Uzasadnienie
Decyzją z [...] r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. z [...] r., znak: [...] o uznaniu S.K. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że decyzją z [...] r. organ pierwszej instancji uznał skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Organ pierwszej instancji wskazał, że 19 lutego 2020 r., jako organ właściwy dłużnika, wszczął postępowanie w sprawie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wystawione dla dłużnika zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało odebrane 25 lutego 2020 r. Postępowanie wszczęto w związku z niestawieniem się skarżącego w wyznaczonym terminie w organie pierwszej instancji celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Organ właściwy dłużnika wystosował 19 lutego 2020 r. pismo do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. prowadzącego postępowanie egzekucyjne z zapytaniem, czy dłużnik w okresie 6 ostatnich miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych i czy wyegzekwowane od dłużnika kwoty stanowiły co najmniej 50% kwoty bieżąco zasądzonych alimentów. Komornik sądowy pismem z 2 marca 2020 r. poinformował, że w okresie ostatnich 6 miesięcy dłużnik nie wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych i wyegzekwowane od dłużnika kwoty nie stanowiły co najmniej 50% kwoty bieżąco zasądzonych alimentów.
W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżący wyjaśnił, że jest zatrudniony w firmie A stelaże i komponenty drewniane w miejscowości G., powiat B. na stanowisku pomocnika stolarza na 1/2 etatu. Regularnie od czerwca 2019 r. pracodawca reguluje jego zobowiązania alimentacyjne za pośrednictwem Komornika Sądowego A. J. Kancelaria Komornicza w B. nr [...]. W sierpniu 2019 r. stawił się w GOPS B., gdzie złożył stosowne oświadczenia w zakresie zatrudnienia oraz dochodów. Skarżący oświadczył, że nie uchyla się od obowiązków alimentacyjnych. Komornik sądowy prawidłowo powiadomił GOPS, że przez ostatnie 6 miesięcy nie przekazywał co najmniej 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Nie wziął jednak pod uwagę, że z przekazywanych pieniędzy pewna ich część jest pobierana przez komornika. Skarżący stwierdził, że zobowiązuje się do natychmiastowego podwyższenia kwot przekazywanych komornikowi w taki sposób, aby wypełniać swoje obowiązki ustawowe w zakresie zobowiązań alimentacyjnych.
Organ drugiej instancji uznając, że w sprawie spełnione są przesłanki do wydania decyzji przez organ pierwszej instancji podniósł, że przesłanki pozytywne wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wymienione zostały w sposób enumeratywny w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 670 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.p.o.u.a.". Postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może zostać wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z tych przesłanek, których spełnienie jednakże nie jest wystarczające do wydania decyzji w tym przedmiocie. Aby decyzja taka mogła zostać wydana konieczne jest dokonanie ustaleń wynikających z art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. Z zaświadczenia komornika sądowego wynika, że okresie ostatnich 6 miesięcy przed wydaniem decyzji skarżący nie wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
W związku z powyższym spełnione zostały przesłanki do wydania zaskarżonej decyzji. Organ drugiej instancji podkreślił, że gdyby skarżący zastosował się do wezwania organu pierwszej instancji, nie byłoby podstaw do wydania zaskarżonej decyzji.
Organ drugiej instancji odnosząc się do argumentacji przedstawionej w odwołaniu stwierdził, że sytuacja finansowa danego dłużnika nie ma żadnego wpływu na wynik sprawy. W postępowaniu dotyczącym uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych kwestia przyczyn powstania zaległości alimentacyjnych jest irrelewantna. Istotą tego postępowania jest zbadanie, czy zaległości te istnieją, za jaki okres czasu oraz w jakiej wysokości, co wynika z brzmienia art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. Zobowiązanie skarżącego, że będzie wywiązywał się z obowiązków alimentacyjnych nie ma wpływu na wynik sprawy. Stan obecny jest taki, że się z tych obowiązków nie wywiązuje.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję S.K. wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji.
Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:
- 1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie – art. 3 ust 1 u.p.o.u.a. poprzez przyjęcie, że w sprawie zachodzi przesłanka bezskuteczności egzekucji warunkująca zastosowanie wobec dłużnika alimentacyjnego działań przewidzianych przepisami ustawy;
- 2. naruszenie przepisów postępowania – art. 42 § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że nastąpiło skuteczne doręczenie korespondencji GOPS w B. dla skarżącego, w sytuacji gdy korespondencja ta kierowana była nie na aktualny adres zamieszkania skarżącego.
