Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2016 r., P. K. (dalej jako: wnioskodawca lub skarżący) wystąpił do Wójta Gminy T. o określenie środowiskowych uwarunkowań na realizację przedsięwzięcia polegającego na budowie czterech budynków inwentarskich do odchowu i tuczu kurczaków wraz z infrastrukturą niezbędną do prawidłowego ich funkcjonowania na działkach o nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] w miejscowości T. D..
Do wniosku załączono plik dokumentów w tym raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko (datowany na listopad 2016 r.) oraz mapę terenu. Zawiadomieniem - obwieszczeniem z dnia [...] lutego 2017r. organ I instancji poinformował ustalone strony postępowania o wszczęciu postępowania oraz o wystąpieniu o uzyskanie uzgodnienia i opinii w sprawie ustalenia wnioskowanych środowiskowych uwarunkowań.
W toku postępowania pismami z dnia [...] i [...] marca 2017r. (daty wpływu) mieszkańcy miejscowości T. D. złożyli indywidualne uwagi co do planowanej inwestycji (pisma I. i P. S., L. Ś., K. i J. Ś., A. S. oraz A. C.).
Pismem z dnia [...] marca 2017 r. (data wpływu) przeciwko inwestycji zaprotestowała także grupa mieszkańców wsi T. i T. D.. Oponując przeciwko budowie fermy drobiu wskazywali na jej uciążliwości dla środowiska i osób zamieszkujących w sąsiedztwie związane z nadmiernym stężeniem gazów i pyłów wyrzucanych przez wentylatory. Wskazywali także na spadek cen nieruchomości oraz brak zainteresowania nabyciem działek i budową domów we wsi. Protestujący podkreślili także, że w bliskiej odległości od przedsięwzięcia znajduje się szkoła, przedszkole, ośrodek zdrowia oraz Urząd Gminy, a planowane obiekty nie są obojętne dla warunków życia mieszkających i przebywających w bliskim sąsiedztwie kurników. W związku z powyższym domagali się wydania decyzji o odmowie ustalenia wnioskowanych środowiskowych uwarunkowań.
Następnie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ł. (dalej PPIS) w Ł. przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w ramach którego pismem z dnia [...] lutego 2017 r. zawnioskował o uzupełnienie przedłożonego raportu poprzez przedłożenie oświadczenia, że sporządziła go osoba posiadająca stosowne uprawnienia. Wnioskodawca uwzględniając uwagi tego organu przedłożył w dniu [...] kwietnia 2017 r. stosowne wyjaśnienia.
Postępowanie wyjaśniające przeprowadził także Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w L. (zwany dalej RDOŚ w L.), który pismami z dnia [...] marca 2017r., [...] maja 2017 r. oraz z dnia [...] listopada 2017 r. zawnioskował o uzupełnienie przedłożonego przez stronę raportu w zakresie zagadnień szczegółowo określonych w poszczególnych punktach tych pism, w tym m.in. dotyczących ochrony przed hałasem, ochrony powietrza, gospodarki odpadami oraz gospodarki wodno - ściekowej. W odpowiedzi na wezwanie, wnioskodawca uwzględniając uwagi RDOŚ w L. przedłożył w organie I instancji w dniu [...] października 2017r. aneks do raportu o oddziaływaniu planowanego przedsięwzięcia na środowisko (datowany na dzień [...] października 2017 r.) oraz w dniu [...] grudnia 2017r. (datowany na dzień [...] grudnia 2017r.) kolejny aneks uzupełniający dotychczas przedłożony raport, w którym jego autor oraz współautor odnieśli się do zagadnień opisanych w wezwaniu.
RDOŚ w L. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018r. uzgodnił realizację przedsięwzięcia określając, w jego części I pkt 1- 29, szczegółowe działania jakie należy podjąć na każdym z etapów związanych z realizacją i eksploatacją oraz użytkowaniem przedsięwzięcia. Jako organ uzgadniający wskazał także jakie wymagania dotyczące ochrony środowiska należy zamieścić w dokumentacji niezbędnej do wydania decyzji - pozwolenia na budowę, zamieszczając je w części II pkt 1-5 postanowienia.
Z kolei PPIS w Ł. opinią sanitarną z dnia [...] lutego 2018 r. uzgodnił realizację przedmiotowego przedsięwzięcia pod względem wymagań higienicznych i zdrowotnych nakazując zachowanie wymogów rozporządzenia Ministra Rolnictwa Gospodarki Żywnościowej w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle rolnicze i ich usytuowanie z dnia 7 października 1997r. (t.j. DZ.U. z 2014 r., poz.
81) w zakresie dotrzymania odpowiednich warunków higienicznych i zdrowotnych oraz ochrony środowiska w tym również odizolowania przedsięwzięcia od strony budynków, mieszkalnych pasem zieleni złożonej z roślinności średnio i wysokopiennej. W uzasadnieniu opinii sanitarnej organ ten stwierdził, że przy spełnieniu wymogów w/w rozporządzenia oraz wprowadzeniu zaproponowanych rozwiązań techniczno-organizacyjnych w rozpatrywanym "Raporcie oddziaływania na środowisko" brak jest zagrożenia zdrowia ludzi.
