Uzasadnienie
Decyzją z [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) - zwanej dalej: "k.p.a." – utrzymało w mocy decyzję z [...]., nr [...], wydaną z upoważnienia Wójta Gminy S. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., w przedmiocie odmowy przyznania E. C. świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad matką G. F..
W pierwszej kolejności Kolegium wskazało, że organu I instancji ustalił następujące fakty:
- 1) G. F. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...]2020 r., nr [...];
- 2) G. F. zamieszkuje razem z córką E. C. oraz wnukami: M. (lat 18) i E. (lat 20);
- 3) zgodnie z oświadczeniem złożonym przez E. C. 4 stycznia 2021 r. G. F. jest osobą chodzącą, sama spożywa posiłki, sama korzysta z toalety;
- 4) E. C. oświadczyła, że opiekuje się mamą od dwóch lat, wykonując takie czynności jak: pomoc w codziennej toalecie, przygotowywanie ubrania, podawanie leków, przygotowanie posiłków, sprzątanie, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich; łączny czas przeznaczony na opiekę nad mamą wynosi ok. 3-4 godziny dziennie;
- 5) ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że E. C. pracowała w okresie od 5 marca 2020 r. do 6 października 2020 r. jako opiekun osób starszych, i jak wynika ze złożonego oświadczenia sama zrezygnowała z pracy, aby podjąć zatrudnienie gdzie indziej; w obecnym czasie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w O. jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku;
- 6) E. C. nie posiada własnego dochodu, utrzymuje się z renty mamy, a w ostatnim czasie korzysta ze świadczeń Pomocy Społecznej.
Organ odwoławczy wskazał następnie na motywy rozstrzygnięcia zawarte w uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji organu I instancji, który podkreślił, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną - częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej, nie można tego traktować jako zastępcze źródło dochodu. W ocenie organu I instancji w sprawie nie zachodził związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, czy jej niepodejmowaniem przez stronę, a wykonywaną przez nią opieką nad matką.
W świetle stwierdzonych okoliczności szereg podstawowych czynności G.F. wykonuje samodzielnie albo przy nieznacznej pomocy córki, po domu porusza się samodzielnie, może samodzielnie siedzieć, korzysta sama z toalety, nie wymaga pomocy przy spożywaniu posiłków. Potrzebuje pomocy córki przy porannej i wieczornej toalecie, w umawianiu wizyt u lekarza. E. C. w zasadzie nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż matka nie wymaga np. leczenia odleżyn, karmienia przez sondę, nie używa cewnika, nie potrzebuje pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych oraz nie używa pampersów czy też pieluchomajtek. Pomoc skarżącej zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym.
Organ I instancji podkreślił także, iż niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to sytuacja, w której wnioskodawca z własnej woli zaprzestaje wykonywania czynności zarobkowych (a w tej sytuacji wnioskodawczyni rezygnuje z zatrudnienia w poszukiwaniu innej pracy). Jednocześnie zakończenie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej powinno być podyktowane zamiarem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, związaną z ubiegającym się o świadczenie, węzłem obowiązku alimentacyjnego. Ponadto stan zdrowia osoby, nad którą opieka ma być sprawowana sprawia, że osoba ta bezwzględnie wymaga opieki.
Kolegium wyjaśniło następnie, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji E. C. zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uwzględnienie odwołania i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu odwołania skarżąca podniosła, że matka G. F. jest osobą niepełnosprawną, która wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a skarżąca sprawuje opiekę nad matką, która to opieka wiąże się z rezygnacją przez nią z zatrudnienia. Z dokumentacji medycznej załączonej do odwołania wynika, że matka skarżącej cierpi na chorobę psychiczną, co wiąże się z koniecznością przebywania z nią przez skarżącą.
Dalej organ odwoławczy podkreślił, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.
Organ II instancji wskazał również, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia: stała lub długoterminowa, wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Zatem jeżeli osoba, nad którą sprawowana jest opieka, nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez matkę lub ojca świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje.
