Uzasadnienie
T. K. i Z. K. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzję Wojewody [...] w przedmiocie pozwolenia na budowę pawilonu handlowego.
W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zostali wezwani do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wystąpili z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
Postanowieniem z dnia 15. kwietnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przyznał skarżącym prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł oraz ustanowione adwokata.
W dniu 15. lutego 2007 roku uczestnik postępowania K. P. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia Sądu. W sprzeciwie wskazano, że zwolnienie skarżących od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego jest nieuzasadnione, gdyż skarżący posiadają wystarczające środki, aby ponieść pełne koszty postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny. Ponadto w ocenie K. P. zaskarżone postanowienie narusza w jego ocenie treść przepisu art. 245 par. 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W skutek wniesionego sprzeciwu uczestnika postępowania zarządzeniem z dnia 20. maja 2008 r. wezwano skarżących do uzupełnienia złożonych na urzędowych formularzach PPF wniosków o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie stosownych dokumentów źródłowych.
W uzupełnieniu wniosków skarżąca T. K. złożyła kopię zeznania podatkowego za rok 2007, wyciągi z posiadanych rachunków bankowych za okres 3 – miesięcy, zaświadczenie z Banku i decyzję ZUS oraz oświadczyła, iż nie posiada żadnych innych lokat, kont oraz rachunków dewizowych.
Z. K. złożył natomiast pismo procesowe, w którym wskazał, iż pełnił funkcję kuratora społecznego od 1970 do 1991 r. przy Sądzie Rejonowym w P. i uważa, że zasłużył na częściowe uwzględnienie kosztów sądowych, i od ich przyznania uzależnił egzystencję wniosku o przyznanie prawa pomocy od pozytywnej w tym przedmiocie decyzji Sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do przepisu art. 243 par. 1 ustawy z dnia 30. sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego [...] (art. 244 par. 1 cyt. ustawy). W myśl przepisu art. 245 par. 1 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.
Zgodnie z art. 245 par. 2 cyt. ustawy prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W niniejszej sprawie strona skarżąca wystąpiła o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (punkt 4 formularza wniosku). A zatem skarżący złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie do regulacji zawartej w przepisie art. 246 par. 1 p.p.s.a. osobie fizycznej przyznaje się, na jej wniosek, prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże ona, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy.
W złożonym oświadczeniu skarżący wskazali, iż ich sytuacja rodzinna i materialna, a zwłaszcza wysokość dochodów uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od części kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.
Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, iż wniosek skarżącej T. K. o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie jedynie w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł oraz ustanowienie adwokata. Należy bowiem podkreślić, iż sytuacja materialna skarżącej pozwala na częściową partycypację w kosztach postępowania, o czym świadczy fakt, iż skarżąca uiściła wpis od skargi. Zatem w tej części wniosek skarżącej jako nieusprawiedliwiony podlega oddaleniu, a przyznane zwolnienie dotyczy kosztów sądowych należnych ponad kwotę uiszczonego w sprawie wpisu sądowego.
Odnośnie wniosku o przyznanie prawa pomocy dla Z. K. Sąd stwierdził, iż wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, iż sytuacja materialna skarżącego pozwala na partycypację w kosztach postępowania, o czym świadczy fakt, iż skarżący uiścił wpis od skargi, a ze złożonego na formularzu PPF oświadczenia skarżącego wynika, iż uzyskuje stały dochód na poziomie 1.789,90 zł. miesięcznie. Ponadto skarżący na wezwanie Sądu nie uzupełnił przedmiotowego wniosku o żądane dokumenty źródłowe w postaci odpisu zeznania podatkowego za rok 2007, wyciągów i wykazów kont bankowych oraz zaświadczeń o dochodach, co jest równoznaczne z niewykazaniem przez stronę podstaw do przyznania prawa pomocy i uzasadnia oddalenie wniosku (vide: postanowienie NSA w Warszawie z dnia 8. listopada 2006 r. wydane w sprawie o sygn. akt II OZ 1112/06, LEX Nr 289019).
Należy przy tym podkreślić, iż obowiązkiem strony w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest partycypacja w kosztach postępowania, nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania dla siebie i dla rodziny. Wydaje się, że aktualne jest stanowisko zaprezentowane przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 września 1984 roku /II CZ 104/84, LEX nr 8623/, iż instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków niebędących niezbędnymi dla utrzymania /por. postanowienie SN z 24 lipca 1980 roku I CZ 99/80, LEX nr 8272/.
Ponadto przyznanie prawa pomocy uzależnione jest tylko i wyłącznie od wyżej już wskazanych okoliczności związanych z sytuacją majątkową i rodzinną strony, a nie według jej zasług, czy też dotychczasowej działalności społecznej. Stąd też Sąd nie mógł dla celów rozpoznania przedmiotowego wniosku Z. K. uwzględnić jego działalności społecznej w Sądzie Rejonowym w P. w latach 1970 – 1991.
Na marginesie należy jedynie wyjaśnić, iż okoliczności podniesione w treści sprzeciwu przez uczestnika postępowania K. P. nie mogły zostać przez Sąd ocenione. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje bowiem Sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji Sąd rozpatruje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23. grudnia 2004 r. w sprawie o sygn. akt FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119).
Mając powyższe na uwadze Sąd ponownie oceniając wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy, na podstawie przepisu art. 246 par. 1 pkt. 1 i 2 ustawy z dnia 30. sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w postanowieniu.
J.S.