Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 1218/16 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie umorzył postępowanie o przyznanie J. H. prawa pomocy.
Referendarz wyjaśnił, że skarżący wnioskiem z dnia 19 czerwca 2017 r. (data wpływu do Sądu) wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu w kwocie 200 zł. Referendarz uznał, że skoro w toku niniejszego postępowania rozpoznano już raz wniosek skarżącego obejmujący m.in. żądanie zwolnienia w całości od kosztów sądowych a skarżący ponownie wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych nie wskazując przy tym na nowe okoliczności uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy, ani nie dołączając dokumentów źródłowych, do nadesłania których był uprzednio wezwany, a które mogłyby wskazywać na fakty czyniące wniosek zasadnym, zbędnym jest rozstrzyganie o tym, czy jest w stanie ponieść koszty sądowe niniejszego postępowania. Dlatego działając na podstawie art. 249a p.p.s.a. referendarz umorzył postępowanie o przyznanie skarżącemu prawa pomocy.
W sprzeciwie od powyższego postanowienia J. H. podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego w siedmiu sprawach. Zwrócił uwagę także na to, że referendarz nie wskazał dowodów, z których wywodzi, że skarżący posiada gospodarstwo rolne. Ponadto wskazał, że nie jest w stanie z powodu wieku i stanu zdrowia samodzielnie występować przed sądem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., w tym postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje.
W niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym zapadło już rozstrzygnięcie w przedmiocie żądania skarżącego, w którym domagał się też przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie referendarza sądowego z dnia 12 marca 2017 r. utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 maja 2017 r.). Poza tym na żadnym etapie toczącego się postępowania w przedmiocie przyznania prawa pomocy skarżący nie złożył dokumentów źródłowych pozwalających dokonać rzeczowej i całościowej oceny jego aktualnej sytuacji finansowej, pomimo skierowanego do niego wezwania w tym przedmiocie (k. 32 akt sądowych), na co już również zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w uzasadnieniu postanowienia z dnia 5 maja 2017 r.
Mając na uwadze przedmiot niniejszego postępowania, tj. kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, trzeba wskazać, że niezbędnym elementem ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie zmiany okoliczności sprawy, co wynika z art. 165 p.p.s.a.
W okolicznościach przedmiotowej sprawy nie może budzić żadnych wątpliwości, że wnioskodawca nie przedstawił rzetelnie swojej realnej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej, świadomie uchylał się od złożenia dokumentów, ograniczając się do polemiki z treścią wezwania i postanowieniami referendarza sądowego. Wnioskodawca mając przy tym świadomość braków składanych oświadczeń, nadal nie dokłada należytej staranności w wykazaniu, że nie może ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Złożenie ponownego żądania przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ma ten skutek, że zbędne jest prowadzenie postępowania wyjaśniającego na okoliczność pogorszenia się sytuacji majątkowej wnioskodawcy w niniejszej spawie. W tym stanie rzeczy ponowne żądanie przyznania prawa pomocy nie aktualizuje obowiązku w zakresie ponownego wzywania skarżącego do uzupełniania informacji dotyczących jego bieżącej sytuacji. Skoro skarżący, wbrew ciążących na nim obowiązkom, nie przedstawia informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej i osobistej, to należy przyjąć, że brak jest nadal ustaleń faktycznych, które mogą stanowić tło dla weryfikacji kondycji finansowej wnioskodawcy w niniejszej sprawie.
W tych okolicznościach – jak słusznie zauważył referendarz sądowy - rozpoznanie wniosku skarżącego stało się zbędne, a postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy należało umorzyć.
Wobec powyższego na podstawie art. 249a w zw. z art. 260 p.p.s.a należało postanowienie referendarza sądowego utrzymać w mocy.