Uzasadnienie
II SA/Łd 1904/03
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez J. I. pełnomocnika K. S. od decyzji z dnia [...] Nr [...] wydanej przez Zastępcę Kierownika Filii Ł.- B. Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł., w sprawie odmowy przyznania w marcu 2003 r. pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., oraz art. 33p ust. 1 pkt 2 w związku z art. 6 ust. 1a i art. 1 ust. 1 i 3, art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 1998 r. nr 64, poz. 414 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego wskazano, iż w marcu 2003 r. organ I instancji nie przyznał K. S. pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wskazało, iż zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej osoba, która osiągnęła pełnoletność w rodzinie zastępczej oraz osoba pełnoletnia opuszczająca niektóre typy placówek opiekuńczo-wychowawczych i domów pomocy społecznej oraz schroniska dla nieletnich, zakłady poprawcze i specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze zostaje objęta pomocą socjalną, a także pomocą pieniężna na kontynuowanie nauki.
Ponadto w myśl ust. 3 tego przepisu pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki przysługuje osobie, o której mowa w ust. 1, jeżeli kontynuuje ona naukę w gimnazjum, szkole ponadpodstawowej, szkole ponadgimnazjalnej lub szkole wyższej. Pomoc w miesięcznej wysokości 30% kwoty, o której mowa w ust. 2, przyznaje się do czasu ukończenia nauki, nie dłużej niż do ukończenia 25 lat. Zasady i tryb udzielania pomocy na usamodzielnienie określa rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 października 2001 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie dla pełnoletnich osób z rodzin zastępczych oraz osób opuszczających niektóre typy placówek opiekuńczo-wychowawczych i domów pomocy społecznej, zakłady poprawcze, schroniska dla nieletnich i specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze (Dz.U. nr 120 poz. 1293). Zgodnie z § 3 pkt 2 tego rozporządzenia pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki przysługuje osobie usamodzielnianej, która zamieszkuje z rodziną i dochód na osobę nie przekracza 200% dochodu określonego w art. 4 ust 1 pkt 2-4 ustawy.
W myśl art. 4 ust 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza ustawowo określonych kwot podlegających waloryzacji zgodnie z zasadami zawartymi w art. 35a ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z obwieszczeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 kwietnia 2003 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji, kwot dochodu po waloryzacji i wysokości świadczeń pomocy społecznej oraz kwoty stanowiącej podstawę ustalania wysokości niektórych świadczeń pomocy społecznej od dnia 1 czerwca 2003 r. (M.P. nr 21, poz. 326) wysokość dochodu uprawniająca do świadczeń z pomocy społecznej wynosi 1424 złote. Z wywiadu przeprowadzonego w dniu [...] wynika, iż źródłem dochodu rodziny K. S. jest jej renta rodzinna, emerytura dziadka J. I. oraz do marca 2003 r. alimenty wypłacane z funduszu alimentacyjnego.
Łączny dochód wówczas przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o przyznanie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki gdyż wynosił on 1428,71 zł, natomiast ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o tę pomoc dla K. S. wynosiło 1424 zł. Z akt sprawy wynika, że J. I. zrezygnował z pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. S. Celem tego działania było pomniejszenie dochodu rodziny i tym samym uzyskanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Organ I instancji uznał, że takie zachowanie zmierza do świadomego pogorszenia sytuacji materialnej w celu uzyskania innego świadczenia i tym samym zostały spełnione przesłanki do zastosowania art. 6 ust. 1a ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. organ I instancji prawidłowo przyjął, iż działanie J. I. jest przejawem braku współdziałania w rozwiązywaniu własnej trudnej sytuacji materialnej.
W myśl art. 1 ust 1 ustawy o pomocy społecznej zasadą jest, iż pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność pokonania w ten sposób trudnych sytuacji życiowych stanowi przesłankę włączenia się instytucji państwa. Zatem najpierw powinny być wykorzystane uprawnienia przysługujące osobom i rodzinom na mocy innych ustaw, a pomoc społeczna powinna być udzielona wówczas, gdy to nie wystarcza, ale jednocześnie pomoc nie może być traktowana jako źródło dochodu i polepszenia swojej sytuacji materialnej. Rodzina K. S. miała własne środki finansowe, których wykorzystania odmawia poprzez rezygnację z przyjmowania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przy czym nie ważne jest w jakiej wysokości było to świadczenie. Zdaniem Kolegium ustawa o pomocy społecznej jest ukierunkowana na udzielanie pomocy osobom rzeczywiście jej potrzebującym.
Nie dopuszcza wykorzystywania środków społecznych przez osoby, które mają możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków, nie czynią jednak tego z własnej woli i wyboru. Tymczasem J. I. zrezygnował ze świadczenia alimentacyjnego przyznanego na rzecz K. S. w celu uzyskania świadczenia z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust 4 powołanej ustawy, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej, zasada ta pozostaje w związku z art. 7 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przyznanie K. S. pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki bez uwzględnienia okoliczności dobrowolnej rezygnacji z alimentów w tym tylko celu, aby obniżyć kryterium dochodowe wynikające z ustawy o pomocy społecznej narusza zdaniem Kolegium interes społeczny, gdyż osoby, które nie podejmują działań takich jak K. S. za pośrednictwem swojego pełnomocnika J. I. nie otrzymują świadczenia z pomocy społecznej. Kolegium wyraziło pogląd, iż przyznanie pomocy w okolicznościach ustalonych w sprawie stanowiłoby nagradzanie takich zachowań.
