Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lubliniez 10 lutego 2004 r., sygn. akt II SA/Lu 1286/02

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją Wojewoda działając na postawie art.138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania Z. Z., J. Z., W. G., H. P. i W. Z. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta przez Dyrektora Wydziału Geodezji Gospodarki Nieruchomościami Urzędu Miejskiego z dnia [...] czerwca 2002 r. znak: [...] w sprawie umorzenia postępowania administracyjnego o zwrot nieruchomości, orzekł utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu stwierdza się, że decyzją z dnia [...]czerwca 2002 r. znak: [...], Prezydent Miasta umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne o zwrot nieruchomości oznaczonej w chwili wywłaszczenia jako działki nr 30/1 i nr 30/2, obr.53, o łącznej powierzchni 569 m2, położonej w Z. u zbiegu ulic [...] i [...]. Nieruchomość ta została nabyta na rzecz Skarbu Państwa od A. Z., K. Z., Z. Z., O. G. H. Z. i B. P. na podstawie umowy sprzedaży z dnia 7 maja 1975 r., Rep. A nr [...], w związku z planowaną budową osiedla mieszkaniowego przy ul. [...]. Wniosek o zwrot nieruchomości został złożony w 1990 r. przez byłych właścicieli i ich spadkobierców. W dniu 15 kwietnia 2002 r. B. P., jedna z byłych współwłaścicielek przejętej nieruchomości złożyła wniosek o umorzenie prowadzonego postępowania o zwrot, a następnie pismem z dnia 29 kwietnia 2002 r. oświadczyła, że wycofuje swój wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości.

W ocenie organu I instancji żądanie zwrotu przejętej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd przedmiotem współwłasności a zatem, zgodnie z art. 199 kc do takich czynności potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli. Oznacza to, że prowadzenie postępowania o zwrot nieruchomości jest dopuszczalne tylko wówczas gdy wniosek pochodzi od wszystkich uprawnionych tj. byłych współwłaścicieli bądź ich spadkobierców. W przedmiotowej sprawie skoro jedna z byłych współwłaścicielek nieruchomości wycofała swój wniosek, to organ nie może merytorycznie rozstrzygać o zwrocie nieruchomości, a wszczęte postępowanie umarza na podstawie art. 105 § 1 kpa. Jest to umorzenie obligatoryjne, a więc takie, które nie jest pozostawione uznaniu organowi prowadzącemu postępowanie. Jednocześnie organ stwierdził, że nie zamyka to drogi do ponownego wystąpienia z wnioskiem o zwrot nieruchomości jeśli z takim żądaniem wystąpią ponownie wszyscy uprawnieni.

Od decyzji tej odwołali się Z. Z., J. Z., W. O., H. P. i W. Z.. Podnoszą, że skarżona decyzja jest błędna, gdyż została wydana z rażącym naruszeniem prawa materialnego - art.136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i procesowego - art. 105 kpa. Żadna z pozostałych stron postępowania administracyjnego nie cofnęła swojego wniosku o zwrot nieruchomości ani też nie wyraziła zgody na cofnięcie wniosku przez B. P. - art. 105 § 2 kpa, która tylko cofnęła swój wniosek, ale nie wniosła o umorzenie postępowania.

Organ odwoławczy zważył co następuje

zgodnie z art.136 ust.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2000 r. nr 46, poz.543 z późn. zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca może żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W niniejszej sprawie byłymi współwłaścicielami nieruchomości jako działki nr 30/1 i nr 30/2, obr.53, o łącznej powierzchni 569 m2, położonej w Z. u zbiegu ulic [...] i P. [...] byli:

1. - A. Z.- spadek po nim nabyli: W. B. Z., J. W. Z., H. P., W. T. O. - postanowienie Sądu Rejonowego Wydział Cywilny z dnia [...] lipca 1997 r. sygn. akt I Ns [...];
2. - K. Z. - spadek po nim nabyli: B. Z., A. Z., A. Z., M. K. Z. i T. Z., postanowienie Sądu Rejonowego Wydział Cywilny z dnia [...] marca 1982 roku, sygn. akt Ns [...];
3. - po B. Z.- spadek nabyli: A. Z., A. Z., M. K. Z. i T.Z.;

po A. Z. spadek nabyli: G. Z., J. Z., D. Z., A. Z.;

1. - Z. Z. O. G. - spadek po niej nabyli: J. G., Z. Z., B. P., W. B. Z.,. J. W. Z., T. Z., A. Z., M.K.Z., H. P., W. T. O., J. A. Z., D. E. Z., A. T. Z. - postanowienie Sądu Rejonowego Wydział Cywilny z dnia [...] stycznia 2002 r. sygn. akt I Ns [...];
2. - H. Z. - spadek po niej nabyła w całości B. P., postanowienie Sądu Rejonowego Wydział Cywilny z dnia [...] października 2000 r. sygn. akt Ns [...];
3. - B. P..

Wszyscy byli współwłaściciele i spadkobiercy pozostałych współwłaścicieli złożyli wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Jednakże w dniu 29 kwietnia 2002 r. B. P. wycofała swój wniosek o zwrot. W tej sytuacji organ I instancji zasadnie umorzył na podstawie art. 105 § 1 kpa wszczęte postępowanie administracyjne. Wycofanie wniosku jednej ze stron postępowania spowodowało bowiem niemożność konkretyzacji praw i obowiązków stron wynikających z art.136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i dlatego organ I instancji zobligowany był do umorzenia postępowania.

W zaistniałej sytuacji nie miał zastosowania art. 105 § 2 kpa, dlatego też zarzut wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem tego przepisu jest niezasadny.

Od tej decyzji J. Z. w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik Z. Z., W. O., H. P. i W. Z. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnej.

