Uzasadnienie
Pismem z dnia 23 czerwca 2016 r. Stowarzyszenie zwykłe "A" z siedzibą w K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] o 1) uchyleniu postanowienia Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] nr [...] o odmowie dopuszczenia organizacji do udziału, na prawach strony, w postępowaniu dotyczącym określenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia pn. "Uruchomienie zakładu przetwarzania odpadów opakowaniowych wraz z punktem zbierania odpadów" planowanego do realizacji w Z. przy ul. A 2a, na działce nr 387/4 w obrębie [...], 2) umorzeniu postępowania organu I instancji w sprawie dopuszczenia organizacji do udziału, na prawach strony, w postępowaniu dotyczącym określenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację w/w przedsięwzięcia. Skargę podpisała M. T. jako przedstawiciel stowarzyszenia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 26 lipca 2016 r. Stowarzyszenie zwykłe "A" z siedzibą w K. zostało wezwane do usunięcia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia, poprzez: uiszczenie wpisu sądowego oraz złożenie dokumentu lub jego uwierzytelnionego odpisu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej oraz wskazanie członków stowarzyszenia.
W odpowiedzi na wezwanie sądu przedstawiciel stowarzyszenia wyjaśniła w piśmie z dnia 8 sierpnia 2016 r., że członkami stowarzyszenia są M. K. T., M. J. D. oraz M. R. O.. Osoby te posiadają pełną zdolność do czynności prawnych i nie są pozbawione praw publicznych. Dodała, że stowarzyszenie zostało wpisane do Ewidencji stowarzyszeń zwykłych przez Starostę [...] pod numerem [...], nadto przedstawicielem stowarzyszenia jest M. T., umocowana do reprezentowania stowarzyszenia na zewnątrz na mocy regulaminu podjętego uchwałą jego członków. Jej zdaniem pełnomocnictwo do reprezentowania stowarzyszenia zostało udzielone już na etapie tworzenia stowarzyszenia. Wskazała, że uiściła wpis sądowy od skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga podlegała odrzuceniu.
Stosownie do art. 57 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718, dalej p.p.s.a.), skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawierać elementy wymienione w tym przepisie (m.in. wskazanie zaskarżonej decyzji, postanowienia, innego aktu lub czynności, oznaczenie organu, którego działania lub bezczynności skarga dotyczy, określenie naruszenia prawa lub interesu prawnego).
Wymagania pisma w postępowaniu sądowym zostały z kolei określone w art. 46 p.p.s.a. Jednym z tych wymogów jest podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W myśl z kolei art. 28 § 1 p.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28 p.p.s.a., mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu (art. 29 p.p.s.a.). Brak któregoś ze wspomnianych elementów stanowi brak formalny skargi.
Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. W przypadku skargi nieuzupełnienie w powyższym terminie braków formalnych skutkuje jej odrzuceniem, co wynika z treści art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd odrzuca skargę postanowieniem (art. 58 § 3 p.p.s.a.).
Przedmiotową skargę wniosło stowarzyszenie zwykłe "A" z siedzibą w K. Do tego rodzaju stowarzyszeń odnosi się art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 1393, dalej: Prawo o stowarzyszeniach), według którego osoby fizyczne w liczbie co najmniej trzech, pragnące założyć stowarzyszenie zwykłe, uchwalają regulamin działalności stowarzyszenia, określając w szczególności jego nazwę, cel, teren i środki działania, siedzibę oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie.
Należy podkreślić, że stowarzyszenie zwykłe jest uproszczoną formą stowarzyszenia, czyli nie ma osobowości prawnej. Ponadto, specyfiką stowarzyszeń zwykłych są następujące cechy: obniżenie minimalnej liczby osób fizycznych uprawnionych do ich założenia (z 15 do 3 osób), zastąpienie obowiązku uchwalania statutu mającego rozbudowaną treść obowiązkiem uchwalenia znacznie bardziej uproszczonego regulaminu oraz zastąpienie wniosku do sądu o rejestrację w Krajowym Rejestrze Sądowym wnioskiem do organu nadzorującego (starosty), informującym o utworzeniu stowarzyszenia zwykłego.
W świetle dyspozycji art. 25 § 2 p.p.s.a. stowarzyszeniom zwykłym przysługuje zdolność sądowa czyli zdolność do występowania w postępowaniu, jako strona w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zdolność sądowa organizacji społecznych, posiadających osobowość prawną, jak i niemających takiej osobowości, w zakresie ich statutowej lub regulaminowej działalności, wynika również z przyznania takim organizacjom w prawie publicznym prawa do udziału w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób.
W orzecznictwie sądowym ugruntowało się stanowisko, zgodnie z którym skoro stowarzyszenie zwykłe nie ma osobowości prawnej, to tworzą je wszyscy członkowie, a więc grupa osób fizycznych zorganizowana pod kątem prowadzenia określonej działalności niezarobkowej. Regulamin takiego stowarzyszenia reguluje zaś tylko sposób działania tych osób fizycznych, gdyż nie mają tu zastosowania przepisy art. 10 i 11 Prawa o stowarzyszeniach, jak w odniesieniu do stowarzyszeń zarejestrowanych w KRS. Dlatego też, w świetle dyspozycji art. 2 ust. 2 Prawa o stowarzyszeniach, taka grupa osób może działać w ramach wewnętrznej struktury organizacyjnej, lecz nie ma żadnych organów, gdyż nawet przedstawiciel reprezentujący stowarzyszenie zwykłe nie jest jego organem, o czym jednoznacznie stanowi art. 40 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach (por. wyrok NSA z 20 listopada 2012 r., II OSK 1308/11, z dnia 3 lutego 2015 r., II OSK 1610/13 dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Skutkiem prawnym braku osobowości prawnej stowarzyszenia zwykłego jest z kolei brak zdolności do czynności prawnej jak i brak własnego majątku. Przez "reprezentowanie stowarzyszenia" nie można zatem rozumieć zaciągania zobowiązań ze skutkiem dla stowarzyszenia.
Skoro zatem skarżące stowarzyszenie zwykłe nie ma osobowości prawnej to, w postępowaniu sądowoadministracyjnym, legitymację procesową posiadają wszyscy członkowie tego stowarzyszenia, jako podmioty praw i obowiązków. Z tego względu, jeżeli przedstawiciel stowarzyszenia zwykłego ma podejmować czynności w jego imieniu w postępowaniu przed sądem administracyjnym, to musi przedłożyć pełnomocnictwo do takiego działania, podpisane przez wszystkich jego członków (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2015 r. I OSK 803/15, wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2015 r. II OSK 1444/13, wyrok NSA z dnia 4 listopada 2014 r. II OSK 2086/13, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W przedmiotowej sprawie skarżące stowarzyszenie zostało wezwane do złożenia dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej, jednak w wyznaczonym terminie brak formalny nie został uzupełniony. W przypadku braku osobowości prawnej po stronie stowarzyszenia, w świetle powyższych rozważań, za taki dokument nie sposób uznać przedłożonego regulaminu stowarzyszenia czy uchwały w sprawie wyboru przedstawiciela stowarzyszenia. Nieuzupełnienia braku formalnego skargi uniemożliwia z kolei nadanie skardze dalszego biegu.
Z powyższych względów sąd odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a., zaś o zwrocie wpisu sądowego od skargi rozstrzygnął w trybie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. a.tp.