Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 5 września 2022 r., znak: KO.441.245.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, po rozpatrzeniu odwołania M.P., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a." utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Radomska z dnia 11 lipca 2022 r., nr ZZR.472.276.2022, wydaną na podstawie art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615), powoływanej dalej jako: "u.ś.r." oraz art. 104 i art. 130 § 4 k.p.a., odmawiającą przyznania M.P. świadczenia rodzinnego w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką L.K.
Organ I instancji odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stwierdzając, że zakres sprawowanej przez M.P. opieki nad matką nie stanowi stałej opieki i nie wyklucza całkowicie możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ stwierdził również, że nie bez znaczenia jest, że skarżąca może liczyć na pomoc siostry – J.W., w opiece nad matką.
Od wyżej wymienionej decyzji M.P., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniosła odwołanie zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, po rozpoznaniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium, po przywołaniu treści art. 3 pkt 21, art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b i ust. 5 u.ś.r., wskazało, że spełnione są dwie z trzech określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Brak jest natomiast bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a sprawowaną opieką nad matką.
Kolegium wyjaśniło, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub jej niepodejmowanie) spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r, musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia te jednoznacznie wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.
Organ II instancji stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym z wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń wynika, że M.P. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką L.K. i mężem K.P. W jednym domu zamieszkuje również dorosły syn skarżącej – P.P., który prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Z informacji podanych przez M.P. wynika, że nie pracuje zawodowo i nie podejmuje prac dorywczych z uwagi na obowiązki związane z opieką nad matką. L.K. leczy się z powodu chorób płuc, kręgosłupa i ma problemy z chodzeniem. Porusza się samodzielnie przy pomocy laski, samodzielnie przyjmuje posiłki i leki oraz załatwia czynności fizjologiczne. Wymaga pomocy przy myciu głowy, wchodzeniu pod prysznic (myje się siedząc na krzesełku rehabilitacyjnym). Skarżąca twierdzi, że matka potrzebuje pomocy przy sporządzaniu posiłków, sprzątaniu, przygotowywaniu łóżka na nocny spoczynek oraz przy ubieraniu.
Skarżąca umawia wizyty lekarskie, dowozi matkę na wizyty, realizuje recepty, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, opłaca rachunki, przygotowuje i przynosi opał, towarzyszy w spacerach i w spędzaniu czasu wolnego. Mierzy mamie ciśnienie kilka razy dziennie, przygotowuje i pierze ubrania i pomaga w ubieraniu.
Zdaniem pracownika socjalnego L.K. nie wymaga stałej opieki, potrzebuje jedynie wsparcia w codziennych podstawowych czynnościach. Ponadto, z wykazu czynności wykonywanych przez skarżącą podczas opieki nad matką L.K. wymieniono: higiena osobista (kąpiel, mycie, w tym mycie głowy, obcinanie paznokci) - w razie potrzeb; przygotowywanie ubrań/ewentualnie pomoc w ubieraniu - w zależności od potrzeb; mierzenie ciśnienia - 4 razy dziennie około 20 minut; mierzenie poziomu cukru, podanie insuliny - 2 razy w tygodniu około 20 minut; podawanie leków - 3 razy 10 minut dziennie, przygotowanie i podanie posiłków - 6 godzin; sprzątanie, pranie, prasowanie - 4 godziny; wizyty lekarskie - około 25 godzin; opłacanie rachunków - co kwartał 4 godziny; robienie zakupów, realizacja recept - codziennie 2-3 godziny; załatwianie spraw urzędowych - w zależności od potrzeb około 1 godziny; wyjścia na spacery - codziennie 2 godziny; przygotowanie i przynoszenie opału, palenie w piecu - co drugi dzień 30 minut w okresie letnim, zimą codziennie 1 godzina.
W ocenie Kolegium, nie wykazano istnienia przesłanki bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawczym, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką. Ustalony zakres wykonywanych czynności nie stanowi stałej opieki, a co za tym idzie nie wyklucza całkowicie podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pomimo codziennego charakteru świadczonej pomocy, zakres wykonywanych przez stronę czynności sprowadza się w istocie do prowadzenia gospodarstwa domowego.
