Uzasadnienie
II SA/Łd 166/11
K.G. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o przyznanie mu adwokata, w sprawie ze skargi K.G., K.G. i E.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji.
Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych przez wnioskodawcę wynika, że K.G. prowadzi gospodarstwo domowe z żoną M.G. i półrocznym synem W. Rodzina mieszka w 360-metrowym domu. Skarżący utrzymuje się z działalności gospodarczej pod firmą A, z której zadeklarował 4182 zł miesięcznego dochodu. Żona skarżącego otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1840,95 zł brutto. Skarżący jest właścicielem dwóch działek letniskowych: jedna zabudowana o powierzchni 1040 m² o wartości ok. 250 000 zł, druga niezabudowana o powierzchni 1350 zł o wartości ok. 67 500 zł. Skarżący spłaca przy tym dwa kredyty. Pierwszy zaciągnięty w 2008 r. w wysokości 6900 zł, którego spłata przypada na listopad 2014 r. Drugi kredyt zaciągnięty został na 8 lat w styczniu 2012 r. w wysokości 33 157,89 zł z przeznaczeniem na zakup pojazdu.
W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że w lutym 2012 r. nie została z nim przedłużona umowa o dzieło, stanowiąca dotąd główne źródło utrzymania jego i rodziny. Dodatkowo w styczniu 2012 r. urodził mu się syn, co skutkowało znacznie większymi kosztami utrzymania rodziny, które obecnie pochłaniają cały jej dochód.
Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2012 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy uznając, że zarówno jego dochody, jak i majątek, którym dysponuje nie pozwalają na uznanie go za osobę spełniającą ustawowe przesłanki do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W konsekwencji referendarz sądowy przyjął, że poniesienie przez stronę kosztów wynajęcia adwokata nie będzie wiązało się z uszczerbkiem utrzymania koniecznym dla wnioskodawcy i jego rodziny.
Pismem z dnia 6 lipca 2012 r. K.G. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W jego uzasadnieniu strona podniosła, że gdy aktywa jego majątku skoreluje się z pasywami, to niewątpliwie będzie spełniał przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Wskazał w szczególności, że fakt zaciągnięcia kredytów powoduje, że nie posiada już zdolności do zaciągnięcia kolejnych zobowiązań na pokrycie kosztów wynajęcia profesjonalnego doradcy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (w tym poprzez ustanowienie adwokata – jak w niniejszej sprawie) od wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku.
W rozpoznawanej sprawie, postanowieniem z dnia 26 czerwca 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
Zgodnie jednak z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Dokonując analizy złożonych przez skarżącego oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, Sąd doszedł do przekonania, że jego wniosek o ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie.
K.G. oraz jego żona osiągają stałe, wysokie dochody (ok. 6000 zł na trzy osoby w rodzinie). Małżeństwo dysponuje przy tym znacznym majątkiem nieruchomym – domem o powierzchni 360 m² (o niewątpliwie bardzo wysokiej wartości) oraz dwiema działkami letniskowymi (w tym jedną zabudowaną) o łącznej wartości ponad 310 000 zł. Ze złożonego przez stronę wniosku, jak też z dodatkowych wyjaśnień nie wynika, by nieruchomości te były w jakikolwiek sposób obciążone. Okoliczność ta praktycznie determinuje wynik rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Po pierwsze - dysponowanie wolnymi od obciążeń składnikami majątku może uzasadniać przekonanie, że strona jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego (w tym wynajęcia adwokata) bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (por. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2006 r., III SA/Wa 961/06 i z dnia 8 czerwca 2006 r., III SA/Wa 343/06).
Po drugie - posiadanie znacznego majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania stronie prawa pomocy, zwłaszcza kiedy ich wartość wielokrotnie przewyższa wysokość kosztów sądowych, w tym kosztów wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2004 r., FZ 465/04).
Skarżący zasadność swojego wniosku upatruje przede wszystkim w fakcie ponoszenia kosztów spłaty zobowiązań zaciągniętych w instytucjach finansowych, w tym kredytu na zakup pojazdu w wysokości ponad 33 000 zł. Tymczasem obowiązek spłaty zobowiązań finansowych, choć ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi przesłanki, która przesądziłaby o możliwości ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
Posiadanie takich zobowiązań wywołuje bowiem skutki dwojakiego rodzaju. Po pierwsze - biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytów wskazuje na zdolności płatnicze skarżącego, gdyż w innym wypadku banki nie przyznałyby kredytów. Po drugie - sama okoliczność spłacania przez skarżącego kredytów nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Dlatego też za niezasadne należy uznać podnoszone w sprzeciwie argumenty, że okoliczność zaciągnięcia kredytów, w tym na zakup auta, powoduje, że strona nie już możliwości zaciągnięcia nowych kredytów (brak jej już zdolności kredytowej), tym razem w celu pozyskania środków na wynajęcie adwokata.
W ocenie Sądu zaciągnięcie wysokiego kredytu i zakup z tych środków auta w żaden sposób nie może być uznane za wydatek, któremu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06).
Także fakt, że zakupione auto objęte jest zabezpieczeniem bankowym nie powoduje, że skarżący nie miał obowiązku jego wykazania w złożonym oświadczeniu majątkowym. Samochód pozostaje bowiem wciąż własnością (współwłasnością) wnioskodawcy, który miał obowiązek pod groźbą odpowiedzialności karnej wykazać ten składnik majątku w złożonym oświadczeniu.
Uwzględniając zatem fakt, że wnioskodawca osiąga wysokie dochody i posiada wolne od obciążeń składniki majątkowe o znacznej wartości (dom, działki letniskowe), uznać należy, że pokrycie kosztów wynajęcia profesjonalnego doradcy w niniejszej sprawie nie będzie się dla strony wiązało z brakiem środków na konieczne utrzymanie.
Oceniając sytuację majątkową, rodzinną i osobistą wnioskodawcy Sąd doszedł do wniosku, że mając do wyboru wykonanie zobowiązań niewiążących się z utrzymaniem koniecznym dla siebie i rodziny oraz pokrycie kosztów postępowania sądowego, postanowił priorytetowo potraktować te pierwsze i posiłkować się pomocą Państwa w zakresie kosztów postępowania. Zachowanie takie nie może liczyć na akceptację ze strony Sądu. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy.
W tym stanie rzeczy Sąd, nie znajdując przesłanek do ustanowienia skarżącemu adwokata, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.
AG