżący podniósł, że opinia biegłego jest wewnętrznie sprzeczna i niepełna. W ocenie skarżącego, organ nie przeprowadził wyczerpującego postępowania wyjaśniającego, powinna zostać dopuszczona kolejna opinia innego hydrogeologa. Skarżący w odwołaniu zaskarżył również postanowienie o odmowie wyłączenia biegłego.
Decyzją z 18 marca 2022 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ podkreślił, że nałożenie na właściciela nieruchomości obowiązków określonych w art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz.U. z 2021 r. poz. 2233 ze zm., dalej: Prawo wodne) musi być poprzedzone ustaleniem, że właściciel gruntu zmienił stan wody na gruncie lub kierunek odpływu wody ze źródeł ze szkodą dla gruntu sąsiedniego.
W oparciu o całokształt materiału dowodowego w sprawie organ ustalił, że działki położone są na wysokości 620,00-648,00. Zbocze na którym znajduje się działka sąsiednia wznosi się w kierunku południowo-wschodnim. Na działce wykonana została niwelacja terenu poprzez wykonanie dwóch półek, jedna na wysokości fundamentów, druga na wysokości parteru dostosowując teren zbocza do możliwości posadowienia domu. Podczas oględzin widoczna była na działce sąsiedniej płynąca woda w rowku, spływająca i odbierająca wody gruntowe z terasy na wysokości parteru spod podciętej skarpy w kierunku zachodnim. W części tego rowka została wyrwana rura odwadniająca działkę sąsiednią, a rowek zasypany tak by woda rozlewała się po części działki, która nie została zmieniona podczas niwelacji terenu pod budowę domu. Woda napływająca z drogi i zbocza południowo wschodniego jest przechwytywana w kanalizację i odprowadzona do debry. Woda napływająca z terenu wyższego została ujęta w rury i rowek i odprowadzona po działce w kierunku zachodnim zgodnie z naturalnym spadkiem terenu do debry.
Z kolei, jak zauważył organ, działka skarżącego położona jest na północ i północny zachód od działki sąsiedniej, jej kształt jest nieregularny. Na północy granicą jest potok, który płynie ze wschodu na zachód, od strony południowo wschodniej granica biegnie linią prostą od środka potoku do drogi gminnej i pokrywa się z działką sąsiednią, od strony południowej styka się z działką sąsiednią. Od strony północno-zachodniej granica biegnie od działki sąsiedniej załamując się na dwa odcinki do granicy z potokiem. Organ stwierdził, że do ukształtowania obecnych stosunków wodnych doszło około 4 lata temu podczas robót budowlanych, związanych z budową domu na działce sąsiedniej. Obecny stan nie wpływa na zmianę stanu wód na gruncie. Posadowiony budynek jest w zboczu dlatego wykonano dwa tarasy. Właściciele tej działki posiadają studnię na tej działce głębokości 8,0 m. Na styku podciętej skarpy i poziomu parteru wykonano odwodnienie, które odprowadza wody opadowe i napływowe w stronę działki [...] i wypuszcza w dół na działkę. Jak zaznaczył organ, według opinii biegłego woda jest poprowadzona prawidłowo.
W ocenie organu, istotną jest powołana przez biegłego okoliczność, że 4 lata obecności i prac budowlanych na działce sąsiedniej nie mogły doprowadzić do takiej dewastacji działki skarżącego, o której pisze skarżący. Organ odwoławczy podzielił konstatacje organu I instancji, dodając, że nie widać żadnych szkód w trawo zbiorach, nie występują żadne szkody, a ponadto brak jest widocznych śladów na działce skarżącego, w tym zalewania plonów, za wyjątkiem zniszczeń dokonanych przez samego skarżącego, który zasypał rowek i wyciągnął rury, i tylko w tym miejscu trawa rośnie lepiej. Działka skarżącego może być użytkowana w sposób dotychczasowy, czyli trawozbiór i las.
