Uzasadnienie
J.H. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy.
W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 sierpnia 2010 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości 500 złotych.
W odpowiedzi na wezwanie skarżący wystąpił z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z trojgiem dzieci w wieku 21, 11 i 3 lat. Deklaruje osiąganie dochodów z tytułu emerytury w wysokości ok. 1500 złotych oraz stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto strona oświadczyła, że posiada dom w budowie na działce o powierzchni 671 m kw. oraz samochód [...]. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że nie ma środków na pokrycie opłaty sądowej. Zarobki nie pozwalają na pokrycie opłat i rat kredytów. Skarżący wskazał, że obsługuje kredyt hipoteczny na budowę domu, którego miesięczna rata wynosi 3.300 złotych, a także kredyt na zakup samochodu – rata miesięczna 2.230 złotych.
Z uwagi na wątpliwości dotyczące zdolności płatniczych skarżącego, został on wezwany do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących stanu rodzinnego, dochodów i majątku.
W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że jest osobą rozwiedzioną. Zamieszkuje w lokalu, z którego korzysta na zasadzie użyczenia. Strona prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której na koniec września 2010 r. osiągnął stratę w wysokości 22.966,59 złotych. W załączeniu skarżący przedstawił 3 odpisy deklaracji dla podatku od towarów i usług, z których wynika, że w pierwszym kwartale obrót skarżącego wyniósł 22.939 złotych, w drugim – 68.356 złotych, zaś w trzecim – 30.384 złotych. Koszty nabycia towarów i usług wyniosły zaś odpowiednio: 26.577 złotych, 52.882 złotych i 23.134 złotych. Skarżący przedstawił również wyciąg z dwóch rachunków bankowych, na których na dzień 30 września 2010 r. saldo wynosiło odpowiednio (+) 0,55 zł i (–) 20,68 zł.
Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.).
Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481).
Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie.
Otóż przede wszystkim podkreślić należy, iż skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Oznacza to, iż strona zobowiązana była do wykazania, iż poniesienie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek dla utrzymania strony i jego rodziny. Przedstawione przez stronę informacje i dokumenty nie dają jednak podstaw do twierdzenia, iż skarżącego zaliczyć można do kręgu osób, którym przypisać można jakikolwiek stopień ubóstwa, warunkujący przyznanie prawa pomocy.
Sąd miał na uwadze przede wszystkim fakt, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą – A – z tytułu której do końca września 2010 r. osiągnął obrót w wysokości 121.679 złotych. Jednocześnie zadeklarował nabycie towarów i usług w tym okresie o wartości 102.593 złotych. Skarżący oświadczył jednocześnie, że z tytułu działalności osiąga stratę w wysokości 22.966,59 złotych. Odnosząc się do powyższych danych warto wskazać, że rozmiary prowadzonej działalności (jak oświadczył skarżący przedmiotem są usługi prawnicze) nie świadczą o trudnej sytuacji skarżącego na rynku. Rozmiar obrotów wskazuje, że skarżący może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej, wygospodarować na pokrycie kosztów sądowych. Oceny takiej nie zmienia wskazywanie przez stronę na stratę w prowadzonej działalności gospodarczej ani na zaciągnięte kredyty. Podnieść należy, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast realnego braku środków finansowych.
Twierdzenie to jest tym bardziej uzasadnione, że w ramach firmy skarżący nabył samochód [...], a rata kredytu zaciągniętego na jego zakup wynosi 2.230 złotych. Podkreślenia wymaga, że miesięczna rata kredytu niemal dwukrotnie przekracza wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę. Ubieganie się zatem o prawo pomocy osoby, której tylko jeden z wydatków (rata kredytu) przekracza wysokość minimalnego wynagrodzenia nie znajduje uzasadnienia. Nie bez znaczenia jest również fakt spłacania kredytu hipotecznego na budowę domu, którego rata kształtuje się na poziomie ok. 3.300 złotych. Uprawnione jest zatem twierdzenie, że sama okoliczność spłacania przez skarżącego kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Przeciwnie biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytów o tak znacznej wysokości wskazuje na płynność finansową skarżącego.
W innym wypadku bank nie przyznałby kredytu, zwłaszcza osobie, której działalność gospodarcza generuje stratę. Odnosząc się natomiast do załączonych wyciągów z dwóch rachunków bankowych, to Referendarz sądowy nie dał wiary, że są to jedyne rachunki bankowe skarżącego. W zestawieniu z informacją, iż skarżący obsługuje dwa znaczne kredyty (miesięczna rata to wydatek ok. 5.500 złotych), należałoby spodziewać się, że ich obsługa znajdzie odzwierciedlenie w historii rachunku bankowego. Tymczasem załączone wyciągi nie zawierają takich pozycji.
Odnosząc się zatem do wskazywanej przez stronę wysokości wydatków, które uniemożliwiają zdaniem skarżącego uiszczenie kosztów sądowych, stwierdzić należy, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle jest istotna wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem analiza struktury wydatków, jakie zostały wskazane przez skarżącego nie uzasadnia twierdzenia, iż były to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. O ile bowiem nie ulega wątpliwości, iż za wydatki konieczne uznać należy koszty zakupu żywności czy środków czystości, to jednak posługiwanie się argumentem o przeznaczeniu znacznej kwoty na spłatę kredytu zaciągniętego na zakup samochodu nie może zasługiwać na aprobatę.
W przypadku samochodu należy uznać, że choć jego posiadanie mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, to w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 25 listopada 2009 r. o sygn. akt V SA/Wa 1473/09).
Reasumując - strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym jest w stanie znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków niebędących koniecznymi dla utrzymania oraz poczynienie oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny.
Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.
AG