Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodziz 28 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 1018/23

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z 21 września 2023 r. znak: SKO.4141.302.23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, po rozpatrzeniu odwołania D. W., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza W. z 6 lipca 2023 r., znak: MGOPS-SRŚR.5221.2665.1.2023.SR.533.2023.SR w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z 26 czerwca 2023 r. D.W. zwrócił się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem – J.W.

Decyzją z 6 lipca 2023 r. organ pierwszej instancji odmówił D.W. prawa do wnioskowanego świadczenia, opierając rozstrzygnięcie na stwierdzeniu braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.

W odwołaniu od powyższej decyzji D. W. podniósł zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Wskazał, że ze względu na istniejące w dalszym ciągu powikłania po chorobie nowotworowej syn pozostaje nadal pod opieką lekarzy, a także wymaga dalszej rehabilitacji. Zaskarżona decyzja podważa orzeczenie innego organu uprawnionego do oceny stanu zdrowia, a zwłaszcza wskazania co do pomocy i opieki, którą nad synem od początku choroby sprawuje skarżący. Nie można dokonać oceny stanu zdrowia podczas wywiadu środowiskowego, pomijając przy tym dokumentację medyczną. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy.

Powołaną na wstępie decyzją z 21 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 775 z późn.zm. - dalej w skrócie "k.p.a.") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 390 z późn.zm. - dalej w skrócie "u.ś.r."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy przytoczył brzmienie art. 17 u.ś.r., a następnie stwierdził, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż wnioskodawca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem, który na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z [...] czerwca 2023 r., został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Jak wynika ze wskazanego orzeczenia wydanego do [...] czerwca 2028 r., niepełnosprawność badanego istnieje od [...]-go roku życia, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 24 marca 2018 r. Oznacza to, że został spełniony warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wymieniony w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Jak podniosło Kolegium, organ pierwszej instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła okoliczność, która nie pozwoliła na przyznanie D.W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad synem. Zdaniem organu, w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest niebudzące wątpliwości ustalenie zakresu sprawowanej opieki oraz związku rezygnacji z zatrudnienia z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zakres sprawowanej opieki ma wykluczać możliwość podjęcia pracy zarobkowej, a więc niepozostawanie w zatrudnieniu musi mieć swoją przyczynę w sytuacji rodzinnej. Nadto, zakres tej opieki musi być tego rodzaju, iż obiektywnie wyklucza zarobkowanie, nawet w ograniczonym zakresie. Ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne nie może być okazją do zwiększenia (bądź uzyskania) dochodu w sytuacji, gdy rezygnacja z pracy nie jest ściśle powiązana z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zakresem tej opieki faktycznie sprawowanej). Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne było ustalenie, czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą.

W ocenie Kolegium, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się przez członka rodziny orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wprost wynika z art. 17 ust. 1 ustawy. Ten warunek syn skarżącego spełnia w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. d u.ś.r., ponieważ orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z [...] czerwca 2023 r., został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Należy jednak odróżnić tę okoliczność od zakresu sprawowanej przez skarżącego opieki, gdyż fakt posiadania ww. orzeczenia przez syna skarżącego nie gwarantuje automatycznie uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi być bowiem tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania.

Jak podkreślił organ odwoławczy w rozpatrywanej sprawie zakres opieki został ustalony m. in. na podstawie wywiadu środowiskowego z 3 lipca 2023 r., oświadczenia podopiecznego z 3 lipca 2023 r., oświadczenia strony z 3 lipca 2023 r. oraz protokołu odebrania wyjaśnień od strony z 14 września 2023 r. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca mieszka wspólnie z synem (podopiecznym) i [...] córką w domu [...]. Syn skarżącego – J.W. w 2014 r. zachorował na nowotwór złośliwy ([...]). Nowotwór zlokalizowany był w [...]. Podczas operacji, która miała miejsce w 2014 r. został uszkodzony nerw [...] w kręgosłupie, co spowodowało opadanie lewej stopy. Podopieczny przez rok poruszał się na wózku inwalidzkim.