Co więcej, większość czynności, na które wskazuje skarżąca, nie jest wykonywana codziennie. Z kolei wskazane przez skarżącą czynności stricte opiekuńcze nad matką, takie jak min.: podawanie lekarstw, mierzenie ciśnienia i mierzenie poziomu cukru, towarzyszenie w spacerach i w spędzaniu wolnego czasu, nie stanowią czynności, które stoją na przeszkodzie możliwości podjęcia zatrudnienia i nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności skarżącej. Z akt sprawy nie wynika, aby L.K. była osobą leżącą, całkowicie niesamodzielną i niesprawną ruchowo, pampersowaną lub cewnikowaną, wymagającą karmienia i pojenia. Wręcz przeciwnie, porusza się samodzielnie przy pomocy laski, samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki, samodzielnie też załatwia swoje potrzeby fizjologiczne. Kolegium zaznaczyło jednocześnie, że istnieje również możliwość korzystania z oferowanych przez organ I instancji świadczeń w formie usług opiekuńczych.
Organ II instancji wskazał również, że L.K. ma jeszcze jedną córkę – J.W. (zamieszkałą w tym samym mieście, co niepełnosprawna), na której także ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, wynikający wprost z treści art. 129 § 1 k.r.o. Przy czym sprawowanie opieki nad rodzicem nie musi być wykonywane przez wszystkie dzieci bezpośrednio i polegać na osobistym świadczeniu. W sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, M.P., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, zaskarżyła w całości decyzję organu II instancji, zarzucając:
- 1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;
- 2. rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw z art. 17 ust 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.
Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie M.P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej stwierdził, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. W sprawowaniu opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
Jednocześnie pełnomocnik skarżącej stwierdził, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego argument, że rodzeństwo wnioskodawcy winno wspierać wnioskodawcę w opiece nad osobą niepełnosprawną. W przypadku gdy jest kilka osób zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, u.ś.r. nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Tym samym jeżeli jest kilka podmiotów zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Skarżąca ma prawo wyboru czy podejmie zatrudnienie i będzie dzieliła się obowiązkiem alimentacyjnym względem matki z pozostałym rodzeństwem czy też będzie czyniła osobiste starania poprzez osobistą opiekę. Organy administracyjne nie mogą decydować za stronę w jaki sposób będzie wywiązywała się ona z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 z późn.zm. - dalej w skrócie "p.p.s.a."). Przepis ten stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpatrywanej sprawie strony złożyły zgodny wniosek o jej rozpoznanie w omawianym trybie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. A zatem rolą sądu administracyjnego jest zbadanie, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami prawa procesowego normującymi podstawowe zasady procedury administracyjnej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
W kontrolowanej sprawie zasadniczą osią sporu pomiędzy stronami postępowania jest ustalenie, czy organy obu instancji prawidłowo orzekły o odmowie przyznania M.P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką L.K.
Organ pierwszej instancji w wydanej decyzji stwierdził, że zakres sprawowanej przez M.P. opieki nad matką nie stanowi stałej opieki i nie wyklucza całkowicie możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ stwierdził również, że nie bez znaczenia jest, że skarżąca może liczyć na pomoc siostry – J.W., w opiece nad matką, a więc brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką.
Utrzymując w mocy powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy podzielił motywy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i jako trafne ocenił brak bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej a sprawowaną opieką nad matką. Organ drugiej instancji stwierdził bowiem, że opieka sprawowana przez skarżącą nad niepełnosprawną mamą nie ma charakteru stałej lub długotrwałej, a wręcz jak przyjęło Kolegium jest ona sprawowana tylko przez część doby czyli sporadycznie, wobec czego skarżąca może tak zorganizować opiekę żeby podjąć zatrudnienie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie jest to opieka całodobowa o charakterze niezbędnym, wykluczającym jakąkolwiek zawodową aktywność skarżącej. Skarżąca w żaden sposób nie wykazała, że rezygnacja z pracy lub jej niepodejmowanie miało związek z koniecznością podjęcia opieki nad matką.
Wobec powyższego dla dokonania oceny legalności wydanych na gruncie rozpatrywanej sprawy rozstrzygnięć organów obu instancji wyjaśnić trzeba, że problematyka rozważanego świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111). Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r. W myśl tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1).
Z przywołanego unormowania wynika, że jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę na osobą niepełnosprawną, która wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W judykaturze podkreśla się, że opieka sprawowana nad osobą niepełnosprawną nie może być fikcyjna i stanowić rozwiązania problemu ze znalezieniem pracy. Z tego też względu związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni.
