Uzasadnienie
W związku ze skargą na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie budynku inwentarsko – mieszkalnego W. D. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Jako składniki posiadanego majątku w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący wskazał: dom o powierzchni 133 m2, mieszkanie o powierzchni 100 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 2,4 ha, budynek inwentarsko – składowy i garaż. Podał, że miesięczny dochód brutto z gospodarstwa rolnego wynosi 508 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący powołał się na okoliczności związane z prowadzonym przez organ nadzoru budowlanego postępowaniem. Skarżący złożył również zaświadczenie o dochodowości gospodarstwa rolnego z dnia 12 sierpnia 2011r., z którego wynika, że jest podatnikiem podatku rolnego z gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,4 ha, w tym użytków rolnych 2,38 ha, przeliczeniowych 3,1965 ha, zaś na podstawie obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2010r. przeciętny dochód z pracy w indywidualnym gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2009r. – 1.908,00 zł.
Postanowieniem z dnia 23 lutego 2012r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy.
W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wyjaśnił, że obecnie prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Przez ponad 20 lat prowadził dział specjalny produkcji rolnej – uprawiał pieczarki. Z uwagi na to, że produkcja ta stała się coraz mniej opłacalna pod koniec 2011r. zaniechał uprawy pieczarek. Jako przyczynę obniżenia rentowności prowadzonej działalności skarżący wskazał na okoliczności związane z samowolnie zrealizowanym dachem budynku znajdującego się na nieruchomości sąsiedniej. Skarżący stwierdził również, iż dom mieszkalny nie jest tego rodzaju budynkiem. Jest to tylko "budynek gospodarczy, taki mieszkalno – garażowy. Do sprzeciwu skarżący załączył decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego o przyznaniu płatności na 2011r. w wysokości 1.838,35 zł oraz rachunek za energię elektryczną na kwotę 666,22 zł.
Zarządzeniem z dnia 30 marca 2012r. skarżący został wezwany w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy do udzielenia wyjaśnień dotyczących posiadanych nieruchomości z uwagi na podniesione w sprzeciwie argumenty i wyjaśnienia, co składa się na ponoszone miesięcznie konieczne wydatki związane z utrzymaniem, złożenia odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe oraz deklaracji o rodzajach i rozmiarach zamierzonej produkcji w 2011r. (PIT – 6), a także udokumentowania zawiadomienia właściwego naczelnika urzędu skarbowego o zaprzestaniu produkcji rolnej stanowiącej dział specjalny – zaistnieniu zmian w prowadzonej produkcji w stosunku do podanej w deklaracji za 2011r.
W odpowiedzi na to wezwanie w piśmie z dnia 16 kwietnia 2012r. skarżący wyjaśnił, iż nie posiada typowego budynku mieszkalnego i są też pozostałe zabudowania. Na ponoszone comiesięcznie wydatki składają się składka ubezpieczeniowo – emerytalna, opłaty za prąd, wodę, wywóz śmieci, abonament, podatek, jest jeszcze kilka opłat, które są roczne i koszty ogrzewania. Dokumentu w postaci PIT – 6 nie posiada. Zawiadomienia naczelnika urzędu skarbowego o zaprzestaniu produkcji rolnej stanowiącej dział specjalny nie posiada, gdyż złożył go w KRUS. Ma trzech synów, którzy ukończyli studia i ponosił koszty z tym związane. Do pisma tego skarżący załączył PIT – 36 za 2010r., w którym wykazał dochód w wysokości 2.490 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. – Dz.U. z 2012r., poz. 270), powoływanej dalej jako p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Wobec skutecznego złożenia przez skarżącego sprzeciwu, zgodnie z powyższym przepisem postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 lutego 2012r. utraciło moc, a wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, o co wnosi skarżący, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.).
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, o czym stanowi art. 199 p.p.s.a. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz J. P. Tarno. Wydawnictwo Prawnicze. LexisNexis, Warszawa 2004, str. 320).
Przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jedynym zatem kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (vide: postanowienie NSA z dnia 27 stycznia 2010r., sygn. akt II OZ 26/10 – opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania muszą się, więc opierać wyłącznie na kryteriach ustawowych określonych w powołanym wyżej art. 246 p.p.s.a. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Wniosek w tej sprawie powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (vide: postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008r., sygn. akt II OZ 1400/07 – opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioskujący o przyznanie prawa pomocy winien zatem przedstawić sądowi stosowną argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do pokrycia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania. Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku.
Zdaniem sądu skarżący nie wykazał, że jego sytuacja majątkowa i rodzinna uzasadnia uwzględnienie wniosku. Pomimo skierowanego do niego wezwania skarżący nie udokumentował i nie wskazał wysokości obciążających go miesięczne wydatków związanych z utrzymaniem. Nie udokumentował również podnoszonej okoliczności, iż zaprzestał prowadzenia działu specjalnego produkcji rolnej, który miał prowadzić od 20 lat. Nie złożył deklaracji o rodzajach i rozmiarach zamierzonej produkcji w 2011r. ani zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe. Złożył wyłącznie PIT – 36 za 2010r. Tymczasem z art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. – Dz.U. z 2010r., nr 51, poz. 307 ze zm.), zwanej dalej u.p.d.f., wynika, że podatnicy, którzy osiągają dochody z działów specjalnych produkcji rolnej, są obowiązani składać w terminie do dnia 30 listopada roku poprzedzającego rok podatkowy urzędowi skarbowemu deklaracje według ustalonego wzoru o rodzajach i rozmiarach zamierzonej produkcji w roku następnym (PIT – 6).
Jeżeli dochód z działów specjalnych produkcji rolnej jest ustalany na podstawie ksiąg, podatnicy składają ponadto urzędowi skarbowemu w terminie określonym w ust. 1 deklaracje o wysokości przewidywanego dochodu w roku następnym (art. 43 ust. 2 u.p.d.f.). Ponadto w myśl art. 43 ust. 3 pkt 1 i 2 u.p.d.f. podatnicy, o których mowa w ust. 1, są obowiązani zawiadomić właściwego naczelnika urzędu skarbowego w terminie 7 dni o zaistnieniu zmiany w prowadzonej produkcji w stosunku do podanej w deklaracji i zaprzestaniu w ciągu roku eksploatacji obiektów umożliwiających całoroczny cykl produkcji. Z przytoczonych przepisów u.p.d.f. wynika, że z prowadzeniem działu specjalnego produkcji rolnej, który skarżący miał prowadzić do końca 2011r. wiążą się określone obowiązki związane z dokumentowaniem okoliczności związanych z tą produkcją, w tym z uzyskiwanym z tego tytułu dochodem. W tej sytuacji należy uznać, że skarżący jako osoba prowadząca od wielu lat tego rodzaju działalność powinien dysponować wskazanymi dokumentami pozwalającymi ocenić jego sytuację pod kątem uzyskiwanych dochodów i twierdzeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Nie bez znaczenia dla oceny zasadności wniosku jest okoliczność, że skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 2,4 ha, oraz budynków usytuowanych na działce nr [...] położnej we wsi W., w gminie B., co potwierdzają akta sprawy. W orzecznictwie sądowym w przyjmuje się bowiem, iż posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. Okoliczność prowadzenia przez skarżącego upraw w gospodarstwie rolnym stanowi natomiast podstawę do uzyskania dodatkowego wsparcia finansowego w postaci płatności obszarowych.
Skarżący z możliwości uzyskania takiego wsparcia zresztą skorzystał, gdyż decyzją z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. przyznał skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2011r. w wysokości 1.838,35 zł.
W tym stanie rzeczy, wobec niewykazania przez skarżącego spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, należało orzec jak w postanowieniu z mocy art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a.
A.D.