Uzasadnienie
W dniu 4 sierpnia 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] marca 2010 r..
We wniosku tym skarżący oświadczyli, iż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł i składa się na niego wynagrodzenie za pracę skarżącej w wysokości [...] wynagrodzenie za pracę skarżącego w wysokości [...] zł oraz dochód jaki uzyskuje z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł.
Według oświadczenia w skład majątku skarżących wchodzi niewykończony dom o pow. 146 m2 oraz nieruchomość rolna o pow. 0,204 ha.
Na uzasadnienie wniosku skarżący podali, iż ich dochód miesięczny netto wynosi około 9.000 zł. Z dochodu tego spłacane są raty na wcześniej zaciągnięte zobowiązania tj. kredyt hipoteczny – rata około 2.500zł, pożyczki bankowe – rata 1.500 zł, koszty związane z zabezpieczeniem źródeł przychodów – 1.000 zł, koszty utrzymania domu – miesięcznie 800 zł, koszty utrzymania skarżących – 2.200 zł. oraz miesięczne spłaty rat z tytułu zobowiązań zaciągniętych ma prace wykończeniowe domu. Do momentu odwołania do WSA skarżący ponieśli również koszty porad prawnych. W związku z powyższym nie stać ich na poniesienia kosztów sądowych w sprawie i opłacenie adwokata z wyboru.
Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. nr 153, poz.1270) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowaniu lub w jego toku. Prawo to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 cyt. ustawy). W myśl art. 245 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W przedmiotowej sprawie skarżący wystąpili o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W tym miejscu należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzić do wypadków, których zdobycie przez stronę środków na finansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Strona występująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana uprawdopodobnić, że spełnia kryteria przyznania prawa pomocy. Oznacza to, że jest zobowiązana wykazać z prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością, że poniesienie kosztów sądowych wiązać się będzie z uszczerbkiem koniecznym utrzymania dla niej i jej rodziny.
W przedmiotowej sprawie skarżący posiadają stałe miesięczne dochody w wysokości [...] zł (około 9000 zł netto). Ich miesięczne wydatki wynoszą 8.000 zł. Oznacza to, iż pozostaje im do zagospodarowania kwota wolna w wysokości 1.000 zł.
Odnosząc się natomiast do kwestii spłacania przez skarżących rat kredytów należy podkreślić, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym przypadku właśnie koszty regulowania rat kredytu nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Jak wykazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1363/04 " fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie praw pomocy".
Założenie, że konieczność spłaty kredytów powinna powodować zwolnienie od kosztów sądowych jest niezrozumiałe, bowiem koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostanie w kolejności ich zaspakajania.
Należy też zwrócić uwagę czym jest instytucja prawa pomocy. Prawo pomocy to inaczej prawo ubogich, a do takiej kategorii osób z pewnością nie można zaliczyć skarżących z miesięcznymi dochodami i posiadanym majątkiem. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną (do takich osób zalicza się bezrobotnych, osoby pozbawione środków do życia), bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjonalne (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.).
Z kolei przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r. sygn. akt FZ 794/04, niepubl.).
Reasumując przedstawiona przez skarżących sytuacja finansowa nie uzasadnia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.
W opinii Sądu strona decydując się na wszczęcie postępowania sądowego winna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności te okazały się niewystarczające może zwrócić się o pomoc do państwa. Skarżący dysponujący stałym dochodem jest w stanie wygospodarować z domowego budżetu środki pieniężne umożliwiające wszczęcie postępowania sądowego. Fakt spłaty kredytu, czy też innych obciążeń nie mających charakteru wydatków koniecznych nie może zaważyć na ocenie istnienia po stronie skarżących pozytywnych przesłanek przyznania prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).