Powyższą decyzję zaskarżyła do Sądu K. S. wnosząc o jej uchylenie. W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż winna otrzymać pomoc finansową na kontynuowanie nauki i to w miesiącach marzec – czerwiec 2003 r., bowiem zrezygnowała z przysługujących jej alimentów i tym samym dochód rodziny skarżącej był poniżej ustawowego kryterium dochodowego. K. S. wskazała, iż rezygnacja z alimentów spowodowana była chęcią kontynuowania nauki i potrzebą obniżenia dochodów w celu uzyskania pomocy od Państwa na kontynuowanie nauki.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę powołano argumenty tożsame z zawartymi w zaskarżonej decyzji podkreślając, że zarówno rozstrzygniecie ostateczne jak i organu I instancji nie naruszają obowiązującego prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie może zostać uwzględniona, zaskarżona bowiem decyzja nie narusza prawa. W myśl art. 33p ust. 3 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki przysługuje osobie, która osiągnęła pełnoletność w rodzinie zastępczej, gdy kontynuuje naukę m.in. w szkole wyższej. Pomoc taka przysługuje w wysokości 30% kwoty określonej w ust. 2 tego artykułu, to jest w dniu wydawania zaskarżonej decyzji kwoty 1621 zł. Przyznaje się taką pomoc do czasu ukończenia nauki, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 lat. Warunkiem udzielenia jednak takiej pomocy stosownie do § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 9 października 2001 r. w sprawie pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie dla pełnoletnich osób z rodzin zastępczych oraz osób opuszczających niektóre typy placówek opiekuńczo-wychowawczych i domów pomocy społecznej, zakłady poprawcze, schroniska dla nieletnich i specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze (Dz.U. nr 120, poz. 1293) jest to, aby dochód na osobę w rodzinie, w której przebywa taka osoba nie przekraczał 200% dochodu określonego stosownie do art. 4 ust. 1 pkt 2-4 ustawy o pomocy społecznej.
Uwzględniając obwieszczenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 16 kwietnia 2003 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji, kwot dochodu po waloryzacji i wysokości świadczeń pomocy społecznej oraz kwoty stanowiącej podstawę ustalania wysokości niektórych świadczeń pomocy społecznej od dnia 1 czerwca 2003 r. (M.P. nr 21, poz. 326) kwota taka dla dwuosobowej rodziny skarżącej wynosi 1424 zł, – 712 zł na osobę. Z ustaleń organów administracji dokonanych w trakcie przeprowadzania wywiadów środowiskowych wynika, że do marca 2003 r. dochód ten wynosił 1428,71 zł. Od marca 2003 r. dziadek skarżącej J. I. zrezygnował z pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego przysługujących skarżącej. Uczynił to po to, aby zmniejszyć dochód swojej rodziny i w ten sposób zmieścić się we wskazanych kryteriach dochodowych. Tego typu działanie ma wszelkie znamiona próby "obejścia prawa". Trafnie więc organy administracji uznały, że można je uznać za przejaw braku współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji materialnej, które na podstawie art. 6 ust. 1a ustawy może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia.
Pomoc społeczna ma na celu stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy z 29 listopada 1990 r. zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienia im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. W myśl przepisu art. 2 ust. 4 ustawy potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Jest faktem notoryjnym, że coraz bardziej zwiększa się w Kraju sfera ubóstwa, a jednocześnie zmniejszają z roku na rok środki przeznaczane na pomoc społeczną. W tych warunkach powinny służyć one przede wszystkim za zaspokajanie potrzeb osób znajdujących się w najbardziej dramatycznych sytuacjach rodzinnych i bytowych. Nie ulega wątpliwości, że sytuacja materialna i rodzinna skarżącej jest niełatwa. Do owej dramatyczności jej jednak daleko. W żadnym razie nie można jednak akceptować prawa osób korzystających z pomocy społecznej, a więc również skarżącej i jej dziadka do manipulowania swoimi dochodami po to, aby dochody te uległy zmniejszeniu w celu spełnienia kryteriów dochodowych przewidzianych przez ustawę.
Na marginesie wspomnieć należy o dołączonym do skargi notarialnym pełnomocnictwie udzielonym przez skarżącą jej dziadkowi J. I. Abstrahując już od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 stycznia 2004 r. oddalającej wniosek skarżącej o dopuszczenie J. I. do udziału w sprawie w charakterze pełnomocnika, zauważyć można, że jest to przykład nietrafnego wydatkowania swych środków finansowych, który można uznać za okoliczność świadcząca o tym, że sytuacja materialna skarżącej nie jest dramatycznie zła, skoro uiściła opłatę notarialną w kwocie 20 zł.
Mając na uwadze podniesione wyżej względy na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271) orzeczono jak w sentencji.