Uzasadnienie
II SA/Łd 1557/02
Wojewoda [...] po rozpoznaniu odwołania M. R. od decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Ł. z dnia [...] ([...]) o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A. - decyzja z dnia [...] Nr [...] utrzymał w mocy decyzje organu I-szej instancji.
Podał, ze dokumentem nadania ziemi z dnia 6 września 1947 r. nadano M. R. na własność nadział ziemi o pow. 3 ha 3670,5 m kw., położonej w Ł. przy ul. B 33, obecnie przy ul. A 21.
Następnie orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej z dnia 28 września 1950 r. orzeczono o unieważnieniu dokumentu nadania ziemi z dnia 6 września 1947 r., zaś 18 maja 1957 r. Wojewódzka Komisja Ziemska orzeka o uchyleniu orzeczenia Wojewódzkiej Komisji ziemskiej z dnia 28 września 1950 r. oraz orzeczenia Dzielnicowej Komisji Ziemskiej z dnia 26 marca 1957 r. i zleciła wydanie aktu nadania ziemi M. R. o pow. 1 ha wraz z budynkami położonymi w Ł. przy ul. A.
21. W wykonaniu powyższego orzeczenia dokumentem nadania ziemi z dnia 30 lipca 1957 r. Nr 37/57 M. R. otrzymał na własność nadział ziemi o obszarze l ha położonej w Ł. przy ul. A 21 wraz z domem mieszkalnym i zabudowaniami gospodarczymi. Różnicy w powierzchni nieruchomości miedzy dokumentem nadania ziemi z dnia 6 września 1947 r. a dokumentem nadania ziemi z dnia 30 lipca 1957 r. Nr 37/57 nie można skutecznie dochodzić, ponieważ dokument nadania ziemi z dnia 6 września 1947 r. został unieważniony. Z tego też tytułu nie można z jego uprzedniej treść wywodzić prawa zwrotu tej części nieruchomości.
Również teraz art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. r Nr 30, poz. 127 ze zm.) nie przewiduje możliwości żądania zwrotu nieruchomości, która nie była uprzednio wywłaszczona, bądź przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów wymienionych w treści art. 69 ust. 4 tej ustawy. M. R. w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Opisał okoliczności w jakich pozbawiono go własności. Podniósł, że orzeczenie z dnia 28 września 1950 r. zostało uchylone orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej i jako takie nie mogło wywołać skutków prawnych.
Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek zamiejscowy w Łodzi badając przedmiotową sprawę na skutek skargi złożonej na ww. decyzję wyrokiem z dnia 14 marca 2001 r. sygn. akt II Sa/Łd 2501/97 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dniia [...] oraz decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w Ł. z dnia [...]
W uzasadnieniu wyroku NSA stwierdził, iż orzeczenie Wojewódzkiej Komisji ziemskiej o unieważnieniu aktu nadania ziemi zostało uchylone w całości, a zatem organy powinny ustalić w czyim posiadaniu znajduje się 2 ha 3670 m kw. Gruntu i rozważyć jaki wpływ na prawo własności skarżącego ma orzeczenie z dnia 18 maja 1957 r. oraz czy organy administracji publicznej są uprawnione do rozstrzygania w tej kwestii, czy tez właściwy będzie sąd powszechny. Rozpatrując przedmiotową sprawę ponownie organ I instancji ustalił, iż M. R. zmarł. Na mocy postanowienia Sądu rejonowego dla Ł.- Ś. w Ł. sygn. akt [...] z dnia [...] spadek po zmarłym nabyły córki J. R. z domu R. i M. R. po 1/2 części każda z nich. W dniu 8 listopada 2001 r. spadkobierczynie wystąpiły z wnioskiem o zwrot ww. nieruchomości. W postępowaniu przed organem I instancji ustalono także, że przedmiotem wniosku o zwrot są grunty stanowiące różnicę w powierzchni nieruchomości miedzy dokumentem nadania ziemi Nr 94/47 z dnia 6 września 1947 r. a dokumentem nadania ziemi nr 37/57 z dnia 30 lipca 1957 r. Grunty te zgodnie ze wskazaniem J.R. oraz stosownie do ustaleń dokonanych w oparciu o mapę ewidencji gruntów w obrębie B-21, stanowią działki nr 454,456,458 oraz cześć działek nr 452 i 453.
Dokonując badań hipotecznych przedmiotowej nieruchomości organ I- szej instancji ustalił, co następuje
Działki nr 452, 453 i 454 pochodzą z nieruchomości o powierzchni 18 ha położonej w Ł. – R. nr l stanowiącej własność S. i C. małż. H. i I. vel J. B., która to nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia Prezydium dzielnicowej Rady Narodowej Ł. – S. Referat Rolnictwa i Skupu nr R- 111-17/40/59 z dnia 6 października 1958 r. wydanego na podstawie art. 9 ust. 113 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa wojskowego (Dz.U. Nr 17, póz. 71)
Obecnie działka Nr 452 stanowi współwłasność S. i J. małż. M., działka nr 453 jest własnością K. i E. S., natomiast działka nr 454 o pow. 0,3021 ha stanowi własność Skarbu Państwa. Nieruchomość oznaczona nr działek 456 i 458 stanowiła własność Niemca P. L. i przeszła na cele reformy rolnej w myśl art. 2 ust. l lit. b dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U.UPR z 1945 r. Nr 3, poz.13).
