Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. z dnia [...]. odmawiająca przyznania W. Z. świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia [...]. do [...]. Stosowny wniosek o jego przyznanie strona złożyła [...]., wskazując jako osoby uprawnione do świadczenia synów M. i M.. Organ I instancji uznał, że wnioskodawczyni nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do ubiegania się o tego rodzaju świadczenie określone w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia [...]. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, które wynosi [...] złotych miesięcznie na osobę w rodzinie. Tymczasem z przedstawionych dokumentów wynika, że dochód ten uzyskany w 2014r. wynosi [...] złotych. Składa się na niego kwota uzyskana z umów zlecenia od [...]. i od [...]., co dało [...] złotych, refundacja szkoleń – [...] złote oraz [...] złotych z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,6111 ha przeliczeniowego.
Po rozpoznaniu odwołania strony, która kwestionowała prawidłowość wyliczenia otrzymywanego dochodu i wskazała na pozbawienie jej możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się w sprawie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło argumentację Wójta i decyzję utrzymało w mocy. Odnosząc się do złożonej do akt sprawy umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego oraz informacji Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wnioskach dzierżawcy o płatności bezpośrednie w latach 2013-2015 i opłacaniu przez niego podatku rolnego, organ podał, że stosownie do art. 2 pkt.4 i 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na podstawie dochodu ustalonego zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Z kolei według art. 3 pkt.1 lit.c tej ustawy za dochód rodziny przyjmuje się także dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 9 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w przypadku ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia [...]. o podatku rolnym (Dz. U z 2013r. poz. 1381 ze zmianami). Przyjęto zatem domniemanie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy pracuje się w tym gospodarstwie, czy też zostało ono oddane w posiadanie zależne innej osobie. Wyjątek stanowi art. 9 ust.8 pkt.1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zgodnie z którym do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawie wymiaru podatku rolnego nie wlicza się oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego.
W rozumieniu art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników chodzi tu o zaprzestanie działalności rolniczej przez emeryta lub rencistę, jeśli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych na podstawie umowy pisemnej zawartej na co najmniej 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków osobie nie będącej małżonkiem emeryta lub rencisty, jego zstępnym lub pasierbem, osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym, małżonkiem zstępnego lub pasierba albo osoby pozostającej z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym. Zdaniem Kolegium skarżąca na skutek zawarcia umowy dzierżawy nie stała się emerytem lub rencistą, a umowa nie została zawarta w trybie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Oznacza to, że dochód z gospodarstwa został prawidłowo doliczony do dochodu rodziny. Zgodnie z treścią obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia [...]. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2014r. (MP z 2015r. poz. 861) przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wyniósł w 2014r. [...] złotych tj. [...] zł miesięcznie. Przy uwzględnieniu 2,6111 ha przeliczeniowych gospodarstwa strony roczny dochód z tego tytułu wyniósł [...] zł, miesięcznie [...] zł, co na jednego członka rodziny dało [...] złotych. Po dodaniu pozostałych dochodów łącznie jego wysokość wyniosła [...] złotych co przekroczyło [...] złotych, ustalone jako kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 9 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W. Z. zakwestionowała stanowisko Kolegium, jakoby gospodarstwo rolne przynosiło jej jakikolwiek dochód. W jej ocenie dochodem są realne kwoty uzyskane przez rodzinę, a nie dochody potencjalne. Co więcej, nie można zakwalifikować złożonej do sprawy umowy jako umowy dzierżawy, skoro zgodnie z art. 693 § 1 kc jej warunkiem jest odpłatność.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stanowiska skarżącej co do uzyskiwanych dochodów z gospodarstwa rolnego nie można podzielić. Zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia [...] r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U z 2015r. poz. 859) świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty [...]zł. Prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na podstawie dochodu rodziny lub dochodu osoby uprawnionej. Stosownie do art.2 pkt. 4 i 5 wspomnianej ustawy chodzi przy tym o dochód, o którym mowa w ustawie z dnia [...]. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U z 2015r. poz. 114 ze zmianami) Art. 3 pkt.1 lit.c) tej ustawy przez dochody nakazuje rozumieć także inne dochody nie podlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych w tym dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego.