Następnie pismem z dnia [...] lutego 2018r. Wójt Gminy T. wystąpił o uzgodnienie przedsięwzięcia do Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w L.. Postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r. w/w organ umorzył postępowanie uzgodnieniowe jako bezprzedmiotowe, wskazując, że z przepisów przejściowych ustawy z dnia 20 lipca 2017r. w brzmieniu obowiązującym od dnia 11 kwietnia 2018r. (zgodnie z ustawą z dnia 28 lutego 2018r. o zmianie ustawy Prawo wodne - Dz. U. poz. 710), wynika, że zastosowanie ma art. 545 ust. 1 z którego wynika, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy dotyczących decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach oraz w sprawach oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko w ramach postępowania w sprawie wydania albo zmiany decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1, 10, 14 i 18 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2017r. poz. 1405,1566 i 1999), stosuje się przepisy obowiązujące przed dniem 1 stycznia 2018 r.
Z kolei zgodnie z art. 33 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 1 ustawy w celu zapewnienia możliwości udziału społeczeństwa upubliczniono zawiadomienie - obwieszczenie informujące o rozpoczęciu procedury udziału społeczeństwa w ramach oceny oddziaływania na środowisko prowadzonej w postępowaniu administracyjnym w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedmiotowego przedsięwzięcia. W terminie od dnia [...] maja 2018r. do dnia [...] czerwca 2018r. umożliwiono społeczeństwu zapoznanie się z aktami sprawy, składanie uwag wniosków. Stosowne zawiadomienie - obwieszczenie zostało umieszczone na tablicy informacyjnej Urzędu Gminy T. (w dniach [...] maja 2018r. - [...] czerwca 2018r.,) na tablicy ogłoszeń w miejscowości T. D. oraz w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Gminy T. w zakładce Urzędowe Tablice Ogłoszeń - Ogłoszenia 2018 (www, imtrzebieszow. bip. lubelskie.pl) oraz w sołectwie T. [...], Gmina T. oraz w prasie w Tygodniku S..
W ramach procedury udziału społeczeństwa w postępowaniu dotyczącym oceny oddziaływania na środowisko wpłynęły indywidualne sprzeciwy J. M. oraz kolejne A. C., A. S.. Ponownie przeciwko inwestycji zaprotestowali mieszkańcy T. D. i T., którzy pod protestem zamieścili 226 podpisów w tym grupa dzieci do osiemnastego roku życia.
Po zakończeniu postępowania Wójt Gminy T. decyzją z dnia [...] listopada 2018r. Nr [...] odmówił wnioskodawcy określenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia polegającego na budowie czterech budynków inwentarskich do odchowu i tuczu kurczaków wraz z infrastrukturą niezbędną do prawidłowego funkcjonowania na działkach o nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] w miejscowości T. D..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania P. K. uchyliło powyższą decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W decyzji kasacyjnej z dnia [...] stycznia 2019 r. [...] Kolegium wskazało na konieczność dokonania ponownej analizy sprawy o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach planowanej inwestycji zgodnie z wymogami ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego uzupełnionego o przedłożenie mapy z zakreśleniem na niej obszaru, na który inwestycja ma oddziaływać.
Ponadto organ powinien ustalić rodzaj i charakter zagospodarowania terenu w sąsiedztwie planowanego przedsięwzięcia, a w konsekwencji ustalić strony postępowania badając ich interes prawny. W konsekwencji organ oceni czy konieczne jest powtórzenie wszystkich czy tez niektórych czynności procesowych.
Po ponownym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, uzupełnionym o mapy ewidencyjne terenu, Wójt Gminy T. decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. Nr [...] odmówił wnioskodawcy określenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia polegającego na budowie czterech budynków inwentarskich do odchowu i tuczu kurczaków wraz z infrastrukturą niezbędną do prawidłowego funkcjonowania na działkach o nr [...], nr [...], nr [...] nr [...] w miejscowości T. D.. Odmawiając ponownie ustalenia środowiskowych uwarunkowań organ I instancji podał, że przystąpienie do realizacji przedmiotowej inwestycji spowodować może znaczne pogorszenie sytuacji zdrowotnej mieszkańców części T. [...], już narażonych na negatywne oddziaływania ze strony funkcjonujących czterech kurników. Wywiódł, że w sytuacji, gdy inwestor planuje inwestycję, której efektem będą: uciążliwości zapachowe, hałasy, zapylenie, wydzielanie się innych uciążliwości i zanieczyszczeń, zasadnym wydaje się chronić życie i zdrowie mieszkańców, na których jakość życia planowana inwestycja będzie miała bezpośredni negatywny wpływ.