Kolegium dodało, że w odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny, nie jest jednak kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym (a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują) zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Opieka sprawowana nad bliską osobą musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że na gruncie art. 17 ust. 1 ustawy, podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem (w tym przypadku nad niepełnosprawną matką), gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku rodzica względem dziecka, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
Kolegium stwierdziło, że w rozpoznawanej sprawie spełnione są przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego: znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Bezspornym jest, iż orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. z [...]2020 r., nr [...], G. F. zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności od 18 listopada 2020 r., nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność ta istnieje; orzeczenie wydano na stałe. Z treści tegoż orzeczenia wynika, iż ze względu na stan zdrowia Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. zmienił swoje wcześniejsze orzeczenie z [...]2011 r., nr [...], w przedmiocie zaliczenia G. F. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Jako cel złożenia wniosku o zmianę stopnia niepełnosprawności G. F. wskazała uzyskanie przez opiekuna świadczenia pielęgnacyjnego.
W ocenie Kolegium zasadnie organ I instancji uznał, że pomimo spełnienia ww. dwóch pozytywnych przesłanek, należy odmówić przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia kolejnej przesłanki pozytywnej - to jest braku bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad matką.
Organ II instancji podkreślił również, że E. C. od dwóch lat opiekuje się matką. Skarżąca zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką G. F. (osobą wymagającą opieki) oraz córką E. (lat 20) i synem M. (lat 18). W okresie sprawowania opieki nad matką E. C. w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 6 października 2020 r. zatrudniona była, początkowo na umowę zlecenie, a od 5 marca 2020 r. na umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w charakterze opiekuna osób starszych w DS A Sp. z o.o. w S. (dowód: umowa zlecenie nr [...] oraz świadectwo pracy z dnia 06.10.2020 r.). Stosunek pracy został rozwiązany na mocy porozumienia stron (art. 30 § 1 pkt 1 kodeksu pracy - dowód: ww. świadectwo pracy). Z oświadczenia skarżącej z 4 stycznia 2021 r. wynika ponadto, że zrezygnowała z pracy chcąc podjąć pracę u innego pracodawcy, co znajduje potwierdzenie w znajdującym się w aktach sprawy orzeczeniu lekarskim z 12 listopada 2020 r. z badania przeprowadzonego do celów sanitarno-epidemiologicznych osoby ubiegającej się o zatrudnienie w B S.A.
Skoro zatem, mimo pogarszającego się stanu zdrowia matki G. F. i jej niepełnosprawności w stopniu znacznym, a więc i konieczności sprawowania nad nią opieki, skarżąca pozostawała w stosunku pracy, to nie ulega zatem wątpliwości, że nie spełnia ona przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż sprawowanie opieki nad matką faktycznie nie skutkuje nie tylko brakiem rezygnacji z zatrudnienia ale też brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia.
Ponadto, zdaniem Kolegium, z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby sprawowana przez skarżącą opieka nad matką miała charakter opieki stałej lub długoterminowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Opieka świadczona przez E. C. jest co prawda opieką świadczoną codziennie, ale tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Z oświadczenia bowiem skarżącej z 4 stycznia 2021 r. jak również załączonego do wniosku oświadczenia dotyczącego czynności wykonywanych podczas opieki nad matką G. F. z 21 grudnia 2020 r. wynika, iż osoba wymagająca opieki porusza się sama, sama spożywa posiłki, sama też korzysta z toalety. Wymaga pomocy w przygotowaniu ubrania, codziennej toalecie, przygotowaniu posiłków, podaniu leków, sprzątaniu pokoju, robieniu zakupów, umawianiu wizyt lekarskich, dokonywaniu opłat. Z tegoż oświadczenia wynika także, iż łączny wymiar czasu sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką wynosi 3-4 godziny dziennie. Zatem pomoc skarżącej sprowadza się de facto do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, które to czynności wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym.
W tych okolicznościach prawnych i faktycznych Kolegium podziela stanowisko organu I instancji co do braku w sprawie bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją E. C. z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką nad matką.
Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. skargę do sądu administracyjnego złożył pełnomocnik E. C., zarzucając naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Mając powyższe na uwadze pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzają ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Obowiązujące przepisy nie uzależniają otrzymania świadczenia od tego by opieka była całodobowa. Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która to opieka uniemożliwiała jej podjęcie zatrudnienia
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - powoływanej dalej jako: "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie ma usprawiedliwionej podstawy prawnej. Wbrew bowiem twierdzeniom skarżącego organy obu instancji nie naruszyły przepisów z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – powoływanej jako: "u.ś.r.", jak i nie naruszyły prawa procesowego w istotny sposób, a zwłaszcza przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Należy dodatkowo wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 oraz art. 120 p.p.s.a.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest to, czy zasadnie organy uznały, że skarżąca nie spełnia wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką.