Organ zaakcentował, że powołany art. 234 ust. 3 Prawa wodnego należy rozumieć w ten sposób, że sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie nie jest wystarczający do jego zastosowania. Konieczne jest nadto ustalenie, że zmiana zmodyfikowała stan wody na gruncie powodując pogorszenie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Bez ustalenia powstania szkody, dalsze prowadzenie postępowania ukierunkowanego na nałożenie określonego obowiązku jest niczym nie uzasadnione. Organ nie stwierdził związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy działaniem dokonanym na działce sąsiedniej a stanem działki skarżącego.
W skardze na powyższą decyzję, skarżący powielił zarzuty zawarte w odwołaniu, tj. naruszenia art. 7, 77 § 1, 80 i 84 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: K.p.a.), a w konsekwencji art. 234 ust. 3 Prawa wodnego przez nieprzeprowadzenie wystarczającego postępowania dowodowego, błędne uznanie za wiarygodnej opinii biegłego, nienadanie stosownej wagi zdjęciom przedłożonym przez skarżącego, błędne przyjęcie, że właścicielka działki sąsiedniej nie spowodowała szkodliwej dla skarżącego zmiany stanu wody.
Ponadto, skarżący zarzucił naruszenie:
- 1. art. 78 § 1 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie żądania dotyczącego przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego hydrogeologa, podczas gdy przedmiotem dowodu jest okoliczność, mająca dla sprawy administracyjnej istotne znaczenie, podczas gdy znajdującym się w aktach administracyjnych opiniom nie można przydać waloru wiarygodności, a nadto zostały sporządzone przez biegłego, który winien był zostać wyłączony z udziału w postępowaniu;
- 2. art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak zawarcia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wszystkich elementów, o których mowa w art. 107 § 3 K.p.a., w szczególności nieuzewnętrznienia przyczyn, dla których organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej zdjęciom przedłożonym przez skarżącego, a nadto niewystarczające wskazanie przyczyn, dla których organ uznał opinie biegłego za wiarygodne.
- 3. art. 138 § 2 K.p.a. poprzez nieuchylenie decyzji organu I instancji w całości i nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia,
- 4. art. 138 § 1 K.p.a. pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 144 K.p.a. poprzez niedokonanie zmiany postanowienia o odmowie wyłączenia biegłego z udziału w postępowaniu.
- 5. art. 234 ust. 3 prawa wodnego poprzez jego błędną wykładnię polegającą na zrównaniu braku występowania szkody występującego w tym przepisie z brakiem zmiany możliwości dotychczasowego wykorzystywania gruntów, podczas gdy pojęcie szkody w rozumieniu tego przepisu winno być interpretowane szerzej, jako każde zdarzenie naruszające sferę interesu prawnego właściciela gruntu prawnego, nawet w stopniu nieznacznym,
- 6. błędne ustalenie stanu faktycznego, przyjętego za podstawę zaskarżonej decyzji, tj. nieustalenie, że ma miejsce zmiana stanu wody na gruncie spowodowana przez właściciela tego gruntu szkodliwie wpływająca na grunt skarżącego, a także nieustalenie okoliczności przerwania żyły wodnej.
Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów oraz postanowienia o odmowie wyłączenia biegłego, o zawarcie w uzasadnieniu wyroku korzystnej dla niego oceny prawnej i wskazań do dalszego postępowania oraz o zasądzenie kosztów. Wniósł również o dopuszczenie dowodów wskazanych w uzasadnieniu skargi.
Skarżący wyszczególnił, że dokonane oględziny organu oraz opinia biegłego zostały dokonane kiedy było sucho, w czasie, w którym woda spływała mało intensywnie. Organy pominęły zdjęcia przedłożone przez skarżącego, z których wyraźnie wynika szkodzący wpływ (w szczególności osuwiska w części leśnej działki skarżącego), zaś biegły odniósł się do nich zdawkowo. Ponadto biegły nie wziął pod uwagę charakteru terenu osuwiskowego i nie wyjaśnił przyczyn dewastacji działki skarżącego. Nie wyjaśniono jak duże są spadki terenu i w jakiej ilości woda jest w stanie płynąć po takich spadach.