Następnie nowotwór zaatakował płuca, przez co syn skarżącego miał [...] operacje prawego i lewego płuca oraz przeszedł chemioterapię i naświetlanie - ostatnia w 2020 r. Obecnie leczy się u lekarza onkologa i onkologa chirurga. Wizyty są raz lub dwa razy w miesiącu w W., na które zawozi go ojciec (wnioskodawca). Ponadto, dwa razy w tygodniu jest rehabilitowany w Ł. Wizyta trwa 1-1,5 godziny i odbywa się przeważnie w godzinach popołudniowych (czasem od godziny 12:00). J. W. porusza się w obrębie domu o dwóch kulach. Wychodzi samodzielnie na taras i do ogrodu, ale z uwagi na to, że po przejściu około 50 metrów męczy się, skarżący towarzyszy mu żeby się nie przewrócił. Podopieczny nie ma prawa jazdy więc skarżący zawozi go we wszystkie konieczne miejsca. J.W. jest osobą komunikatywną. Posiłki zjada samodzielnie, ale z uwagi na utrudnione poruszanie (o dwóch kulach) posiłki przygotowuje i podaje mu do stołu skarżący.

Również przygotowane przez skarżącego leki podopieczny przyjmuje samodzielnie. Potrafi sam się umyć - wymaga jedynie pomocy przy wejściu pod prysznic. Nie wymaga specjalnej diety. Zakres sprawowanej przez skarżącego opieki na synem obejmuje: przygotowanie posiłków i leków (2 razy dziennie), przygotowanie ubrania, transport na rehabilitację i do lekarzy, robienie zakupów, pomoc przy wstawaniu np. z toalety.

Ponadto, J.W. od około dwóch lat jest czynny zawodowo. Prowadzi działalność gospodarczą w zakresie handlu (sklep internetowy), w ramach której sprzedaje artykuły [...]. Nie posiada żadnego magazynu - kupujący otrzymuje towar bezpośrednio z hurtowni, z którą J.W. współpracuje (pośrednictwo). Poświęca na pracę około 2 godziny dziennie i otrzymuje z tego tytułu niewielki dochód. Oprócz wskazanego przez skarżącego zakresu prowadzonej przez syna działalności w CEiDG widnieją również kody PKD: transport lądowy pasażerski, miejski i podmiejski oraz działalność usługowa związana z zagospodarowaniem terenów zielonych, jednak skarżący oświadczył, że syn w tym zakresie pracy nigdy nie prowadził i nie prowadzi.

W zakresie posiadanego stażu pracy skarżący wskazał, że przez całe życie zawodowe prowadził działalność gospodarczą. Początkowo był to handel, a [...] lat przed chorobą syna prowadził działalność w zakresie zagospodarowania terenów zielonych. Działalność ta polegała na utrzymaniu terenów zielonych w miastach (miał podpisane umowy np. z Miastem W., czy W. i po wygraniu przetargu do jego obowiązków należało koszenie trawy, zamiatanie ulic, sadzenie i podlewanie kwiatów) oraz na pielęgnacji i wycince drzew. Miał pracowników, którzy wykonywali te prace. Działalność tą prowadził do [...] 2014 r., kiedy to zachorował jego syn. Od 2014 r. do maja 2023 r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad synem. Obecnie od końca czerwca 2023 r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie pobiera innych świadczeń typu renta czy emerytura.

W przekonaniu Kolegium, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy niewątpliwie wskazuje, że skarżący wykonuje szereg czynności związanych z opieką nad synem takich jak: podanie posiłków i leków, przygotowanie ubrania, transport na rehabilitację i do lekarzy. Wyjaśnienia wymaga jednak, że istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje na ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną, a punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Powyższe oznacza, że opieka powinna być sprawowana codziennie. Nie zawsze ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Opieka rozumiana przez pryzmat art. 17 ust. 1 u.ś.r. w sposób oczywisty winna jednak stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.

