Uzasadnienie
II SA/Łd 122/14
Postanowieniem z dnia [...] referendarza sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi odmówił skarżącym M. i H. S. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
W dniu 3 marca 2014 r., z zachowaniem ustawowego terminu, strona skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia z dnia [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – w dalszej części uzasadniani przywoływana jako: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (art. 245 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a.).
Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Należy zatem zauważyć, iż stosownie do powyższych przepisów, warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie.
W przedmiotowej sprawie skarżący wystąpili z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z urzędowego formularza wniosku wynika, iż skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący H. S. utrzymuje się z emerytury w wysokości 2500 zł oraz z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1200-1400 zł netto. Z kolei skarżąca M. S. otrzymuje wynagrodzenie za pracę w kwocie 1160 zł netto. Skarżący mieszkają w domu o pow. 64m², posiadają ponadto mieszkanie i nieruchomość rolną o powierzchni 0,42 ha. Wskazali, że zmuszeni są spłacać kredyt hipoteczny zaciągnięty przez syna i synową oraz inne zobowiązania kredytowe, co kosztuje ich ok. 2000 zł miesięcznie. Do tego dochodzą bieżące wydatki na utrzymanie, w tym opłaty za energię, opał, podatki i inne opłaty.
W ocenie sądu przedstawione przez skarżących informacje o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie dają podstaw do twierdzenia, iż skarżący nie mają środków na opłacenie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Z okoliczności sprawy nie wynika, że skarżących zaliczyć należałoby do kręgu osób, którym przypisać można jakikolwiek stopień ubóstwa, warunkujący przyznanie prawa pomocy. Za taką ocena sądu przemawia chociażby wysokość wspólnego dochodu skarżących, który wynosi około 4800-5000 zł netto. Zdaniem sądu kwota ta pozwala nie tylko na opłacenie bieżących wydatków ale i na poniesienie kosztów związanych z wszczętym z własnej inicjatywy postępowaniem sądowym.
Nie można także pominąć, iż skarżący posiadają majątek w postaci domu, mieszkania i nieruchomości gruntowej. Posiadanie zaś majątku, szczególnie nieruchomości lub innych przedmiotów majątkowych, których wartość jest znaczna, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania stronie prawa pomocy, bowiem wartość tego majątku wielokrotnie przewyższa wysokość kosztów postępowania. Na ocenę sytuacji ekonomicznej skarżących pozostaje bez wpływu okoliczność, iż dobrowolnie podjęli się spłaty kredytu hipotecznego zaciągniętego przez syna. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest bowiem wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata zobowiązań finansowych własnych, a tym bardziej zaciągniętych przez osoby trzecie, nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym.
W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (vide. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn.akt I OZ 83/06 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając powyższe na uwadze należy jeszcze raz podkreślić, iż prawo pomocy jest przeznaczone wyłącznie dla osób, które nie mają środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem osobom o znikomych dochodach, lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Za takie osoby nie sposób uznać skarżących, którzy osiągają stałe dochody i posiadają majątek o znacznej wartości.
W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 i art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.
a.bł.