Uzasadnienie
W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 26 maja 2014 r. w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy skarżący M. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych.
Z oświadczenia zawartego w urzędowym formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną K. K. oraz dwójką dzieci: K. urodzoną w 2004 r. i M. urodzonym w 2004 r. Ich miesięczny dochód brutto wynosi ok. 6.800 zł i stanowi go wynagrodzenie za pracę skarżącego w wysokości ok. 6.000 zł oraz dochód jego żony z umowy zlecenia w wysokości ok. 800 zł. W skład majątku M. K. wchodzi mieszkanie o powierzchni 62 m². Strona nie dysponuje oszczędnościami, ani cennymi przedmiotów o wartości powyżej 3.000 EURO.
Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że ma na utrzymaniu czteroosobową rodzinę. Jedynym jego dochodem jest pensja pracownika naukowego na uczelni wyższej w wysokości ok. 4.000 zł netto. Żona, do jej pory bezrobotna, podjęła w lipcu 2014 roku pracę na 3-miesięczny okres próbny z pensją ok. 800 zł brutto. Wnioskodawca zaakcentował, iż wszystkie środki pieniężne są pochłaniane prze bieżące wydatki, w tym opłaty za edukację dwójki dzieci w społecznej szkole podstawowej. Ponadto sprawa, której dotyczy wniosek jest istotna dla szerokiego kręgu osób, nie jest to tylko prywatna sprawa wnioskodawcy.
Postanowieniem referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 lipca 2014 r. oddalił wniosek M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych.
W terminie wnioskodawca wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wskazał, że po zapłaceniu wszystkich opłat stałych w budżecie rodzinnym pozostaje kwota ok. 580 zł., która musi wystarczyć na żywność dla czteroosobowej rodziny. Podał, że jego pensja wynosi 4000 zł, żony 600 zł, 1000 zł rata kredytu, 370 czynsz, 500 zł media, 150 paliwo i eksploatacja samochodu.
Na wezwanie Sądu wnioskodawca przedłożył:
- - potwierdzenie kwoty raty kredytu hipotecznego w wysokości 1035,33 zł,
- - potwierdzenie opłat czesnego za szkołę dzieci w kwocie 872 zł za każde (razem 1744 + obiady w kwocie 300 zł),
- - kopia faktury za gaz za maj, czerwiec i sierpień 2014 r., tj. 124,73zl, 63,12 zł i 46,59 zł (średnio ok. 80 zł za miesiąc),
- - kopia faktury za prąd od czerwca - października 2014 r., tj. 695,70 i 529,88 zł, co daje kwotę ok. 110 zł na miesiąc,
- - potwierdzenie kwoty czynszu w wysokości 316,50 zł,
- - kopię zeznania podatkowego za 2013 r., z którego wynika, że wnioskodawca w roku 2013 osiągnął dochód 69 151,17 zł z różnych źródeł, średnio 5763 zł na miesiąc.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje
Po rozpoznaniu wniosku M. K. w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia wniosku.
Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", w przypadku wniesienia sprzeciwu - jeżeli tylko nie podlega on odrzuceniu - zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym w drodze postanowienia. Oznacza to, że na skutek wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek ponownie rozpatrzyć wniosek skarżących w sprawie przyznania im prawa pomocy w zakresie żądanym przez wnioskodawcę.
Mając na uwadze oświadczenie skarżącego o wysokości jego dochodów należy stwierdzić, że wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych jest nieuzasadniony.
Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle tego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wtedy jest uzasadnione, jeżeli osoba ubiegająca się o taką pomoc wykaże, że w ogóle nie jest w stanie ponieść nie tylko części kosztów postępowania, ale żadnych (jakichkolwiek) kosztów postępowania.
W orzecznictwie podkreśla się, że zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi instytucję wyjątkową i dlatego może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest wyłącznie od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką i dwojgiem dzieci w wieku szkolnym. Utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w kwocie ok. 6000 zł brutto. Jednakże jako pracownik naukowy osiąga też dochód z innych źródeł, co wynika z jego zeznania podatkowego za rok 2013 r. Średnio osiągnął w poprzednim roku dochód miesięczny w wysokości ok. 5763 zł. Podał, że żona pracują na umowę zlecenie i otrzymuje kwotę 800 zł brutto, nieprzedstawiając na tę okoliczność żadnych dowodów, czyli ok. 600 zł netto. Łącznie zatem dochody skarżącego i jego żony wynoszą ok. 6363 zł. Wydatki to: 2044 zł (szkoła dzieci i obiady), 80 zł gaz, prąd 110 zł, opłaty mieszkaniowe 316,50 zł, rata kredytu hipotecznego 1035,33 zł, co daje łączną kwotę ok. 3586 zł. Zatem kwota pozostała po zapłaceniu kosztów życiowych to ok. 2770 zł. Z tego należy odjąć jeszcze kwotę na żywność, odzież, środki czystości itp.
Odnosząc przedstawione powyżej zasady poznawania skarżącym prawa pomocy należy stwierdzić, że skarżący jest w stanie uiścić wpis od skargi w kwocie 500 zł. Dochody skarżącego pozwalają na wydatkowanie lub zaoszczędzenie kwoty potrzebnej do opłacenia skargi.
Jak wynika ponadto z danych przedłożonych przez wnioskodawcę, stać jest rodzinę skarżącego także na opłatę czesnego w szkole prywatnej za okresy wakacyjne i poniesienie wydatków na obóz szkolny swoich dzieci w wysokości ok. 2500 zł.
Oznacza to, że skarżący mógłby dokonać takich ograniczeń innych wydatków, aby zaoszczędzić kwotę 500 zł wymaganą do uiszczenia wpisu w tej sprawie.
Podnieść należy, że co do zasady to sama strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Zatem prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawczyni nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Zwolnienie z obowiązku uiszczania wpisu sądowego nie powinno mieć miejsca wtedy, gdy dana zobowiązana do tego osoba dokonuje wydatków swoich środków w innych celach, przekraczających wymóg zapewnienia sobie i swojej rodzinie minimum egzystencji. Chodzi bowiem o to, że skoro skarżący był w stanie ponieść inne i to znaczne wydatki, to nie zostało uznane za zasadne twierdzenie tego samego skarżącego o braku posiadania środków finansowych. Jeżeli skarżący dokonuje wydatków w taki sposób, że nie starcza na pokrycie kwoty wpisu, to nie ma podstaw do zwolnienia skarżącego z obowiązku uiszczenia tego wpisu.
Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 246 § 1, art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.