Skarżący podkreślił, że 30 marca 2020 r. organ I instancji wydał decyzję nakazującą sąsiadce skarżącego przywrócenie poprzedniego stanu wody na gruncie poprzez zasypanie rowu odwadniającego wzdłuż działki skarżącego, jednak po zapadnięciu tej decyzji nastąpiło przerwanie żyły wodnej i skierowanie wody z niej na działkę skarżącego, co stanowiło asumpt do wszczęcia kolejnego postępowania. W ocenie skarżącego, biegły, pisząc, że należy poczekać do rozstrzygnięcia sprawy własnościowej, uzależnia tezy opinii od kwestii prawnych, których oceny dokonuje ponadto samodzielnie.
Skarżący poddał także w wątpliwość czy biegły ustalił poprzedni stan stosunków wodnych, bowiem wedle skarżącego, przed budową na działce sąsiedniej, woda spływała nie po łące, tylko do pobliskiego potoku – była tak odprowadzana przez wcześniejszego właściciela działki, by nie szkodzić innym działkom.
Skarżący podkreślił, że biegły nie wziął pod uwagę przerwania żyły wodnej i nie ustalił gdzie dokładnie znajdują się rury/peszle i ile ich jest. Jak zaznaczył skarżący, po wydaniu zaskarżonej decyzji uległ zmianie stan faktyczny, bowiem woda z żyły wodnej odprowadzana do potoku powoduje zagrożenie oberwań i dalsze szkody na działce skarżącego. Do skargi skarżący załączył płytę ze zdjęciami i filmami dotyczącymi przedmiotowych działek na przestrzeni lat, w tym obrazującymi stan po wydaniu zaskarżonej decyzji, a także kopię ostatecznej decyzji organu I instancji z 30 marca 2020 r.
W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymał powołaną uprzednio argumentację i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z przepisem art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).
Na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.
Materialnoprawną podstawą wydania skarżonej decyzji jest art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. prawo wodne (dalej jako p.w.). Zgodnie z powołanym przepisem właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1)zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2)odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. W myśl art. 234 ust. 2 p.w. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Zgodnie zaś z art. 234 ust. 3 p.w. jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
W orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę na dwie istotne dla rozstrzygania spraw naruszenia stanu wody na gruncie spraw kwestie. Po pierwsze, istotność naruszenia stanu wody na gruncie, skutkującą koniecznością zastosowania art. 234 p.w. (d. art. 29 p.w.) należy rozważać w odniesieniu do skutków, jakie w konsekwencji zaistniały, czyli szkody powstałej na gruncie sąsiednim. Po drugie z uwagi na cel i charakter spraw z zakresu stosunków wodnych, wymaga się przy jej rozstrzyganiu wiedzy specjalistycznej m.in. z zakresu hydrogeologii (wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 maja 2010 r. sygn. II SA/Kr 320/10). W tym celu co do zasady kluczowym dowodem w sprawie staje się opinia biegłego. Jak wskazuje się przy tym w orzecznictwie, nie chodzi o to, by w sprawie została sporządzona jakakolwiek opinia biegłego hydrologa, ale o to, by opinia ta była aktualna i pozwalała organom wydać takie rozstrzygnięcie, które w sposób rzeczywisty wpłynie na zaniechanie naruszenia stanu wody na gruncie szkodliwie wpływającego na grunty sąsiednie (zob. wyrok NSA z 7 czerwca 2022 r., sygn. III OSK 5173/21).
Szkodliwe wpływanie na grunty oznacza powstanie konkretnej szkody na gruncie sąsiednim spowodowanej zmianą stosunków wodnych na gruncie. Podkreślenia wymaga jednak to, że zgodnie z orzecznictwem sądowo-administracyjnym pojęcie zmian, które "szkodliwie wpływają" na grunty sąsiednie nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem konkretnej szkody dającej się zauważyć np. w trakcie oględzin przeprowadzonych jednorazowo. Szkodliwe oddziaływanie zmiany stosunków wodnych na grunty sąsiednie może być bowiem procesem długotrwałym, wymagający obserwacji, niejednokrotnie niedający się stwierdzić w czasie jednorazowych, sporadycznych oględzin. Wreszcie należy zwrócić uwagę na konieczny związek przyczynowy między zmianą stanu wody na gruncie przez właściciela a szkodą na gruncie sąsiednim.