Z kolei według art. 9 ust.7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia [...] r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2013 r. poz. 1381 ze zmianami). W orzecznictwie wielokrotnie wyrażano pogląd, przytaczany zresztą również przez Kolegium, zgodnie z którym wspomniany przepis przyjmuje domniemanie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy się w tym gospodarstwie pracuje, czy też zostało ono oddane w posiadanie zależne innej osobie. W rozumieniu ustawy "utrzymuje się" z gospodarstwa rolnego zatem także ten, kto włada nim na podstawie tytułu prawnego pozwalającego na oddanie tego gospodarstwa w posiadanie zależne, tj. w dzierżawę lub w użytkowanie.
Przepis art. 9 ust. 7 nie mówi o dochodzie faktycznie osiąganym z działalności rolniczej, lecz zawiera założenie, że kwota wynikająca z przewidzianego w nim wyliczenia jest dochodem miesięcznym przyjętym do ustalenia prawa do świadczenia alimentacyjnego (wyroki NSA z dnia [...]. I OSK 297/14 i [...]. I OSK 1712/10 oraz podane tam orzecznictwo opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z treści art. art. 9 ust. 8 pkt 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika ponadto, ze ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się również obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem m.in. oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego.
Ustalenie dochodu w oparciu o powyższe przepisy następuje zatem w sytuacji, gdy strona pozostaje właścicielem gospodarstwa rolnego, będąc tym samym rolnikiem przynajmniej potencjalnie mogącym prowadzić działalność rolniczą lub uzyskiwać dochody w wyniku np. wydzierżawienia gruntów rolnych lub dopóki nie zaprzestanie działalności rolniczej w rozumieniu art. 28 ust. 4 ustawy z dnia [...]. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U z 2015r. poz. 704 ze zmianami). Zgodnie z art. 28 ust. 4 pkt 1 tej ustawy uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej na co najmniej 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej: a) małżonkiem emeryta lub rencisty; b) jego zstępnym lub pasierbem; c) osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym; d) małżonkiem zstępnego lub pasierba albo osoby pozostającej z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym.
Umowa dzierżawy jest zatem zawierana wyłącznie pomiędzy podmiotami wymienionymi w tych przepisach, w świetle których wydzierżawiającym zawsze pozostaje emeryt lub rencista. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, że nie znajduje uzasadnienia prawnego przekonanie, że dla potrzeb ustawy o świadczeniach rodzinnych, wydzierżawiającym może być każdy, kto ma gospodarstwo rolne, nie zaś wyłącznie emeryt lub rencista rolniczy. Jedynie przedłożenie przez wnioskodawcę umowy dzierżawy spełniającej warunki z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników uprawnia do korzystania przez wydzierżawiającego z domniemania, że nie prowadzi on już działalności rolniczej na wydzierżawionych gruntach (wyroki NSA z dnia [...] r. I OSK 603/06 [...] r., I OSK 601/06, [...] r., I OSK 321/07 opubl. w CBOSA). W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż skarżąca na skutek zawarcia umowy dzierżawy nie stała się emerytem ani rencistą rolniczym, któremu przysługuje pełne prawo do emerytury lub renty, a umowa dzierżawy gruntów rolnych, na którą się powołuje, nie została zawarta w trybie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Co więcej, skarżąca zaprzeczyła w skardze, jakoby złożona do akt sprawy umowa z M. J., mimo takiego określenia, jest umową dzierżawy, co w ogóle przekreśla możliwość zastosowania art. 9 ust.8 pkt. 1 ustawy. Wzmacnia natomiast przekonanie, że dochód z tego gospodarstwa rolnego został prawidłowo zaliczony do dochodu rodziny skarżącej, co potwierdza zasadność stanowiska Kolegium. Wątpliwości budzi natomiast sposób obliczenia dochodu skarżącej z tytułu zatrudnienia. Organ odwoławczy powielił w tym zakresie uzasadnienie decyzji Wójta, według którego obliczono go na podstawie umów zlecenia zawartych na okres od dnia 1 i [...]., po uwzględnieniu utraty dochodu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia zawartej od [...]. do [...]. oraz po uwzględnieniu uzyskania i utraty dochodu z tytułu umowy o pracę zawartej na okres od [...]. do [...]. Decyzja nie zawiera jednak jakichkolwiek wyliczeń pozwalających na weryfikację tej oceny, co było konieczne tym bardziej, że wysokość dochodu przedstawionego przez organ jest wyższa jedynie o niecałe [...] zł od kryterium dochodowego ustalonego ustawą. Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium przedstawi zatem w czytelny sposób wyliczenie przyjętej przez siebie kwoty dochodu skarżącej.
Z tych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit.c) ustawy z dnia [...]. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ze zmianami) należało uchylić zaskarżoną decyzję.