Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm.) orzekł o odmowie przyznania R. K. uprawnienia do wskazanego powyżej świadczenia. W uzasadnieniu organ zacytował treść art. 2 w/w ustawy i wskazał, że wnioskodawca nie spełnia określonego tym przepisem warunku deportacji do pracy przymusowej na okres co najmniej sześciu miesięcy.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R. K. zwrócił się z prośbą o pozytywne załatwienie sprawy, wobec tego, że do dnia 8.maja 1945r. przebywał na terenach ówczesnej III Rzeszy, a powrót jego rodziny do P. - rodzinnego miasta jego matki, nastąpił w czerwcu 1945r.
Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2 pkt 2 lit. a i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, utrzymał w mocy wskazaną na wstępie własną decyzję z dnia [...]. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem R. K. przebywał na terytorium III Rzeszy, w miejscowości Eulau - Sowiny, obecnie dzielnica Szprotawy, od dnia urodzenia, czyli [...], zaś miejscowość ta, zgodnie z wydawnictwem "Indeks dat wyzwolenia niektórych miejscowości polskich w latach 1944-1945 przez Armię Radziecką i Ludowe Wojsko Polskie", B. Dolata, Warszawa 1961, została wyzwolona w dniu 14.lutego 1945r., przez co pobyt na deportacji po tym dniu nie ma charakteru represji w rozumieniu powołanej ustawy.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył R. K., wnosząc o uchylenie obu decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz o przyznanie mu świadczenia pieniężnego przewidzianego ustawą o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Zarzucił naruszenie art. 2 pkt 2 lit. a wskazanej ustawy w zakresie, w jakim organ ustalił okres deportacji, podnosząc, że wraz z matką przebywał na terytorium III Rzeszy w okresie od [...] do maja 1945r., czyli powyżej sześciu miesięcy, najpierw w miejscowości Eulau (Sowiny, Szprotawa), a następnie w majątku Buschwitz, z którego oboje uciekli.
Skarżący wskazał, że dopiero w czerwcu 1945r., razem z matką, Z. A., znaleźli się poza terenem III Rzeszy, na terytorium Państwa Polskiego. Dodatkowo wskazał, że w związku z wywiezieniem do pracy przymusowej w latach 1944 -1945 zostało mu przyznane, za pośrednictwem Fundacji "Polsko - Niemieckie Pojednanie", świadczenie ze środków niemieckiej Fundacji "Pamięć, Odpowiedzialność i Przyszłość".
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji przedstawionej w zaskarżonej decyzji. Podniósł nadto, iż okoliczności wskazane przez R. K. nie wnoszą do sprawy nowych danych, a jedynie potwierdzają ustalony uprzednio stan faktyczny, zaś Fundacja "Polsko -Niemieckie Pojednanie" jest samodzielną instytucją, nie działającą w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Dodatkowo też zwrócono uwagę, iż skarżący w toku postępowania administracyjnego nie wskazywał na pobyt od lutego do maja 1945 w majątku "Buschwitz", ani w żadnej innej miejscowości poza Eulau.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W związku z tym, zgodnie z treścią art. 145 § 1 punkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji publicznej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 31.maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87. poz. 395 ze zm.).
Zgodnie z brzmieniem art. 1 ust. 1 tejże ustawy świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Natomiast stosownie do treści art. 2 pkt 2 lit. a pod pojęciem represji rozumie się deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1.września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945.
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest spełnienie przesłanki deportacji do pracy przymusowej, ponieważ, jak wynika z akt sprawy, R. K. urodził się w dniu [...] w miejscowości Sowiny (będącej w tym okresie na terytorium III Rzeszy), gdzie wywieziono, do pracy przymusowej jego matkę - Z. A.. Zgodnie zaś z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, o deportacji w rozumieniu ustawy można mówić nie tylko wówczas, gdy dziecko zostało razem z rodzicami wywiezione na roboty przymusowe, ale i wtedy, gdy dziecko urodziło się podczas pobytu na deportacji rodziców w miejscu wykonywania robót przymusowych (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 6 czerwca 2008r. II OSK 979/07, z dnia 19 sierpnia 2004r. OSK 135/04, z dnia 12 października 2006r. II OSK 1013/06, niepublikowane w zbiorze urzędowym, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Istotą sporu w niniejszej sprawie pozostaje natomiast kwestia, czy skarżący przebywał na deportacji przez okres co najmniej sześciu miesięcy, stosownie do wymogu, zawartego w art.. 2 pkt 2 powołanej ustawy.
W załączonych do akt administracyjnych: wniosku o przyznanie świadczenia z tytułu pracy niewolniczej i przymusowej ze środków "Niemieckiej Fundacji Pamięć Odpowiedzialność i Przyszłość", karcie kwalifikacyjno - weryfikacyjnej, także w kwestionariuszu osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, skarżący podaje, że przebywał na deportacji w miejscowości Sowiny - Szprotawa do lutego 1945r., zaś w we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oświadczył, że tereny III Rzeszy opuścił 8 maja 1945r. W skardze do sądu administracyjnego podniósł natomiast, że w okresie od lutego do maja 1945r. przebywał jeszcze na terenach III Rzeszy w majątku Buschwitz, z którego uciekł razem z matką, powracając do rodzinnego P. dopiero w czerwcu 1945r. Oświadczył jednocześnie, iż na terenie majątku Buschwitz przebywał wówczas, gdy znajdował się on w rękach wojsk sowieckich, po wyzwoleniu tych terenów przez Armię Czerwoną. Ucieczka i powrót do Polski był zaś związany z pogłoskami o rychłym wywozie "wyzwolonych" Polaków do Związku Sowieckiego.
W świetle powyższych okoliczności nie budzi zatem wątpliwości, iż skarżący przebywał na deportacji od momentu urodzenia ([...]) do dnia wyzwolenia miejscowości Eulau - Sowiny (14.lutego 1945r.). Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, podziela bowiem dominujące w orzecznictwie stanowisko, iż z chwilą wyzwolenia danego terenu spod okupacji niemieckiej, wykonywana tam przez deportowanych pracowników praca, choćby nadal wykonywana, np. jako konieczna dla zachowania egzystencji, traciła przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych przez III Rzeszę. (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26.lipca 2006r., sygn.akt II OSK 557/06, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 275507, z dnia 9.sierpnia 2001r., sygn.akt V SA 3877/00, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 50162 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17.stycznia 2008r., sygn.akt II SA/Łd 491/07, niepubl. w zbiorze urzędowym, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Oznacza to, że późniejszy pobyt skarżącego w majątku Buchwitz, zarządzanym przez wojska wyzwoleńcze nie miał cech represji w rozumieniu art. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W związku z powyższym okres deportacji R. K. wynosił 3 miesiące i 14 dni (od [...] do 14.lutego 1945r.), nie spełniał zatem wymogu minimalnego, sześciomiesięcznego okresu deportacji do pracy przymusowej, zakreślonego w art. 2 pkt 2 ustawy.
Tym samym też zaskarżona decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o odmowie przyznania wnioskowanego przez skarżącego świadczenia, odpowiada prawu, zaś skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
M.O.