Działki nr 456 i 458 o pow. łącznej 0,8774 ha stanowią własność Gminy Ł. na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...]
Dokonując badań hipotecznych przedmiotowej nieruchomości organ I instancji ustalił, co następuje
Z powyższych ustaleń wynika, iż działki te nie były przedmiotem wywłaszczenia ani też nie zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa w trybie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. Nr 27, póz. 197 ze zm.)
Obecnie instytucje zwrotu nieruchomości regulują przepisy art. 136 i 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r., Nr 46, póz.543) zgodnie z którymi właściciel lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, natomiast art. 216 cytowanej ustawy dodatkowo przewidział odpowiednie stosowanie tej zasady do niektórych innych przypadków przejęcia własności. Artykuł ten zarówno przez orzecznictwo jak i doktrynę jest traktowany jako wyliczenie o charakterze enumeratywnym. Wyklucza to możliwość rozszerzającej wykładni tego przepisu, czy tym samym stosowania analogii, a tym samym wyklucza odnoszenie zasady zwrotu (w ujęciu ustawy z 1997 r.) d innych sytuacji, w których doszło do podjęcia własności. Takie rozumienie art. 216 ustawy z 1997 r. ustabilizowało się w orzecznictwie sądowym. Należy zauważyć, ze jeżeli przepis ustawy enumeruje sytuacje do których ustawa może mieć zastosowanie, to tym samym wyklucza zastosowanie tej ustawy do sytuacji pozostałych.
Obowiązuje zatem rozwiązanie legislacyjne dotyczące zwrotów nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela lub jego spadkobierców wymagają przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa w trybie wywłaszczenia lub w trybie określonym przez przepisy wymienione w art. 216 obowiązującej ustawy. W ww. sprawę organ I szej instancji wykazał, że unieważnienie Dokumentu Nadania Ziemi Nr 94/47 z dnia 6 września 1947 r., na mocy którego M. R. otrzymał gospodarstwo rolne o pow. 3 ha 3670,5 m kw przez Wojewódzka Komisje Ziemską w Ł. orzeczeniem z dnia 18 maja 1957 r. o uchyleniu orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej z dnia 28 września 1950 r. oraz Dzielnicowej Komisji Ziemskiej z dnia 26 marca 1957 r. i zaleceniu wydania aktu nadania ziemi o pow. 1 ha wraz z budynkami M.R., nastąpiło na podstawie przepisów dekretu z dnia 13 września 1946 r. o organizacji komisji ziemskich (Dz.U.R.P Nr 61, poz. 340) oraz dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U.R.P z 1945 r., Nr 3, poz.
13) Powołane wyżej dekrety były również podstawą prawna wydania dokumentów nadania ziemi Nr 94/47 z dnia 6 września 1947 r. oraz nr 37/57 z dnia 30 lipca 1957 r., na mocy których dokonano zmian w przyznanej M. R. powierzchni gospodarstwa rolnego.
Reasumując należy stwierdzić, że działki objęte wnioskiem o zwrot nie były przedmiotem wywłaszczenia w rozumieniu ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zakończonego wydaniem decyzji administracyjnej o wywłaszczeniu części nieruchomości dla realizacji określonego celu publicznego ani tez przejęta na rzecz Skarbu państwa na podstawie tytułów prawnych wymienionych w art. 216 cyt. wyżej ustawy. Słusznie zatem organ I instancji odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości.
Powyższą decyzję zaskarżyła do Sądu J. R. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieni skargi wskazano, iż organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności dotyczących przedmiotowej sprawy - do czego zobowiązany został wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi z dnia 14 marca 2001 r.
W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie, podtrzymując argumenty tożsame z zawartymi w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, iż nieruchomości będące przedmiotem niniejszego postępowania zwrotowego nie były przedmiotem wywłaszczenia ani tez nie zostały przejęte na Skarb państwa w trybie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. Nr 27, poz. 197 ze zm.)
W ww. sprawie wykazano, że unieważnienie Dokumentu Nadania Ziemi Nr 94/47 z dnia 6 września 1947 r., na mocy którego M. R. otrzymał gospodarstwo rolne o pow. 3 ha 3670,5 m kw. Przez Wojewódzka Komisje Ziemska w Ł. orzeczeniem z dnia 18 maja 1957 r. o uchyleniu orzeczenia Wojewódzkie Komisji Ziemskiej z dnia 28 września 1950 r. oraz Dzielnicowej Komisji Ziemskiej z dnia 26 marca 1957 r. i zaleceniu wydania aktu nadania ziemi o pow. l ha. M. R., nastąpiło na podstawie przepisów dekretu z dnia 13 września 1946 r. o organizacji komisji ziemskich (D.U.R.P. Nr 61, poz. 340) oraz dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (D.U.R.P. z 1945 r., Nr 3, póz.
13) Zasady zwrotu nieruchomości regulują przepisy art. 136 i 137 ustawy z dnia 12 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543), zgodnie z którymi właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, natomiast art. 216 cytowanej ustawy dodatkowo przewidział odpowiednie stosowanie tej zasady do niektórych innych przypadków podjęcia własności. Nieruchomości objęte wnioskiem nie podlegają zwrotowi, bowiem nie były przedmiotem wywłaszczenia w rozumieniu ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, zakończonego wydaniem decyzji administracyjnej o wywłaszczeniu części nieruchomości dla realizacji określonego celu publicznego ani tez przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie tytułów prawnych wymienionych w art.. 216 cyt. wyżej ustawy.