W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że zastosowanie tego przepisu możliwe jest dopiero po bezspornym ustaleniu, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Zastosowanie powołanego przepisu uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy. Ustalenie wspomnianego wyżej związku przyczynowo-skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 29 listopada 2021 r., sygn. II SA/Kr 911/21). Zmiana stanu wody na gruncie to każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (tj. zwiększenie bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt.
Jest to zatem takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 8 grudnia 2021 r. sygn. II SA/Gl 1026/21). Organ winien opracować czytelny materiał graficzny, który będzie jasno przedstawiał: położenie poszczególnych działek, istotne dla sprawy elementy ich urządzenia (wraz z ich opisem), kierunki spływu wód, kierunki świata itp. Materiałem pomocniczym w zobrazowaniu stanu na gruncie mogą być również fotografie, jednakże pod warunkiem, że każda z nich zostanie szczegółowo opisana i odniesiona do miejsca w terenie (tak WSA w Krakowie w wyroku z dnia 24 listopada 2021 r. sygn. II SA/Kr 897/21).
Postępowanie dowodowe ukierunkowane na zaistnienie przesłanek, o których mowa w art. 234 p.w. powinno czynić zadość zasadzie prawdy obiektywnej. Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jako, ze częścią tego materiału dowodowego jest opinia biegłego, także ją organ zobowiązany jest ocenić pod względem formalnym, czy jest spójna, logiczna, kompletna.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, co następuje.
Kluczowymi elementami stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie są następujące okoliczności:
Działki ew. nr [...] położone są we wschodniej części gminy [...] na wysokości 620,00-648,00 m n.p.m.. Zbocze na którym znajduje się działka [...] wznosi się w kierunku południowo-wschodnim. Na działce wykonana została niwelacja terenu poprzez wykonanie dwóch półek, jedna na wysokości fundamentów, druga na wysokości parteru dostosowując teren zbocza do możliwości posadowienia nowowybudowanego domu. Podczas oględzin widoczna była na działce [...] płynąca woda w rowku, spływająca i odbierająca wody gruntowe z terasy na wysokości parteru spod podciętej skarpy w kierunku zachodnim. W części tego rowka została wyrwana rura odwadniająca działkę [...], a rowek zasypany tak by woda rozlewała się po części działki [...], która nie została zmieniona podczas niwelacji terenu pod budowę domu. Woda napływająca z drogi i zbocza południowo wschodniego jest przechwytywana w kanalizację i odprowadzona do debry.
Woda napływająca z terenu działki [...] i terasy, półki odbierającej wodę gruntową od strony wschodniej została ujęta w rury i rowek i odprowadzona po działce Pani J. w kierunku zachodnim zgodnie z naturalnym spadkiem terenu do debry. Działka ew. nr [...] położona jest na północ i północny zachód od działki [...], jej kształt jest nieregularny. Na północy granicą jest potok, który płynie ze wschodu na zachód, od strony południowo wschodniej granica biegnie linią prostą od środka potoku do drogi.
W ocenie tut. Sądu zarzuty skargi są zasadne, a w toku postępowania przed organami administracji doszło do naruszenia przepisów postępowania, a to art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Kluczowym dowodem, na którym oparły się organ I i II instancji była opinia biegłego i oględziny. Sąd w niniejszym składzie nie podziela jednak wniosków, jakie organy wyciągnęły ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności z opinii biegłego z następujących względów.