W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że wezwanie z 29 listopada 2019 r. do stawienia się w organie pierwszej instancji celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego oraz zawiadomienie z 19 lutego 2020 r. o wszczęciu postępowania w sprawie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych zostały wysłane na adres zameldowania skarżącego, tj. [...] B., T. "[...]", nie zaś na aktualny adres zamieszkania skarżącego, tj. [...] B., ul. B 1 m 4. Dla skuteczności doręczenia konieczne jest dokonanie doręczenia na adres zamieszkania, który nie musi być adresem identycznym z adresem wskazanym jako adres zameldowania Zdaniem skarżącego, w tej sytuacji uznać należy, że nie doszło do skutecznego doręczenia korespondencji z GOPS w B.. Niewiedza skarżącego o kierowanej do niego korespondencji sprawiła, że pozostał on bierny i nie stawił się w zakreślonym przez organ terminie.
W ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w B. A.J. dokonał zajęcia wynagrodzenia skarżącego z tytułu umowy o pracę. W 2019 r. pracodawca skarżącego dokonywał potrącenia z wynagrodzenia kwoty 560 zł miesięcznie, zaś w 2020 r. kwoty 610 zł miesięcznie. Jednym ze stanów egzekucji jest jej bezskuteczność, a w świetle przepisów u.p.o.u.a., inne stany egzekucji nie wywołują skutku polegającego na podjęciu przez ośrodki pomocy społecznej na zlecenie wójta działań wobec dłużnika alimentacyjnego. W sprawie nie zachodzi przesłanka bezskuteczności egzekucji, bowiem skarżący utrzymuje się jedynie z wynagrodzenia uzyskiwanego z tytułu umowy o pracę, a cała dopuszczona prawem kwota, ponad kwotę wolną od zajęcia, jest przekazywana przez pracodawcę do komornika sądowego. Z pisma komornika sądowego z 2 marca 2020 r. nie wynika wprost, że egzekucja jest bezskuteczna, a zaświadczenie takie powinno zawierać stwierdzenie okoliczności i zwięzłe określenie przyczyn bezskuteczności alimentów, aby móc uznać, że zachodzi bezskuteczność egzekucji. Dokumenty zgromadzone w sprawie nie wykazują, że postępowanie egzekucyjne zostało zakończone w sposób, który stanowiłby o jego bezskuteczności.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu organ administracji wskazał nadto, że kwestię doręczenia korespondencji na niewłaściwy adres skarżący podniósł dopiero w skardze do sądu administracyjnego. Z akt postępowania nie wynika, aby skarżący powiadomił organ pierwszej, czy drugiej instancji o zmianie adresu. W odwołaniu z 30 marca 2020 r. od decyzji organu pierwszej instancji skarżący nadal wskazywał adres T. 27, mimo że, jak podnosi w skardze, od kilku miesięcy zamieszkuje w wynajętym mieszkaniu w B.. Wezwanie z 29 listopada 2019 r. do stawienia się celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego oraz zawiadomienie z 19 lutego 2020 r. o wszczęciu postępowania w sprawie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych kierowano na adres T. 27, a nie "T. 19", jak wskazano w skardze. Zostały one odebrane przez dorosłych domowników. Pomimo tego skarżący nie podjął żadnych działań w celu wywiązania się z obowiązków wynikających z wezwania z 29 listopada 2019 r. 11 lutego 2021 r. organ administracji publicznej wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
16 lutego 2021 r. skarżący również wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga okazała się niezasadna.
Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej w uzasadnieniu jako: "p.p.s.a.".
Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
W rozpoznawanej sprawie strony zgodnie wniosły o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zaistniała zatem przesłanka, o jakiej stanowi art. 119 pkt 2 p.p.s.a., do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy B. z [...] r. o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy art. 5 ust. 3 i 3a u.p.o.u.a.
Zgodnie z art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił:
- 1) złożenia oświadczenia majątkowego,
- 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy,
- 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych – organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Przesłankami uprawniającymi organ do wszczęcia postępowania w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych są zatem:
- 1) uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego lub odmowa złożenia oświadczenia majątkowego;
- 2) odmowa zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny lub poszukujący pracy;
- 3) odmowa przyjęcia bez uzasadnionej przyczyny propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub też udziału w szkoleniu zawodowym.
Z kolei art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. stanowi, że decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika, który przez ostatnie 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze swych zobowiązań w kwocie nie niższej niż 50% wysokości bieżąco ustalonych alimentów. Z przytoczonych przepisów wynika, że postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może zostać wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3, a decyzja w tym przedmiocie może zostać wydana, jeżeli nie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 5 ust. 3a (por. wyroki NSA z 19 grudnia 2018 r., I OSK 1535/18 i z 27 maja 2020 r., I OSK 698/19).
Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z [...] r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w Ł. [...] Wydział Cywilny zabezpieczył powództwo do czasu prawomocnego zakończenia procesu o rozwód, w ten sposób, że zobowiązał skarżącego do łożenia tytułem alimentów na rzecz dwóch małoletnich jego synów po 500 zł miesięcznie, łącznie po 1 000 zł miesięcznie. Następnie wyrokiem z [...] r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w Ł. [...] Wydział Cywilny zasądził od skarżącego na rzecz jego małoletnich synów alimenty w kwocie po 500 zł miesięcznie na rzecz każdego z nich, łącznie 1 000 zł miesięcznie. Orzeczenia te stanowiły tytuły wykonawcze. Nie ulega wątpliwości, że skarżący posiadał zadłużenie z tytułu alimentów, co wynika z zaświadczenia komornika sądowego z 2 marca 2020 r. Według tego zaświadczenia, zadłużenie skarżącego wynosiło z tytułu zaległych bieżących alimentów dla wierzyciela 2 784,81 zł, a dla Funduszu Alimentacyjnego 5 003,56 zł. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżący zakwestionował zaświadczenie z 2 marca 2020 r. we właściwym trybie (przed sądem powszechnym).
Co więcej, w odwołaniu skarżący stwierdził, że komornik prawidłowo powiadomił organ, że nie przekazywał co najmniej 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Zgodnie z art. 2 pkt 2 u.p.o.u.a., egzekucja bezskuteczna to taka, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. O bezskuteczności egzekucji zaświadcza organ prowadzący postępowanie egzekucyjne (art. 3 ust. 2 i 3, art. 15 ust. 4 pkt 3 lit. a u.p.o.u.a.). Stan bezskuteczności egzekucji, istotny dla nabycia przez osobę zobowiązaną do alimentów statusu dłużnika alimentacyjnego, nie podlega kwestionowaniu i weryfikacji przed organami administracji. Jest to bowiem czynność organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne i może być kwestionowana w trybie przewidzianym przez przepisy postępowania egzekucyjnego, w przypadku prowadzenia egzekucji przez komornika – np. w trybie skargi na czynności komornika, o której mowa w art. 767 k.p.c. Tym samym interes dłużnika alimentacyjnego jest dostatecznie chroniony przez przepisy prawa, które wymagają jedynie podjęcia przez niego stosownych działań.
Ani organy administracji publicznej, ani sąd administracyjny nie mają uprawnień do kwestionowania ustaleń związanych z postępowaniem egzekucyjnym. W postępowaniu dotyczącym uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych kwestia przyczyn powstania zaległości alimentacyjnych jest irrelewantna. Istotą tego postępowania jest zbadanie, czy zaległości te istnieją, za jaki okres czasu oraz w jakiej wysokości, co wynika z brzmienia art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2019 r., I OSK 604/17). Nie mają zatem znaczenia przyczyny niepełnego wywiązywania się przez skarżącego z jego obowiązku alimentacyjnego, w tym jego brak świadomości, co do konieczności czy też wysokości poniesienia kosztów egzekucyjnych.
Wbrew twierdzeniom skarżącego, za prawidłową uznać należy ocenę organów obu instancji, że w sprawie spełniona została również określona w art. 5 ust. 3 pkt 1 u.p.o.u.a. przesłanka uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Skarżący nie stawił się w organie w celu sporządzenia wywiadu środowiskowego i nie złożył oświadczenia majątkowego. W aktach sprawy nie ma żadnego dowodu na to, że skarżący z własnej inicjatywy próbował skontaktować się z organem w tej sprawie – także w trakcie postępowania odwoławczego. Zarówno wezwanie z 29 listopada 2019 r. do stawienia się w organie celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, jak i zawiadomienie o wszczęciu postępowania oraz decyzje organów obu instancji były doręczane skarżącemu na adres "T. 27, [...] B.". Korespondencję pod tym adresem odbierał dorosły domownik (bratowa) R. K. lub matka skarżącego Z. K. W trakcie postępowania przed organami administracji skarżący nie kwestionował prawidłowości doręczeń kierowanej do niego na ten adres korespondencji.
Co więcej, w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżący także wskazał jako swój adres: "T. 27, [...] B.", a nie adres lokalu mieszkalnego w B. przy ul. B 1, który według załączonej do skargi umowy z 1 września 2019 r. miał wynajmować. Jak trafnie zwrócił uwagę organ administracji w odpowiedzi na skargę, dopiero w skardze do sądu administracyjnego skarżący się powołał na tę okoliczność. Organy administracji nie miały zatem żadnych podstaw, aby uznać, że dokonywane na adres: "T. 27, [...] B." doręczenia są nieprawidłowe i nie wywołują skutków prawnych.
Nie można zatem uznać, że organy administracji uchybiły jakimkolwiek obowiązkom procesowym. Zarzuty sformułowane w skardze naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania nie mają usprawiedliwionych podstaw.
Z powyższych względów, sąd orzekł o oddaleniu skargi w oparciu o art. 151 p.p.s.a. dc