W ramach prowadzonego postępowania organ odwoławczy, celem uzupełnienia materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji, a także ustalenia statusu osób odwołujących się przeprowadziło w dniu [...] listopada 2019 r. rozprawę administracyjną otwartą dla społeczeństwa.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu sprawy uchyliło powyższą decyzję organu I instancji i ustaliło wnioskodawcy środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia polegającego na budowie czterech budynków inwentarskich do odchowu i tuczu kurczaków. W decyzji z dnia [...] grudnia 2019 r. Nr [...] Kolegium stwierdziło, że materiał dowodowy sprawy uzupełniony w toku postępowania odwoławczego jest wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, zatem nie zachodzą przesłanki ani do jego uzupełnienia w ramach postępowania uzupełniającego (art. 136 K.p.a.), ani też poprzez rozstrzygnięcie kasatoryjne (art. 138 § 2 K.p.a.).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący: J. M., A. S., I. S., A. C., reprezentowani przez pełnomocnika, zakwestionowali decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2019r. zarzucając jej naruszenie:
- a) art. 107 pkt 5 K.p.a. poprzez sformułowanie rozstrzygnięcia w "pkt II i II" zaskarżonej decyzji w sposób niejasny i nieprecyzyjny;
- b) art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku (...). poprzez lakoniczne określenie istotnych warunków korzystania ze środowiska w fazie eksploatacji przedsięwzięcia - w zakresie zieleni izolacyjnej, przechowywania sztuk padłych, okresów dokonywania przeglądów instalacji wodociągowej, okresów kontroli systemów wentylacyjnych, okresów przeglądów technicznych i konserwacji urządzeń emitujących hałas, analizy porealizacyjnej przedsięwzięcia;
- c) art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a. w związku z art. 62 ust. 1 i art. 66 ust. 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku (...) poprzez brak rzetelnej weryfikacji raportu i jego analizy, a jedynie bezkrytyczne powoływanie się organów na ustalenia raportu przyjęcia ich za swoje;
- d) art. 15 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organ II instancji postępowania merytorycznego w jego całokształcie, w zakresie ustalania stanu faktycznego, zebrania i oceny dowodów;
- e) art. 77 § 1-3 K.p.a. w zw. z art. 75 § 1 i 84 § 1 K.p.a. poprzez nie powołanie biegłego z zakresu oceny raportu, pomimo zgłaszanych zarówno przez "skarżącego" jak i mieszkańców licznych protestów i merytorycznych uwag w trakcie całego postępowania administracyjnego;
- f) art. 80 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1-3 K.p.a. poprzez brak odpowiedniej weryfikacji przez organ zgromadzonego materiału dowodowego w tym raportu, poprzedzonej odpowiednimi badaniami (np. obliczeniami, programami specjalistycznymi czy opiniami specjalistów z tej dziedziny);
- g) art. 62 ust. 1 pkt 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku (...) poprzez uznanie, iż spełnione zostały obowiązki wynikające z tego przepisu;
- h) art. 66 ust. 1 pkt 5-7 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku (...) poprzez uznanie zgodności z prawem raportu w sytuacji braku zawarcia w raporcie pełnego, wyczerpującego opisu analizowanych wariantów, w tym wariantu proponowanego przez wnioskodawcę, racjonalnego wariantu alternatywnego oraz racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska wraz z uzasadnieniem ich wyboru, mając na uwadze również, że wariantowość przedstawionych w raporcie rozwiązań ma charakter pozorny;
- j) art. 66 ust. 1 pkt 17 i 20 w zw. z art. 68 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, (...) poprzez zaaprobowanie raportu opartego na "przestarzałych" opracowaniach, mogących być już nieaktualnymi w stosunku do obecnego stanu wiedzy i techniki;
- k) art. 85 ust. 2 pkt 1 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, (...) w zw. z art. 107 § 2 i 3 K.p.a., poprzez nieuwzględnienie wszystkich wymagań stawianych przez ten przepis, w szczególności niewskazanie wystarczających i wiarygodnych dowodów, na których organ oparł swoją ocenę;
- l) art. 5 ust. 3 lit. b Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/52/UE z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie oceny wpływu wywieranego przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko poprzez uznanie, że SKO zapewnia podmioty dysponujące fachową wiedzą niezbędną do rzetelnej i kompleksowej oceny raportu.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżących rozwijając powyższe zarzuty wskazał, iż w niniejszej sprawie nie zostało prawidłowo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające. Dodatkowo zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 84 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, mimo że w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, których organ nie posiadał. Na poparcie sformułowanych zarzutów pełnomocnik przywołał poglądy orzecznictwa sądowoadministracyjnego cytując obszerne fragmenty wyroków sądów administracyjnych.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w odpowiedzi na skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością jej uchylenia. Z uwagi na to, że uchybieniami dotknięta jest także decyzja wydana w I instancji, należało uchylić również i tą decyzję, działając w oparciu o art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.; dalej jako: p.p.s.a.).
Skargi w niniejszej sprawie zasługują na uwzględnienie, albowiem organy obu instancji – wbrew art. 7, 77 § 1, 80 i art. 136 kpa nie przeprowadziły wyczerpującego postępowania dowodowego i nie dokonały wystarczających ustaleń, co mogło mieć istotny wpływ na wynik oraz nie uzasadniły należycie rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 kpa).
Odnosząc się do materialnoprawnej podstawy zaskarżonej decyzji należy wskazać, iż w dniu 1 stycznia 2017r. weszła w życie obszerna zmiana ustawy z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko o udostępnianiu informacji o środowisku, jednakże stosownie do art. 6 ust. 2 ustawy nowelizacyjnej z dnia 9 października 2015r. o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015r. poz. 1936 i poz. 2171), do spraw wszczętych na podstawie ustawy w jej dotychczasowym brzmieniu, dla których przed dniem wejścia w życie noweli przedłożono raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko lub wydano postanowienie określające zakres raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, stosuje się przepisy dotychczasowe, w odniesieniu do wymogów i zakresu opracowanego raportu.