Po pierwsze, analiza przedmiotowej opinii wskazuje na jej ograniczone znaczenie dla oceny stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie. W ocenie Sądu w opinii zawarte są takie określenia kolokwialne jak: "sęk w tym, że Pan T. O. rości sobie pretensję do tego terenu i wnosi o zasypanie w/w rowka oraz usuniecie rur. Takie posunięcie ma charakter złośliwy i sobie szkodzący" (s. 4 opinii) czy "przyszli nowi ludzie, obcy" (s. 11), które dyskwalifikują opinię jako opinię niezależnego biegłego i przyznać należy racje skarżącym, którzy wskazują na brak bezstronności.
Ponadto w opinii biegły wykazuje brak stanowczości w sądach ("skłaniam się, że woda poprowadzona jest prawidłowo po działce [...]", s. 11; "wydaje się, że są to sąsiedzkie spory o podłożu własnościowym", s. 11). Materiał fotograficzny zawarty w opinii jest bardzo ubogi, zaprezentowano zdjęcia nieistotne z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy. Brak jest dokumentacji fotograficznej pokazującej sposób odprowadzania wody z działki [...], a przynajmniej ustosunkowania się do wyników oględzin z dnia 27 kwietnia 2021 r. i zgromadzonej w ich trakcie dokumentacji fotograficznej, ilustrującej m.in. żółty peszel wyprowadzony z działki [...] w kierunku działki [...] (k. 299 administracyjnych akt sprawy). W opinii biegłego brak jest pomiarów i obliczeń. Ma ona charakter ogólnikowy i opisowy. Biegły na s. 11 opinii wskazuje ponadto, że na działce [...] wystąpiła zmiana stosunków wodnych na skutek budowy budynku mieszkalnego.
Dalej biegły wskazuje, że "właściciele działki budowlanej dokładają starań, aby oni, jak i sąsiedzi nie ucierpieli po stronie południowej i zachodniej, wykonano rów przepusty, aby odprowadzić wodę tak jak wcześniej spływała. Po stronie północnej wykonano rów i włożono rury, żeby odprowadzić wodę w dół do debry". Skoro jednak na działce nr [...] występują negatywne skutki w postaci nadmiaru wody to okoliczność, że "właściciele działki budowlanej dokładają starań, aby oni, jak i sąsiedzi nie ucierpieli" sama w sobie nie może uchronić właścicieli działki [...] od odpowiedzialności za naruszenie stosunków wodnych. Nie wykazano bowiem, że wykonane zabezpieczenia są wystarczające. Organy nie wzięły pod uwagę także, czy wybudowany dom odpowiada wymaganiom przepisów techniczno-budowlanych w zakresie odprowadzania wody deszczowej. Na zdjęciach zrobionych podczas wizji lokalnej w dniu 27 kwietnia 2021 r. wyraźnie widać żółty peszel (k. 301-307 administracyjnych akt sprawy) oraz pomarańczową rurę (k. 309 administracyjnych akt sprawy).
W tym miejscu przychylić się należy do zarzutu skargi, że nie wskazano gdzie i ile jest rur/peszeli odprowadzających wodę z działki [...], czy ten sposób odprowadzania wody odpowiada przepisom prawa (zwłaszcza przepisom techniczno-budowlanym) oraz jak (np. przez koncentrację czy szybkość i natężenie spływu) wpływają na stosunku wodne na działce [...]
Niezależnie od ewentualnego sporu co do przebiegu granicy między działką [...], mając na uwadze uwarunkowania terenu (działka nr [...] jest położona wyżej) wynika, jasne jest, że woda z działki [...] spływa w kierunku działki [...] Widoczny na zdjęciach sposób odprowadzania wody nie został poddany ocenie organów (czy jest prawidłowy w kontekście przepisów techniczno-budowlanych dotyczących zagospodarowania wód, w jakim stopniu przyczynił się on do ewentualnego zwiększonego spływu w kierunku działki [...], o ile wzrósł spływ wód deszczowych w kierunku działki [...] w związku z realizacją budowy budynku mieszkalnego i określonego sposobu odprowadzania wód opadowych (żółty peszel i pomarańczowa rura).