W sytuacji, gdy opieka nie nosi cech stałej lub długotrwałej taki związek przyczynowo skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem zatrudnienia (pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną. Konieczne jest więc ustalenie wymiaru opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Co istotne przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. dla spełnienia warunku sprawowania opieki stałej lub długotrwałej nie wymaga wspólnego zamieszkiwania opiekuna i podopiecznego, jak również nie wymaga sprawowania opieki w sposób ciągły, codziennie, bez jakiejkolwiek przerwy i w zasadzie przez całą dobę. Jak trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2178/20 (Lex nr 3243328) wymóg ten nie jest również związany z żadnym etatowym (godzinowym) sprawowaniem opieki.
Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego obok faktycznie realizowanej opieki i pomocy, istotna pozostaje także gotowość osoby ubiegającej się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do udzielenia pomocy osobie niepełnosprawnej w zależności od jej aktualnych potrzeb oraz stanu zdrowia. Permanentny stan takiej gotowości uniemożliwiałby podejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Również w wyroku z 7 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1049/19 (Lex nr 3047268) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą nad którą sprawowana jest opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę.
Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 października 2020 r. sygn. akt I OSK 371/20 (dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl) zarówno określenie "stała" lub "długoterminowa" są pojęciami charakteryzującymi czas, okres sprawowania opieki. Rozróżnianie przez ustawodawcę opieki stałej i długoterminowej implikuje przyjęcie, że nie stawia on wymogu sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która opieki w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wymaga. Warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
NSA podkreślił jednocześnie, że konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia właściwych organów o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat wskazanego wcześniej celu tej regulacji. Wobec tego uznać należy, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie również spełniona, jeżeli stosownie do konkretnych okoliczności, w szczególności zakresu niepełnosprawności i wynikających z niego potrzeb osoby niepełnosprawnej, opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego. Treść normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie stanowi również jako warunku uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego konieczności sprawowania opieki całkowicie w sposób samodzielny, bez prawa do skorzystania ze wsparcia innych osób.
Nawet bowiem w przypadku konieczności przebywania z podopiecznym nieprzerwanie całą dobę, bez możliwości nawet chwilowego pozostawienia tej osoby samotnie z powodu braku jej samodzielności wynikającego z niepełnosprawności, doświadczenie życiowe nakazuje przyjąć, że nie jest możliwe wykonywanie tej opieki bez pomocy innych osób, choćby z uwagi na potrzebę zaspokojenia własnych, podstawowych potrzeb życiowych opiekuna.
Z kolei w wyroku z 23 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 786/21 Naczelny Sąd Administracyjny uchylając wyrok sądu wojewódzkiego, zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką stwierdził, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w żaden sposób nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być stała, rozumiana jako opieka całodobowa. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, iż w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie.
Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz, że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym (www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Skład orzekający Sądu w sprawie niniejszej podziela zaprezentowane wyżej poglądy judykatury i wypracowane na ich tle rozumienie pojęcia "sprawowanie opieki", o którym stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Uznać jednak należy za trafna, bo poparte dowodami zgromadzonymi w aktach sprawy, stanowisko organu odwoławczego, o na tyle ograniczonym, wykonywanym przez część doby, a nie przez całą dobę sprawowaniu przez skarżącą opieki nad matką, co pozwala jej podjąć zatrudnienie w chociażby niepełnym wymiarze czasy pracy. Nadto wykonywane czynności są w istocie czynnościami życia codziennego, które skarżąca wykonuje również względem swojej rodziny i jej potrzeb, zamieszkując razem z matką. Wywód Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim zaprezentowany w motywach kontrolowanego rozstrzygnięcia o zakresie i częstotliwości czynności opiekuńczych skarżącej wykonywanych względem mamy świadczy przy tym o dokładnej analizie popartej zasadami logiki w ocenie materiału dowodowego zgromadzonego na gruncie sprawy niniejszej.
Z zebranego w sprawie materiału aktowego wynika bowiem, że czynności wykonywane przez skarżącą przy matce (pomoc w ubieraniu, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, mierzenie ciśnienia, pomoc przy kąpieli, wychodzenie na spacery) nie wiążą się z obowiązkiem przebywania cały czas w mieszkaniu. Pozostałe czynności, tj. sprzątanie, pranie, zakupy, załatwianie spraw urzędowych, wizyty lekarskie nie są wykonywane codziennie, zatem nie można mówić, że angażują skarżącą w stopniu uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia. Czynności te mieszczą się w zwykłych ludzkich zachowaniach wobec najbliższych członków rodziny razem zamieszkujących i służą też rodzinie skarżącej i załatwianiu jej spraw.