Taka sytuacja nastąpiła w przedmiotowej sprawie, bowiem wraz ze złożonym wnioskiem o ustalenie środowiskowych uwarunkowań wnioskodawca przedłożył raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko (5 grudnia 2016r.). Wniosek P. K. wszczynający przedmiotowe postępowanie, poprzedzające uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach został złożony w dniu [...] grudnia 2016r. toteż w świetle powyższej regulacji przepisów przejściowych, materialną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2016r., poz. 353 z późn. zm., zwanej dalej "u.i.o.ś" lub "ustawą", w brzmieniu przed 1 stycznia 2017r.
Należy przy tym także wskazać, że od dnia 11 października 2019r. obwiązują regulacje rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2019r., poz. 1839). Z przepisów przejściowych tego aktu wynika, że do przedsięwzięć, w przypadku których przed dniem wejścia w życie rozporządzenia wszczęto i nie zakończono przynajmniej jednego z postępowań w sprawie decyzji, zgłoszeń lub uchwał, o których mowa w art. 71 ust. 1 oraz art. 72 ust. 1-1b ustawy z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, stosuje się przepisy dotychczasowe (§ 4 rozporządzenia) czyli rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2016r., poz. 71 z późn. zm.), dalej zwanego rozporządzeniem.
Zgodnie z § 2 ust 1 pkt 51 rozporządzenia planowane przedsięwzięcie, polegające na budowie czterech budynków inwentarskich do odchowu i tuczu kurczaków wraz z infrastrukturą niezbędną do prawidłowego ich funkcjonowania zakwalifikowane zostało do mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko i wymagało przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.
Pozostałe powołane regulacje prawne zostały prawidłowo zastosowane przez organ i nie budzą wątpliwości sądu w tym zakresie.
Przechodząc do rozważań merytorycznych wskazać należy, że obowiązkiem organu rozpoznającego sprawę była w szczególności wnikliwa i wszechstronna analiza przedstawionego raportu, a także podjęcie przez organ wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do usunięcia pojawiających się w toku postępowania wątpliwości co do jakości i wyników tego raportu. Wyniki dokonanej przez organ analizy powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu sporządzonym nie tylko zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa, ale również z uwzględnieniem szczególnych wymogów wskazanych w art. 85 u.i.o.ś.
Określenie bowiem uwarunkowań środowiskowych dla inwestycji należy uznać za celowe i pożądane ze względu na możliwość wskazania czynników, które mogą wystąpić w trakcie jej eksploatacji, a które mogą mieć znaczenie dla ochrony środowiska. Środkiem dla osiągnięcia wskazanego rezultatu jest obowiązek sporządzenia pełnego zakresu raportu, przewidzianego przepisem art. 66 ust. 1 ustawy. Sytuacja taka wymaga od organu szczególnej wnikliwości w prowadzeniu postępowania wyjaśniającego.
Tymczasem organy obu instancji analizując raport pominęły, że brak w nim jednego z podstawowych elementów wymienionych w art. 66 ust. 1 u.i.o.ś. tj. opisu analizowanych wariantów, co najmniej dwóch (poza zaproponowanym) - racjonalnego wariantu alternatywnego oraz wariantu najkorzystniejszego dla środowiska i określenia przewidywanego oddziaływania na środowisko każdego z tych wariantów.
Wariantowanie przedsięwzięcia jest w ocenie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko szczególnie istotne – raport nie stanowi bowiem opinii biegłego, gdyż ustawa nie wymaga sporządzenia go przez osoby posiadające wiedzę specjalistyczną, lecz jest dowodem prywatnym, podlegającym ocenie przez organ rozpoznający sprawę. W celu zapewnienia organowi możliwości jak najpełniejszej oceny oddziaływania tego przedsięwzięcia na środowisko ustawodawca przewidział obowiązek wskazania w raporcie opisu analizowanych wariantów, co daje organowi możliwość porównania, a nawet wyboru innego, niż zaproponowany przez inwestora, wariantu. Wynika to wprost z art. 81 u.i.o.ś., który stanowi, że jeżeli z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wynika zasadność realizacji przedsięwzięcia w wariancie innym niż proponowany przez wnioskodawcę, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, za zgodą wnioskodawcy, wskazuje w decyzji wariant dopuszczony do realizacji lub, w razie braku zgody wnioskodawcy, odmawia zgody na realizację przedsięwzięcia.
Znaczenie wariantowania w ocenie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wynika również z art. 68 ust. 2 u.i.o.ś., zgodnie z którym organ, określając zakres raportu, może - kierując się usytuowaniem, charakterem i skalą oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wskazać m.in. rodzaje wariantów alternatywnych wymagających zbadania.
Z powołanych przepisów wynika więc nie tylko obowiązek uwzględniania przez organ przy wydawaniu decyzji środowiskowej wariantów przedstawionych przez inwestora, ale przede wszystkim obowiązek samodzielnego poszukiwania przez organ rozwiązań zapewniających przewidzianą przepisami ochronę środowiska.
Z analizy akt administracyjnych sprawy wynika, że przedstawiony w niniejszej sprawie raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, nie został sporządzony w pełnym zakresie zgodnie z treścią art. 66 ust. 1 pkt 5 u.u.i.ś., który stanowi, że raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko powinien zawierać informacje umożliwiające analizę kryteriów wymienionych w art. 62 ust. 1 oraz zawierać opis wariantów uwzględniający szczególne cechy przedsięwzięcia lub jego oddziaływania, w tym: a) wariantu proponowanego przez wnioskodawcę oraz racjonalnego wariantu alternatywnego, b) racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska, wraz z uzasadnieniem ich wyboru.