W opinii biegłego wskazano, że na działce [...] nie widać szkód. Na działce [...] nie będzie stagnowała woda powierzchniowa ponieważ spadki terenu są duże i woda po niej spłynie (s. 12). Jednocześnie w opinii wskazano, że przy granicy południowej z działką [...] widoczne oberwania skarp i wysięki wody na styku skał fliszowych. Nie jest wykluczone, że może to być działanie wody spływającej z działki [...] w kierunku działki [...], zważywszy, że działka [...] znajduje się wyżej, a sam biegły wskazuje na s. 11 opinii, że około 1/3 opadu na działkę [...] mogło spływać na działkę [...].
Zauważyć należy, że spadek działki [...] m.in. w miejscach, gdzie są widoczne żółty peszel oraz pomarańczowa rura (k. 301-309 oraz k. 315 administracyjnych akt sprawy) jest dość znaczny. Szybkość i natężenie spływu jest bez wątpienia okolicznością, która może mieć przełożenie na to, co dzieje się na działce [...] W kontekście podnoszonego przez skarżącego osuwiskowego charakteru terenu ma to istotne znaczenie w sprawie. Załączony do skargi materiał fotograficzny jednoznacznie wskazuje, że nie wszystkie istotne dla sprawy okoliczności zostały zbadane przez organy administracji publicznej.
Organy dały tym samym bezkrytyczną wiarę dowodowi w postaci opinii biegłego, mimo zawartych w nim stwierdzeń, które poddają w wątpliwość stanowisko zaprezentowane w opinii. Ponadto opinia nie jest wbrew stanowisku organów, kompletna jako, że nie bada wszystkich istotnych i widocznych gołym okiem uwarunkowań w terenie, które z dużym prawdopodobieństwie, wedle zasad doświadczenia życiowego, mogą przełożyć się na treść normy art. 234 p.w. i uzasadniać nakazanie wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. Nie wzięto pod uwagę, że szkoda w rozumieniu art. 234 p.w. nie ogranicza się do samego stagnowania wody na gruncie, ale obejmuje także m.in. obrywanie skarpy wskutek zwiększonego spływu powierzchniowego z uwagi na np. wzmożoną prędkość i ilość spływającej wody.
Formułując zalecenia co do ponownego rozpatrzenia sprawy przez organy administracji publicznej wskazać należy na konieczność sporządzenia prawidłowej, nowej opinii innego biegłego, która uwzględni podniesione powyżej okoliczności, a to występowanie rur i peszeli na działce nr [...], kierunek, ilość i prędkość spływu wód opadowych oraz wpływ na działkę [...], ze szczególnym uwzględnieniem rodzaju podłoża (gleby), osuwiskowego charakteru terenu, osuwających się skarp. W świetle załączonego do skargi materiału dowodowego zachodzi konieczność wyjaśnienia wpływu okoliczności przerwania tzw. "żyły wodnej", na którą wskazuje skarżący i ocenę kto odpowiada za jej przerwanie i jaki jest tego wpływ na działkę skarżących. Organ powinien uzyskać także informacje zarówno od stron, jak i w toku samodzielnych ustaleń, na czym polega szkoda, a opinia biegłego powinna uwzględniać związki przyczynowo-skutkowe między takimi okolicznościami, jak umiejscowienie rur i peszeli na działce [...] odprowadzających wodę, przerwanie żyły wodnej.
Biegły powinien w opinii także podjąć się - jeśli kierunek postępowania dowodowego tego będzie wymagał – sformułowania obowiązków w zakresie przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.
Jak wynika z powyższego zakres postępowania wyjaśniającego, które powinny przeprowadzić organy administracji publicznej jest znaczny, co uzasadnia uchylenie zarówno decyzji II, jak i I instancji. Stwierdzone naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 234 p.w.), jak i procesowego mają istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego w oparciu o art. 147 § 1 pkt 1 lit. a i c. orzeczono, jak w pkt I sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono w pkt IV na podstawie art. 200 oraz art. 205 p.p.s.a zasądzając od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz T. O. kwotę 697 złotych (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, na którą składają się opłata za wpis sądowy (200 złotych), koszty zastępstwa procesowego według norm przepisanych (480 złotych) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 złotych).