W skardze stwierdza, że skarżoną decyzją Wojewoda utrzymał w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta o umorzeniu jako bezprzedmiotowego, postępowania administracyjnego o zwrot nieruchomości, oznaczonych dawnymi numerami 30/1 i 30/2 w obr. 53, obecnie działek nr 2/37, o pow. 116 m2, nr 2/36 o pow. 94 m2, i nr 9/10 pow. 84 m2 w ark. mapy ew. 40, położonych u zbiegu ulic [...] i [...], wraz z budynkiem znajdującym się na nich.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powtórzył argumentację organu I instancji i powołując się na art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) stwierdził, że wycofanie wniosku przez jedną ze stron postępowania administracyjnego o zwrot wywłaszczonej nieruchomości skutkuje - zgodnie z art. 105 § 1 Kpa umorzenie postępowania.

Decyzje powyższe są błędne, bowiem zapadły z naruszeniem prawa materialnego (art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami) oraz rażącym naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7, 77 § 1 i art. 105 K.p.a.).

Przede wszystkim organy obu instancji wyraźnie bagatelizują fakt, że B. P. wystąpiła z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości i popierała go na rozprawach administracyjnych. Żadna z pozostałych stron postępowania administracyjnego nie cofnęła swojego wniosku o zwrot nieruchomości.

Żaden z uczestników postępowania nie wyraził zgody na cofnięcie wniosku przez B. P.. Poza tym B. P., ani jej pełnomocnik nie wnosili o umorzenie postępowania.

W tej sytuacji powoływanie się przez organ administracyjny na treść art. 105 Kpa stanowi jawne naruszenie prawa. Skarżący ponownie podnosi, że zgodnie z art. 105 § 2 Kpa organ administracji publicznej może umorzyć postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz gdy nie jest to sprzeczne z interesem społecznym.

Należy podnieść, że B. P. - jak to wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji - cofnęła tylko wniosek o zwrot, a nie wniosła o umorzenie postępowania.

Pozostałe strony postępowania nie cofnęły wniosku o zwrot nieruchomości nie składały wniosku o umorzenie, jak również brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że "nie sprzeciwiają się umorzeniu postępowania".

Skarżący ponownie podnosi że orzekające w niniejszej sprawie organy naruszyły oprócz prawa materialnego - również przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, w myśl których organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie słuszny interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Zupełnie pominięto fakt, że postępowanie w sprawie rozpoznania wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości toczy się już od dwunastu lat. Z całą pewnością jest to sprzeczne ze słusznym indywidualnym interesem a rozszerzająca interpretacja przepisów art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 105 Kpa – nie mieści się w pojęciu słusznego interesu społecznego.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wnosi o jej oddalenie.

Rozpatrując złożoną skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Materialnoprawną podstawę decyzji organów administracji stanowi przepis art. 36 ust. 3 cyt. ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 105 kpa.

Na podstawie cyt. przepisów organ administracji umorzył postępowanie o zwrot nieruchomości jako bezprzedmiotowe stwierdzając w uzasadnieniu decyzji, że wycofanie wniosku jednej ze stron postępowania spowodowało niemożność konkretyzacji praw i obowiązków stron wynikających z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i dlatego organ I-szej instancji był zobligowany do umorzenia postępowania.

Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie organy administracji w sposób niewłaściwy interpretują przepisy prawa materialnego i procesowego.

Określenia art. 105 § 1 kpa, że organ administracji umarza postępowanie gdy stało się ono bezprzedmiotowe dotyczy w większości przypadków, gdy postępowanie zostało wszczęte (toczy się), a brak jest w ogóle podstaw prawnych lub faktycznych do jego prowadzenia czyli, że od początku nie istnieje przedmiot postępowania.

Sytuacja taka nie wystąpiła w sprawie.

Wszczęcie postępowania nastąpiła na wniosek spadkobierców (współwłaścicieli), którzy na podstawie prawa materialnego mają roszczenie dochodzone w postępowaniu administracyjnym.

Fakt cofnięcia wniosku przez jednego ze spadkobierców (współwłaściciela) nie powoduje, że roszczenia nie mają pozostali współwłaściciele i stąd w sprawie winna być wydana decyzja merytoryczna rozstrzygająca o istocie sprawy (pozytywna lub negatywna).

Po drugie – o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpili spadkobiercy (współwłaściciele).

Jednym z podstawowych problemów współwłasności jest ułożenie między współwłaścicielami stosunków, dotyczących zarządu rzeczą wspólną, w taki sposób, aby mogli oni bezkonfliktowo wykonywać swoje uprawnienia.

W literaturze przyjął się podział czynności zarządu na:

1/ czynności prawne;

2/ czynności faktyczne;

3/ czynności polegające na załatwianiu spraw urzędowych.

W sytuacji występującej w sprawie spadkobiercy (skarżący) winni zwrócić się do Sądu powszechnego o rozstrzygniecie w trybie art. 199 Kodeksu cywilnego.

Uzasadniałoby to zawieszenie postępowania administracyjnego w trybie art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Do przyjęcia powyższego rozwiązania w tej sprawie skłaniają przepisy ustawy z dnia 4 września 1997r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującemu osobom fizycznym w prawo własności (tj. Dz.U. 1999r. Nr 65, poz. 76 z późn.zm.), które w braku zgody współużytkowników wieczystych co do złożenia wniosku odsyłają do odpowiedniego stosowania art. 199 kc.

W związku z powyższym Sąd stwierdził, że w sprawie brak jest przesłanek bezprzedmiotowości postępowania i zaskarżoną decyzję uchylił na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270).

Orzeczenie o kosztach oparto o art. 200 cyt. ustawy.