Złożony raport (listopad 2016) zawiera wprawdzie na stronach 18-19 rozdział 8 "Opis analizowanych wariantów", ale ogranicza się on jedynie do opisu wariantu proponowanego przez inwestora. Z treści raportu wynika, że racjonalny wariant alternatywny został porzucony przez właściciela terenu na etapie przeprowadzania oceny oddziaływania na środowisko. Opis tego wariantu ogranicza się do zdania: "wariant alternatywny zakładał wydłużenie kurników o ok. 20 m".
Z kolei w dalszej części raportu, znajduje się stwierdzenie, że "wariant proponowany przez wnioskodawcę jest wariantem korzystniejszym dla środowiska, niż wariant alternatywny, który był analizowany przez właściciela terenu". Stanowi to zaprzeczenie powyższego, bowiem skoro właściciel terenu odrzucił racjonalny wariant alternatywny już na etapie przeprowadzania oceny oddziaływania na środowisko – to konkluzja, że wariant inwestorski będzie korzystniejszy dla środowiska niż racjonalny wariant alternatywny jest co najmniej przedwczesna.
Z kolei w aneksie do raportu z dnia [...] października 2017 r., pomimo, że na str. 23-25 znajduje się pkt 6 zatytułowany "Opis racjonalnego wariantu alternatywnego oraz analiza jego oddziaływania na środowisko", to jednak z jego treści nie wynika, aby stanowił on analizę racjonalnego wariantu alternatywnego. W tej części raportu wskazano, że punktem odniesienia w każdej analizie wyboru wariantu planowanego przedsięwzięcia jest tzw. wariant zerowy, czyli sytuacja kiedy w danym miejscu nie podejmuje się jakichkolwiek działań inwestycyjnych pozostawiając analizowany teren w stanie nienaruszonym oraz, że najkorzystniejszym dla środowiska będzie wariant proponowany przez wnioskodawcę.
W ocenie sądu, należy zwrócić uwagę, że nie jest wystarczające przedstawienie w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko jedynie wariantu wnioskodawcy oraz wariantu polegającego na tym, że przedsięwzięcie nie będzie podejmowane. Wariant niepodejmowania przedsięwzięcia nie może być uznany za racjonalny wariant alternatywny wobec wariantu wnioskodawcy" (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2011 r., II SA/Gd 864/10, ONSAiWSA 2012, nr 3, poz. 48, podobnie wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 22 sierpnia 2018 r., II SA/Go 229/18, LEX nr 2540469, wyrok NSA z dnia 21 listopada 2017 r., II OSK 520/16, LEX nr 2428639). Takie stanowisko zostało zaaprobowane także w literaturze przedmiotu, w której przyjmuje się, że "wariant zerowy", czyli polegający na niewykonywaniu inwestycji, nie stanowi wariantu alternatywnego w rozumieniu dyrektywy 85/337 art. 5 ust. 3 tiret 4, co zobowiązuje inwestora do wskazania innego racjonalnego wariantu alternatywnego.
Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że we wskazanym aneksie na str. 23, analiza oddziaływana na środowisko racjonalnego wariantu alternatywnego skupia się jedynie na alternatywnych sposobach ogrzewania obiektów wskazując, że z powodu braku lokalizacji w okolicy rurociągu gazowego nie ma technicznej możliwości instalacji kotłów opalanych gazem ziemnym, a instalacja LPG nie jest opłacalna. Dane dotyczące wyliczeń zużycia w/w paliwa nie są więc opisem oddziaływania na środowisko racjonalnego wariantu alternatywnego, a ekonomicznymi kryteriami decydującymi o opłacalności.
Nie stanowi to zatem uzupełnienia raportu o opis wariantów, o jakich mowa wyżej. Podkreślić należy, że warianty, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 u.u.i.ś. powinny różnić się pod względem sposobu, w jaki przedsięwzięcie w każdym z tych wariantów będzie oddziaływać na środowisko, ponieważ ich rolą jest wskazanie alternatywnych rozwiązań pozwalających to środowisko chronić w jak najpełniejszym wymiarze" (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 stycznia 2018 r., IV SA/Po 1155/17, LEX nr 2453520).
Mając na uwadze powyższe, należy więc wyraźnie podkreślić, że wariantowość przedstawionych rozwiązań nie może mieć charakteru pozornego (sytuacja taka mogłaby wystąpić przy wariantach przedsięwzięcia, zakładających jego realizację dokładnie w tym samym miejscu i z technicznego punktu widzenia niewiele różniących się od siebie). W odniesieniu do racjonalnego wariantu alternatywnego, w orzecznictwie przyjmuje się, że można przyjąć, że zaproponowany przez wnioskodawcę wariant ma wymagany ustawowo charakter "(...) jeżeli bilans zysków i strat wynikłych z działań opartych na wnioskach uzyskanych tym sposobem z przesłanek prawdziwych nie będzie przy zastosowaniu tego sposobu wnioskowania na długą metę ujemny. Wariant racjonalny to tyle co zgodny z zasadą ekonomiczności. Racjonalny wariant alternatywny powinien opierać się na racjonalnych przesłankach realizacji przedsięwzięcia. Wymagana jest tu racjonalność metodyczna, instrumentalna oraz racjonalność społeczna i związana z ochroną środowiska obejmująca również cele i zasady prawne ochrony środowiska.