Z akt sprawy wynika też, że matka skarżącej jest osobą chodzącą o kuli, samodzielnie korzystającą z toalety, spożywającą posiłki oraz przyjmującą leki, ma problemy z chodzeniem, ale jest w stanie samodzielnie się poruszać. Zakres czynność wykonywanych w ciągu dnia przez skarżącą wobec matki nie uzasadnia konieczności przebywania z matką przez okres całej doby. Przy odpowiednio zorganizowanym dniu i czynnościach wykonywanych przez skarżącą, jest ona w stanie np. przygotować posiłek, leki i pozostawić je matce. Palenie w piecu, sprzątanie, pranie i gotowanie to te czynności, które skarżąca wykonuje również i dla swojej rodziny, w ramach prowadzenia domu. Tak więc główne czynności w których niezbędna jest pomoc skarżącej to podczas kąpieli, podanie przygotowanych posiłków, leków, mierzenie ciśnienia, a więc czynności te można wykonywać w takich godzinach, które pozwalają na podjęcie pracy.
W ocenie Sądu w pełni uzasadniony jest zatem wniosek organu, że sprawowana przez skarżącą opieka nad matką nie wyklucza, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, podjęcia przez nią zatrudnienia.
Na zakończenie powyższych rozważań stwierdzić trzeba, że wadliwy w realiach kontrolowanej sprawy jest wywód Kolegium, mający oparcie w orzeczeniach sądów administracyjnych, zaprezentowany w uzasadnieniu decyzji jakoby "skarżąca powinna swoje roszczenia finansowe kierować również do osób zobowiązanych prawnie do opieki i alimentacji, to jest swej siostry J.W., a córki L.K. Omawiany pogląd nie ma jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Nie ma podstaw, by pomoc w opiece była finansowana ze środków publicznych, skoro są ustalone osoby zobowiązane do stosownej pomocy.(...). Jeżeli więc najbliżsi krewni powierzają opiekę nad swoimi bliskimi danej osobie a ta osoba występuje o świadczenie pielęgnacyjne, to oni jako osoby zobowiązane do alimentacji, a nie Skarb Państwa, winni zrekompensować utratę zarobków opiekunowi. (...) Wobec tego rodzeństwo powinno wspomóc skarżącą w opiece nad matką w wybrany przez siebie sposób." Podkreślić w tym miejscu trzeba, że takie orzeczenia sądów zapadły, na które to zaprezentowane poglądy powołało się Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim, chociażby w sprawach (vide: wyrok WSA w Białymstoku z 18 maja 2021 r. II SA/Bk 338/21 i WSA w Gliwicach z 21 lipca 2021 r. II SA/Gl 608/21), a której to argumentacji użyło Kolegium celem wzmocnienia swojej argumentacji. Wyrażone w nich poglądy judykatury zostały jednak wydane w odmiennych stanach faktycznych, a mianowicie, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegał się dalszy krewny (np. wnuczka na babcię lub syn na ojca, gdy ojciec ma żonę) w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki posiadała osoby zobowiązane do alimentacji spokrewnione z nią w stopniu pierwszym, które tej opieki z różnych powodów nie wykonywały.
W rozpatrywanej sprawie taka sytuacja nie występuje. O świadczenie pielęgnacyjne ubiega się córka, czyli osoba spokrewniona z osobą niepełnosprawną i zobowiązana do alimentacji w stopniu pierwszym, która twierdzi, że świadczy opiekę stałą i długotrwałą względem mamy i z tego też powodu podnosi, że nie podejmuje lub rezygnuje z podjęcia zatrudnienia. Uwadze organu umknęła okoliczność, że to właśnie do takich osób w pierwszym rządzie adresowane jest świadczenie pielęgnacyjne. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie dają organom administracji instrumentów prawnych do wskazywania, które z dzieci osoby niepełnosprawnej mogłoby wykonywać opiekę nad niepełnosprawną mamą, a co za tym idzie również wielość osób, które potencjalnie mogłyby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną nie daje podstaw do podważania faktu sprawowania opieki przez osobę, która podjęła się jej rezygnując z tego powodu z aktywności zawodowej i wystąpiła z takim wnioskiem.
Wobec tego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Radomska, nie naruszyły norm prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Nadto przeprowadzone przez organy obu instancji postępowanie wyjaśniające, odpowiadało wymogom prawa. Natomiast sam fakt, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z oczekiwaniami i przekonaniami skarżącej, nie oznacza automatycznie jej wadliwości.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
is