Powyższe oznacza, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go przez opiekuna, a sprawowaną opieką. W ocenie organu odwoławczego, analiza akt sprawy potwierdza, że większość czynności, jakie wykonuje skarżący przy niepełnosprawnym synu nie wymaga całodobowej opieki, bądź nawet stałej w ciągu dnia obecności skarżącego (podanie posiłku czy leków), dowóz na wizyty lekarskie i rehabilitację. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że syn skarżącego wymaga pomocy osób drugich ze względu na trudności w samodzielnym poruszaniu się. Syn skarżącego nie jest jednak osobą leżącą, choć ma pewne trudności w poruszaniu (o dwóch kulach), korzysta samodzielnie z toalety, potrafi sam się umyć, najeść, napić. Jest osobą komunikatywną.

Zdaniem Kolegium, zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawnym synem w chwili obecnej jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia lub dalszym prowadzeniem działalności gospodarczej tym bardziej, iż jak sam przyznał wnioskodawca podczas wysłuchania 14 września 2023 r. prace związane z utrzymaniem terenów zielonych wykonywał przy pomocy pracowników. Obiektywnie zatem możliwe jest takie zorganizowanie tej opieki, aby skarżący dalej ją sprawując, mógł podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Brak jest więc bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją z zatrudnienia, czy jego niepodejmowaniem przez skarżącego, a sprawowaną przez niego opieką nad synem. Kolegium zwróciło również uwagę, że na chwilę obecną syn wnioskodawcy przestał już być osobą całkowicie zależną od drugiej osoby (wcześniej J. W. poruszał się na wózku inwalidzkim, wymagał intensywnego leczenia, przeszedł chemioterapię i naświetlanie - ostatnia w 2020 r.), co uzasadniało pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego przez wnioskodawcę w związku z opieką nad synem.

Obecnie zakres samodzielności podopiecznego jest tak duży, że nie wymaga on już stałej obecności ojca przy synu. Okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem.

Kolegium dodało, że nie kwestionuje stanu zdrowia J. W. oraz konieczności niesienia mu pomocy przez ojca, jednakże taki zakres sprawowanej opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z powyższym rozstrzygnięciem Kolegium nie zgodził się D. W., który w skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżący wniósł ponadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W treści skargi jej autor sformułował zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Organ zwrócił uwagę, że na chwilę obecną syn wnioskodawcy przestał już być osobą całkowicie zależną od drugiej osoby (wcześniej J. W. poruszał się na wózku inwalidzkim, wymagał intensywnego leczenia, przeszedł chemioterapię i naświetlanie - ostatnia w 2020 r.), co uzasadniało pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego przez wnioskodawcę w związku z opieką nad synem. Obecnie zakres samodzielności podopiecznego jest tak duży, że nie wymaga on już stałej obecności ojca przy synu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 - dalej w skrócie "p.p.s.a."), który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpatrywanej sprawie z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w omawianym wyżej trybie wystąpiła strona skarżąca, natomiast organ w terminie czternastu dni nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Sąd kontrolując w zakreślonych wyżej granicach legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza W. o odmowie przyznania D.W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem J.W. stwierdził, że odpowiadają one przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do ich usunięcia z obrotu prawnego, jak oczekuje tego skarżący.

Lektura akt sprawy dowodzi, że zasadniczą osią sporu pomiędzy stronami postępowania jest ocena, czy organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy brak jest bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego (niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) a koniecznością stałej lub długotrwałej opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym synem, którego wystąpienie warunkuje przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W przekonaniu organów obu instancji zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad synem w chwili obecnej jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem zatrudnienia lub dalszym prowadzeniem działalności gospodarczej. Możliwe jest takie zorganizowanie opieki, aby skarżący dalej ją sprawując mógł podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Wyjaśnić wobec tego należy, że problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 390). Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r. W myśl tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. 1) matce albo ojcu,
2. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
5. - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1).

Z powyższego unormowania wynika, że jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje pojęcia "sprawowania opieki". Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu tego przepisu musi być ona stała lub długotrwała. Określenia stała lub długotrwała wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, a zatem sporadycznie. Opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę na osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia.

Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu, a jako rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. W judykaturze podkreśla się, że opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną nie może być fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem pracy. Z tego też względu związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. W sytuacji, gdy opieka nie nosi cech stałej lub długotrwałej taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem zatrudnienia (pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną. Konieczne jest więc ustalenie wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stosuje się do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (vide: wyroki NSA z: 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, 9 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1064/21 i I OSK 1063/21, 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21, 6 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1472/21, 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20, 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Takich ustaleń faktycznych nie można jednak utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. W przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. Jak trafnie stwierdziło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, o ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki na osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Z tego powodu skoro w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie, wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej (w kontekście ustalenia zakresu sprawowania rzeczywistej opieki nad taką osobą), to tym samym nie ma podstaw ku temu, aby dla ustalenia charakteru i wymiaru sprawowanej opieki organ miał obowiązek przeprowadzenia przeciwdowodu przeciw treści tego orzeczenia. Innymi słowy, legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. W tym stanie rzeczy pozbawiony usprawiedliwionych podstaw jest podniesiony w skardze zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Z zebranego w sprawie kompletnego materiału dowodowego (w tym przede wszystkim oświadczenia z 26 czerwca 2023 r., wywiadu środowiskowego z 3 lipca 2023 r., protokołu odebrania wyjaśnień z 14 września 2023 r.) stanowiącego podstawę ustalenia przez organy obu instancji niewadliwego stanu faktycznego sprawy wynika, że syn skarżącego – J. W. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w W. z [...] czerwca 2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym do [...].06.2028 r., w świetle którego niepełnosprawność istnieje od [...]-go roku życia, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 24.03.2018 r. W 2014 r. zachorował na nowotwór złośliwy ([...]), zlokalizowany w [...]. Podczas operacji w 2014 r. uszkodzony został nerw strzałkowy w kręgosłupie, co spowodowało opadanie lewej stopy. Przez rok poruszał się na wózku inwalidzkim.

Następnie nowotwór zaatakował płuca, przez co J.W. miał [...] operacje lewego i prawego płuca, przeszedł chemioterapię i naświetlania, ostatnia miała miejsce w 2020 r. Obecnie J.W. leczy się u lekarza onkologa i onkologa chirurga. Wizyty są 2 razy w miesiącu w W., na które zwozi go ojciec. Dwa razy w tygodniu jest rehabilitowany w Ł., wizyta trwa 1-1,5 godziny i odbywa się przeważnie w godzinach popołudniowych (czasem od godziny 12.00). Obecnie J.W. porusza się w obrębie domu o dwóch kulach, wychodzi samodzielnie na taras i do ogrodu. Po przejściu około 50 metrów męczy się i skarżący towarzyszy mu by się nie przewrócił. J.W. nie ma prawa jazdy, ojciec wozi go we wszystkie konieczne miejsca. Jest osobą komunikatywną, zjada samodzielnie posiłki, przyjmuje samodzielnie leki przygotowane przez ojca, potrafi sam się umyć - wymaga jedynie pomocy przy wejściu pod prysznic, gdzie ma postawione krzesełko, ubiera się samodzielnie.

Nie wymaga specjalnej diety. Z zebranego materiału aktowego wynika nadto, że J.W. od około 2 lat jest czynny zawodowo, prowadzi działalność gospodarczą (sklep internetowy) w zakresie handlu (sprzedaje artykuły BHP). Nie posiada żadnego magazynu, kupujący otrzymuje towar bezpośrednio z hurtowni, z którą J.W. współpracuje. Na pracę poświęca około 2 godziny dziennie i otrzymuje z tego niewielki dochód. Z załączonego do akt wypisu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że stałym miejscem wykonywania działalności gospodarczej J.W. oraz adresem do doręczeń jest ul. [...] w W. Działalność jest wobec tego prowadzona poza miejscem zamieszkania. Oprócz handlu do zakresu prowadzonej przez J.W. działalności gospodarczej należą również: transport lądowy pasażerski, miejski i podmiejski, działalność usługowa związana z zagospodarowaniem terenów zielonych, choć jak twierdzi skarżący działalność w tym zakresie nigdy nie była prowadzona.