Racjonalności nie może ograniczyć jedynie do instrumentów realizacji przedsięwzięcia, ponieważ w ramach oceny oddziaływania na środowisko należy zbadać nie tylko jak będzie realizowane przedsięwzięcie, ale przede wszystkim jak dobrać skutecznie metody i środki jego wykonania, a przede wszystkim po co i w jakim celu je stosować z punktu wymagań przepisów u.u.i.ś. w przypadku wyboru racjonalnego wariantu alternatywnego" (wyrok NSA z dnia 19 marca 2019 r., II OSK 1092/17, LEX nr 2646682).
W analizowanej sprawie, w przedstawionym raporcie brakuje części metodologicznej odnoszącej się do tych zagadnień w kontekście wariantów innych niż inwestorski.
Sądowi znany jest pogląd, który zakłada, że nie można jednak wykluczyć sytuacji, w której wariant zaproponowany przez wnioskodawcę będzie również wariantem najkorzystniejszym dla środowiska i wówczas w praktyce będą występowały dwa dopuszczalne warianty. W takim przypadku w praktyce przyjmuje się, że "Gdy w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko został przedstawiony wariant najkorzystniejszy, a z wniosków raportu wynika, że oddziaływanie zamknie się w granicach nieruchomości, to lakoniczność wariantu co do niepodejmowania przedsięwzięcia nie jest mankamentem, który dyskwalifikowałby go w tym względzie." (wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., II OSK 1137/10, dostępny na stronie Centralnej Bazy Orzeczeń Sadów Administracyjnych).
Jednak w okolicznościach niniejszej sprawy taka sytuacja nie zachodzi. W raporcie stwierdzono, jak już była o tym mowa wyżej, że "wariant proponowany przez wnioskodawcę jest wariantem korzystniejszym dla środowiska, niż wariant alternatywny", ale nie najkorzystniejszym. Nie doszło bowiem do szczegółowego opisu i analizy racjonalnego wariantu racjonalnego w kontekście oddziaływania na środowisko, a samo odniesienie się do ekonomicznego aspektu przy porównaniu go z wariantem inwestorskim nie spełnia tego kryterium.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, który skład orzekający w pełni podziela, że jeżeli zachodzi wadliwość przedstawionych w raporcie wariantów realizacji przedsięwzięcia, to taki raport nie spełnia ustawowych wymagań, koniecznych do wydania decyzji ustalającej środowiskowe uwarunkowania realizacji danego przedsięwzięcia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2013 r., sygn. akt II OSK 1376/12, LEX nr 1616483, z 20 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2564/12, LEX nr 1511156 i z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 1729/16, LEX nr 2331249, z 25 lipca 2019 r., sygn. akt II OSK 2320/17, LEX nr 2707070).
Przedmiotowy raport jako dowód w postępowaniu nie spełnia nałożonego przez ustawodawcę obowiązku z art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej w zakresie jego kompletności. Raport nie zawiera bowiem opisu wszystkich wymaganych przez ustawodawcę wariantów. W praktyce koncentruje się tylko na wariancie proponowanym przez wnioskodawcę, który to wariant wnioskodawca uznał za najkorzystniejszy dla środowiska
Nie można zatem zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, że przedmiotowy raport o oddziaływaniu planowanego przedsięwzięcia na środowisko zawiera wymagane warianty, poprzez poddanie analizie wariantu zerowego polegającego na niepodejmowaniu przedsięwzięcia oraz wariantu alternatywnego (przewidującego budowę większych kurników o 20m oraz wariant realizacyjny (proponowany przez inwestora).
Poza tym, błędne jest także stanowisko organu, uzasadniające oparcie rozstrzygnięcia na stanowisku autorów raportu, którzy odnosili się do podnoszonych w toku postępowania zarzutów pisemnie. Co prawda słuszne jest założenie organu, że mając na względzie specjalistyczną wiedzę autorów raportu, pozwala dać im wiarę i oprzeć na ich wyjaśnieniach rozstrzygnięcie, tym bardziej, że uzgodnienie i zaopiniowanie raportu zostało dokonane we współpracy z organami posiadającymi kompetencje i niekwestionowaną wiedzę, to jednak z powołanych przepisów u.i.o.ś. wynika, że w postępowaniu w przedmiocie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach z woli ustawodawcy to na organie spoczywa główny ciężar oceny przedsięwzięcia w zakresie oddziaływania na środowisko. Organ ma prawo określać samodzielnie zakres tego raportu, w tym ma prawo żądać od inwestora dodatkowych wariantów przedsięwzięcia (art. 68 u.i.o.ś.), i nie jest związany jego ustaleniami (art. 85 ust. 2 pkt 1 lit. b u.i.o.ś.).
Organ ma również prawo wydać decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach dla wariantu innego niż zaproponowany przez inwestora (art. 81 ust.1 u.i.o.ś.), może również zastosować środki, o których mowa w art. 34 ustawy o ochronie przyrody. W istocie ustawodawca przyznał więc organowi szerokie kompetencje w zakresie decydowania o uwarunkowaniach środowiskowych przedsięwzięcia, bowiem to organ może modyfikować kształt tego przedsięwzięcia.
Przyznanie organowi takich szerokich kompetencji wymaga jednak od niego szczególnej wnikliwości i staranności w prowadzeniu postępowania dowodowego, zwłaszcza, że ustawodawca zrezygnował jednocześnie z wprowadzenia obowiązku sporządzania raportu przez osoby posiadające specjalistyczną wiedzę i szczególne uprawnienia (raport powinien zawierać jedynie nazwisko osoby lub osób go sporządzających, art. 66 ust. 1 pkt 19).