Dokonując oceny podjętych przez organy administracji rozstrzygnięć należy w pierwszej kolejności odwołać się do istoty prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a więc celu w jakim jest ono przyznawane. Stosownie bowiem do art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z orzecznictwa sądów administracyjnych, które trafnie zostały przytoczone przez Kolegium wynika, że świadczenie pielęgnacyjne ma być formą wsparcia rodziny, jednakże nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na kontynuowanie pracy zarobkowej, bądź na jej podjęcie, bez wpływu na zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania, a więc powołany wyżej przepis należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
Innymi słowy chodzi tu o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma zatem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej bezwzględnie wymaga. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. W sytuacji zatem, gdy sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a także w sytuacji, gdy rezygnacja z zatrudnienia nie ma faktycznego związku ze sprawowaniem opieki, bądź osoba sprawująca opiekę nie podejmowała zatrudnienia z innych przyczyn, jak np. brak pracy czy swój stan zdrowia, świadczenie takie nie będzie przysługiwało.
Nie każda bowiem rezygnacja z zatrudnienia lub zaniechanie podjęcia pracy będzie podstawą do przyznania świadczenia, lecz wyłącznie takie, których celem jest sprawowanie opieki (por. wyroki NSAŁ z 5 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1411/06, z 27 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 558/11; z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 101/12 – orzeczenia dostępne w CBOSA).
W okolicznościach niniejszej sprawy nie jest kwestionowany fakt, że skarżąca należy do kręgu podmiotów zobowiązanych do alimentacji wskazanych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i sprawuje opiekę nad matką, która legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Z normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika jednak, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Zwrot "w związku" jest tu kluczowy, ponieważ nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia będzie osobę uprawniała do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie taka, która bezpośrednio wiąże się z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym. Związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (tak WSA w Białymstoku w wyroku z 19 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 820/18 – orzeczenie dostępne CBOSA).
Wobec powyższego, rozpoznając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, każdorazowo organy właściwe są obowiązane zbadać, czy w odniesieniu do danego stanu faktycznego ziścił się ów związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a celem sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
W analizowanej sprawie organy prawidłowo oceniły, że nie ma bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez E. C., a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżąca, jak wynika ze złożonych przez nią oświadczeń, zrezygnowała z zatrudnienia, ale nie z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką, tylko w celu podjęcia u innego pracodawcy. Nadto sprawowana przez nią opieka nad matką ma charakter wyłącznie pomocniczy i ogranicza się zaledwie do 3-4 godzin na dobę. Nie jest to opieka polegająca na wyręczaniu osoby niepełnosprawnej w podstawowych czynnościach życia codziennego. Matka skarżącej jest bowiem w dużej mierze osobą samodzielną, sama spożywa posiłki, sama porusza się, sama załatwia swoje potrzeby fizjologiczne. Tym samym zakres sprawowanej opieki nad matką nie wyklucza w żaden sposób możliwości podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Co prawda, jak zauważył pełnomocnik skarżącej, powołany art. 17 ust. 1 u.ś.r., jak też inne przepisy tej ustawy nie określają precyzyjnie sposobu sprawowania opieki, który uprawniałby do przyznania przewidzianego w nim świadczenia, w tym nie wymagają wprost, że opieka ma być sprawowana całodobowo. Stanowi jednak, że musi ona mieć charakter stały lub długotrwały. Opieka nad osobą niepełnosprawną musi cechować się tak znaczną intensywnością, która eliminuje opiekunowi jakąkolwiek możliwość podjęcia pracy zarobkowej. W orzecznictwie podkreśla się, że zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uprawniający w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy (niezależnie od systemu czasu pracy). Natomiast opieka skarżącej nad matką sprowadza się de facto do czynności, które wykonywane w przeciętnej rodzinie również przez osoby aktywne zawodowo.
Reasumując, w ślad za organami administracji stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie uzasadnione jest twierdzenie, że przedstawiony przez skarżącą zakres opieki sprawowanej nad matką nie wymaga konieczności rezygnacji przez nią z aktywności zawodowej. Nie sposób uznać, aby czynności opiekuńcze nad niepełnosprawną matką zajmowały skarżącej taką ilości czasu w ciągu dnia, aby przy należytej organizacji tej opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej. Brak jest więc bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad matką. W konsekwencji nie została spełniona pozytywna przesłanka przyznania prawa doświadczenia pielęgnacyjnego (art. 17ust. 1 u.ś.r.). Zatem odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką jest w pełni uzasadniona.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w wyroku.
B.A.