Uzasadnienie
II SA/Łd 895/13
M.F. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o ustanowienie mu pełnomocnika z urzędu, w sprawie z jego skargi na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie prowadzonych robót budowlanych.
Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Rodzina utrzymuje się z renty skarżącego (posiada II grupę inwalidzką) w kwocie 2436 zł brutto i wynagrodzenia za pracę żony skarżącego w wysokości 3492 zł brutto. Małżonkowie mieszkają w 60-metrowym mieszkaniu, posiadają ponadto samochód osobowy Renault Megane z 2009 r. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że znaczną część renty przeznacza na lekarstwa. Również jego żona jest pod opieką poradni pulmonologicznej, co wiąże się ze znacznymi wydatkami na jej terapię.
Postanowieniem z dnia 24 września 2013 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy uznając, że zarówno jego dochody, jak i majątek, którym dysponuje, nie pozwalają na uznanie go za osobę spełniającą ustawowe przesłanki do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W konsekwencji referendarz sądowy przyjął, że poniesienie przez stronę kosztów wynajęcia adwokata bądź radcy prawnego nie będzie wiązało się z uszczerbkiem utrzymania koniecznym dla wnioskodawcy i jego żony.
Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W jego uzasadnieniu strona podniosła, że w październiku rzeczywista kwota, jaka wpłynęła na jego konto (po waloryzacji renty inwalidzkiej), to 2013,99 zł, a wpływ na rachunek z tytułu poborów żony to 1861,91 zł. Dołączył dokumentację świadczącą o sytuacji zdrowotnej własnej (II grupa inwalidzka) jak i żony, a także wskazał na wydatki: na energię elektryczną – 382,88 zł (bez wyjaśnienia, za jaki okres naliczona została ta kwota, a jedynie z podaniem terminu płatności na dzień 17 października 2013 r.), na czynsz i inne składniki opłat za mieszkanie za październik 2013 r. – 837,77 zł oraz przedstawił fakturę za leki wykupione w dniu 8 października 2013 r. za łączną kwotę 369,20 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (w tym poprzez ustanowienie adwokata – jak w niniejszej sprawie) od wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku.
W rozpoznawanej sprawie, postanowieniem z dnia 24 września 2013 r., referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
Zgodnie jednak z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Dokonując analizy złożonych przez skarżącego oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, Sąd doszedł do przekonania, że jego wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie zasługuje na uwzględnienie.
Skarżący oraz jego żona osiągają stałe, dość wysokie dochody (razem ponad 5900 zł brutto). Małżonkowie mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe (dysponuje 60-metrowym mieszkaniem), są także posiadaczami samochodu osobowego z 2009 r. Należy przy tym zwrócić uwagę, że o ile posiadanie samochodu osobowego mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie samochodu w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 25 listopada 2009 r. o sygn. akt V SA/Wa 1473/09). Ze złożonego przez stronę wniosku, jak też z dodatkowych wyjaśnień nie wynika, by te składniki majątku były w jakikolwiek sposób obciążone. Warto zauważyć, że dysponowanie wolnymi od obciążeń składnikami majątku może uzasadniać przekonanie, że strona jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego (w tym wynajęcia adwokata) bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (por. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2006 r., III SA/Wa 961/06 i z dnia 8 czerwca 2006 r., III SA/Wa 343/06).
Po drugie - posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania stronie prawa pomocy, zwłaszcza kiedy ich wartość wielokrotnie przewyższa wysokość kosztów sądowych, w tym kosztów wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2004 r., FZ 465/04).
Skarżący zasadność swojego wniosku upatruje przede wszystkim w fakcie ponoszenia stałych kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem, a także kosztów leczenia. Tymczasem wykazane przez skarżącego wydatki na leki, czynsz i energię zamykają się kwotą około 1600 zł, podczas gdy łączne dochody małżonków to około 4000 zł netto. Niewątpliwie oznacza to, że skarżący jest w stanie wygospodarować środki na wynajęcie pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i żony.
Oceniając sytuację majątkową, rodzinną i osobistą wnioskodawcy Sąd doszedł do wniosku, że mając do wyboru wykonanie zobowiązań niewiążących się z utrzymaniem koniecznym dla siebie i rodziny oraz pokrycie kosztów postępowania sądowego, postanowił priorytetowo potraktować te pierwsze i posiłkować się pomocą Państwa w zakresie kosztów postępowania. Zachowanie takie nie może liczyć na akceptację ze strony Sądu. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy.
W tym stanie rzeczy Sąd, nie znajdując przesłanek do ustanowienia skarżącemu adwokata, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.
lf