Skarżący D.W. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem J. W. Sam wychowuje syna i [...]-letnią córkę. Przyrządza codziennie posiłki, sprząta, robi pranie, prasuje, jeździ na zakupy, szykuje odzież, podaje leki, pomaga w myciu. Jak twierdzi wnioskodawca dwa razy z tygodniu zawozi syna na prywatną rehabilitację do Ł., dzięki której syn wstał z wózka inwalidzkiego, na którym przebywał prawie 2 lata. Dwa razy w miesiącu zawozi syna do poradni onkologicznej w W. Pomaga synowi przy wejściu pod prysznic i wyjściu spod prysznica. Skarżący od 2014 r. do maja 2023 r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad synem. Obecnie od końca czerwca 2023 r. zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, nie pobiera renty ani emerytury. D.W. [...] lat przed chorobą syna (do [...] 2014 r.) prowadził działalność gospodarczą w zakresie zagospodarowania terenów zielonych.

Działalność ta polegała na utrzymaniu terenów zielonych w miastach. Miał podpisane umowy np. z Miastem W., czy W. i po wygraniu przetargu do jego obowiązków należało koszenie trawy, zamiatanie ulic, sadzenie i podlewanie kwiatów, pielęgnacja i wycinka drzew. Skarżący miał pracowników, którzy wykonywali te prace. Gdy syn zachorował skarżący zamknął działalność z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad synem.

Z powyższego wynika więc, że o ile w przypadku J.W. ponad wszelką wątpliwość spełnione zostały warunki określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z odpowiednimi wskazaniami), to jednak na gruncie rozpatrywanej sprawy nie zostały spełnione przesłanki, które ustawodawca postawił wnioskodawcy. Mianowicie, jak prawidłowo oceniły organy obu instancji w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad synem J. Zakres czynności wykonywanych przez skarżącego względem syna ma ewidentnie charakter stricte pomocowy, a nie opiekuńczy. Rodzaj czynności pomocowych, ich ilość i zakres czasowy, które w zdecydowanej mierze więżą się z prowadzeniem gospodarstwa domowego polegającego na wykonywaniu typowych w tym zakresie czynności, takich jak: dbanie o czystość domu, robienie zakupów, przygotowanie posiłków, uzasadniają konkluzję organów orzekających, że w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy nie jest konieczna rezygnacja przez skarżącego z podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Tak świadczona pomoc - w przekonaniu Sądu - nie wykracza w zasadzie poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, a zakres, charakter tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji i stosunków rodzinnych jakie zachodzą pomiędzy rodzicem a dzieckiem. Skarżący mógłby podjąć zatrudnienie choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy względnie dalej prowadzić działalność gospodarczą, a przy tym w dalszym ciągu pomagać niepełnosprawnemu synowi. Niewątpliwie wymagałoby od skarżącego pewnych zmian organizacyjnych. Wiązałoby się bowiem z koniecznością uprzedniego przygotowania posiłków, leków czy odzieży dla syna, który o czym była wyżej mowa w wykonywaniu wspomnianych czynności pozostaje samodzielny. Trzeba mieć na uwadze, że nie każdy opiekun osoby niepełnosprawnej legitymującej się stosownym orzeczeniem jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego, lecz tylko taki, którego zakres czynności opiekuńczych wymusza na nim konieczność rezygnacji z podjęcia zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej. Warunek ten na gruncie rozpatrywanej sprawy z omówionych wyżej oczywistych względów nie zostały spełniony.

Podsumowując, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu oraz poprzedzająca ją decyzja Burmistrza W. o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego odpowiadają prawu materialnemu oraz procesowemu i w świetle zgromadzonego materiału dowodowego brak jest podstaw do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Sam fakt, że rozstrzygnięcia organów obu instancji nie odpowiadają oczekiwaniom skarżącego nie świadczy automatycznie o ich wadliwości. W motywach obu decyzji, sporządzonych zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. organy przedstawiły klarowanie przesłanki natury faktycznej i prawnej, które zadecydowały o wydaniu poddanych sądowej kontroli rozstrzygnięć.

Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzekł jak w sentencji wyroku.