Ponadto, zwrócić należy uwagę, że w każdym przypadku organ dokonując oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko ma obowiązek badać czy inwestor zachował zasady wynikające z art. 6 ustawy o ochronie środowiska, który stanowi, że kto podejmuje działalność mogącą negatywnie oddziaływać na środowisko, jest obowiązany do zapobiegania temu oddziaływaniu (ust. 1). Kto podejmuje działalność, której negatywne oddziaływanie na środowisko nie jest jeszcze w pełni rozpoznane, jest obowiązany, kierując się przezornością, podjąć wszelkie możliwe środki zapobiegawcze (ust.2). Przepis ten wskazuje więc na zasadę zapobiegania i przezorności, obligującą inwestora do przewidzenia wszelkich następstw ingerencji w środowisko, co – jak słusznie podnoszą skarżący –wymaga szczególnie wnikliwego postępowania dowodowego - oraz podjęcia działań, które będą im zapobiegały lub je ograniczały do minimalnego stanu, akceptowalnego z punktu widzenia ochrony środowiska.
Zachowanie tych zasad powinno znaleźć odzwierciedlenie w przedstawionym raporcie. Podlega on bowiem swobodnej ocenie dowodów jako dokument prywatny, w świetle dyspozycji art. 75 § 1 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Była to więc ocena uwzględniająca, czy jest to w tym zakresie przedmiotowym środek dowodowy zgodny z prawem. Zasadny jest zatem zarzut skarżących, stawiany raportowi, a oparty na wykazaniu jego niezgodności z art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej. W orzecznictwie sądów administracyjnych, a także zgodnie z orzecznictwem TS UE, opracowanie raportu z naruszeniem powyższego przepisu uznaje się za tego rodzaju wadę postępowania dowodowego, która nie może być konwalidowana i zawsze stanowi naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 23 listopada 2010 r. sygn. akt II OSK 1848/10, dostępny http: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wnioskodawca miał obowiązek wskazania wariantu inwestorskiego, racjonalnego wariantu alternatywnego oraz wariantu najkorzystniejszego dla środowiska wraz z uzasadnieniem ich wyboru. Celem takiego działania jest realizacja zasady prewencji, czyli wybór odpowiednich rozwiązań technicznych i technologicznych, które powinny się znaleźć w opisie wariantów, a które pozwolą rozpoznać i nie dopuścić do podjęcia działalności mogącej negatywnie oddziaływać na środowisko.
Tymczasem lektura uzasadnienia zarówno decyzji pierwszoinstancyjnej jak i decyzji zaskarżonej – gdyby poprzestać wyłącznie na treści tych uzasadnień bez sięgania do treści raportu – nie zawiera nawet wskazania, jakie warianty znajdują się w raporcie. Tym bardziej nie zawiera oceny, czy wariant nazwany przez inwestora "racjonalnym alternatywnym" spełnia w ocenie organów, tę cechę wedle wskazań, wykładając regulacje ustawy środowiskowej. Tylko w jedynym miejscu organ lakonicznie odniósł się do kwestii wariantowania (s. 12 uzasadnienia decyzji Kolegium). Organ nie odniósł się w ogóle do kwestii wariantu wybranego przez wnioskodawcę. Nie sposób odkodować z wypowiedzi organu, czy kwestia prawidłowego przedstawienia wariantów była przedmiotem rozważań.
Po wtóre, należy zauważyć, że wariantowanie jest po to, aby dokonać oceny przedsięwzięcia oraz jego wariantów i wybrać wariant najpełniej realizujący zasadę prewencji. Oceny tej ma dokonać organ wydający decyzję środowiskową, a nie inny podmiot uczestniczący w jakiejkolwiek roli w procedurze oceny środowiskowej. Tym samym organ właściwy do wydania decyzji środowiskowej nie może bezkrytycznie przyjąć raportu. "Racjonalność" wariantu oznacza bowiem, że wariant taki faktycznie mógłby zostać wybrany przez organ dokonujący oceny raportu zamiast wariantu zaproponowanego przez inwestora. Należy mieć na względzie, że przedstawienie minimum trzech wariantów pozwala na utworzenie siatki porównawczej, na gruncie której organ weryfikuje proponowany wariant, który może być zaakceptowany przez organ.
Skuteczność działań prewencyjnych w indywidualnej ocenie konkretnego przedsięwzięcia uzależniona jest w dużej mierze od jakości opracowanych w raporcie wariantów oraz prawidłowej ich oceny przez organ wydający decyzję środowiskową. Reasumując, skoro raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko jest głównym dowodem w sprawie, to podlega ocenie jak każdy inny dowód. W myśl bowiem zasady swobodnej oceny dowodów, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). W odniesieniu do raportu oznacza to, że to organ ma ocenić, czy przedstawiono w raporcie racjonalne warianty alternatywne oraz który przedstawiony przez inwestora wariant powinien być realizowany.
Zdaniem sądu, nie zastąpią tej oceny przeniesione z raportu do uzasadnienia zaskarżonej decyzji, ustalenia raportu dotyczące wariantu inwestorskiego w odniesieniu do sposobu przechowywania padłych zwierząt, emisji siarkowodoru i amoniaku, emisji hałasu, opisu sposobu usuwania pomiotu i czyszczenia kurników między cyklami produkcyjnymi. Nie może być uznane za wszechstronną ocenę raportu i wariantów stwierdzenie, że raport jest logiczny, kompletny, spójny itd. Nie jest to ocena zindywidualizowana, odniesiona do okoliczności konkretnej sprawy. Jest przez to nieweryfikowalna.
Należało bowiem dokonać wszechstronnej oceny wariantów. Organy takiej oceny nie dokonały, co ma miejsce z naruszeniem art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej w związku z art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. Nie może tej oceny dokonać sąd administracyjny, bowiem sprawuje wyłącznie funkcje kontrolne wobec administracji publicznej, z punktu widzenia legalności (art. 3 § 1 P.p.s.a.). Sąd administracyjny nie jest trzecią instancją administracyjną, orzekającą merytorycznie i dokonującą oceny materiału dowodowego w sposób tożsamy jak są do tego zobowiązane organy.
Sąd kontroluje bowiem, czy stan faktyczny sprawy został przez organy dostatecznie wyjaśniony oraz czy materiał dowodowy został przez organy oceniony z punktu widzenia zasad oceny tego materiału wynikających z reguł proceduralnych K.p.a., jak również czy uzasadnienia zaskarżonych decyzji spełniają wymagania z art. 107 § 3 K.p.a. Oddalenie skargi w sprawie niniejszej przeniosłoby ciężar oceny raportu (oraz uzasadnienie dokonanego wyboru wariantu) na sąd, a nie na tym polega kontrola sądowoadministracyjna. Do oceny, przeprowadzonej w sposób staranny i rzetelny, zobowiązane są w pierwszej kolejności organy.
Z analizy akt sprawy, wynika, że inwestor i organy dokonały wyboru wariantu najtańszego. Organ nie wskazał, dlaczego nie poszerzono analizy oddziaływania na środowisko w stosunku do pozostałych wariantów.
Tymczasem element ekonomiczny jest tylko jedną z przesłanek oceny wariantów i jedną z przesłanek wyboru wariantu najkorzystniejszego dla środowiska, nie jest zatem cechą zawsze przesądzającą o wyborze. Analiza przesłanki ekonomicznej jest złożona. Z jednej bowiem strony nieuzasadnione jest przedstawianie i wybieranie wariantu, którego faktyczna realizacja jest technicznie lub faktycznie niemożliwa albo jego realizacja jest skazana na niepowodzenie (np. ze względów finansowych). Z drugiej jednak strony czynnik ekonomiczny nie może wyłącznie przesądzać o wyborze, bowiem w zasadzie prewencji środowiskowej nie chodzi o to, by inwestor poniósł jak najmniejsze koszty, ale o to, by jak najmniejsze koszty poniosło środowisko.
Tym samym nie jest uzasadnione kierowanie się wyłącznie przesłankami ekonomicznymi w taki sposób, że skorzysta na tym inwestor a skutki w przyszłości poniesie środowisko. Elementy te powinny podlegać rozsądnemu osądowi i ocenie, która to ocena spoczywa na organach administracji publicznej. Tym bardziej zatem uzasadnienie decyzji środowiskowej, w której dokonano wyboru wariantu inwestorskiego powinno zawierać ocenę wariantów, uargumentowanie wyboru i wskazanie, jakimi przesłankami kierował się organ przy dokonanym wyborze.
Niezależnie od powyższego, Sąd w całości podziela również stanowisko sformułowane w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 19 marca 2019 r., sygn. akt II OSK 1097/17 (dostępne w CBOSA). Sąd kasacyjny wskazał, że "Przeciwdziałanie odorom musi być brane pod uwagę w procedurze oceny indywidualnej zgodnie z treścią art. 62 ust. 1 pkt 1 lit. a, u.u.i.ś. Odory powstające na skutek funkcjonowania danego przedsięwzięcia mogą wywierać bezpośredni i pośredni negatywny wpływ na: środowisko oraz zdrowie i warunki życia ludzi". Nie chodzi więc wyłącznie o ocenę stężenia substancji odorotwórczych w powietrzu (przekroczenie norm, dochowanie norm), ale o ogólną ocenę oddziaływania inwestycji na środowisko w aspekcie długotrwałego narażenia na emanację związków zapachowych. Powinny mieć to na uwadze organy właściwe w sprawie wydawania decyzji środowiskowych.
W kontekście niniejszej sprawy, powyższe stanowisko, ma o tyle znaczenie, że w odległości 400 m od planowanej lokalizacji już istnieją duże 4 fermy drobiu, których uciążliwość odorowa pogarsza warunki życia mieszkańców.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ pierwszej instancji, uwzględniając w swoim stanowisku ocenę prawną zaprezentowaną przez sąd w sprawie niniejszej, dokona analizy raportu wraz z aneksami pod katem wszystkich przedstawionych w nim wariantów, ewentualnie przeprowadzi postępowanie uzupełniające w tym zakresie. Oceni czy racjonalny wariant alternatywny wskazany przez inwestora spełnia cechy takiego wariantu oraz dokona wyboru z uwzględnieniem zasady prewencji, a przede wszystkim swój wybór uzasadni w sposób odpowiadający wymaganiom art. 107 § 3 K.p.a.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.). Na koszty te składają się wpis od każdego skarżącego ([...] zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika [...] zł i opłata skarbowa ([...] zł).