Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy przez p.o. Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] stycznia 2009 r. w przedmiocie udzielenia pomocy T.W. w ramach rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w formie zasiłku celowego w wysokości 200 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2009 r. do 30 czerwca 2009 r., z przeznaczeniem na zakup żywności, ustalając, że wypłata świadczenia za styczeń 2009 r. zostanie zrealizowana po uprawomocnieniu się decyzji, natomiast w kolejnym okresie w dniach od 21 do 25 każdego miesiąca.
Organy administracyjne obu instancji ustaliły, że sytuacja materialna T.W. uzasadnia przyznanie jej pomocy społecznej. Skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W tym samym budynku mieszka także jej mąż, z którym pozostaje jednak w separacji i który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. T.W. utrzymuje się z emerytury wynoszącej [...] zł miesięcznie. Według przedstawionych przez T.W. rachunków, dokumentów i udzielonych informacji wynika, że wydatki mieszkaniowe dzieli na pół z mężem tj. za energię elektryczną opłaca 100 zł, wywóz nieczystości - 30 zł, pozostałe koszty to: leki i środki higieniczne - 140 - 150 zł, rachunek telefoniczny - 42 zł, koszty skarg, odwołań itp. - 60 zł.
Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 8 stycznia 2008 r. Kolegium stwierdziło, że dochód skarżącej obliczony zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej wyniósł [...] zł i nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, tak wiec odwołująca spełnia kryterium dochodowe wynikające z art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Również sytuacja życiowa T.W. (przewlekłe schorzenia, sytuacja materialna i przedstawione przez nią potrzeby), wskazuje na celowość przyznania pomocy. Mając powyższe na względzie organ pomocy społecznej uznał za zasadne udzielenie przedmiotowej pomocy, a Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji w przedmiocie wysokości przyznanej pomocy i uznało, że przyznana pomoc w wysokości 200 zł miesięcznie jest pomocą adekwatną do sytuacji wnioskodawczyni.
Jednocześnie podkreśliło dużą ogólną skalę pomocy udzielanej w różnych formach wnioskodawczyni; jak wynika bowiem z wyliczeń organu kształtowała się ona za 2008 r. średnio w wysokości ponad 300 zł miesięcznie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego T.W. stwierdziła, że zarówno decyzja organu I instancji jak i decyzja Kolegium naruszają prawo, ponieważ zostały oparte na wadliwej ocenie dowodów i wydatków. Zarzuciła również, że jej dochód został źle obliczony, gdyż kwota 200 zł, którą otrzymuje w ramach rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" nie powinna być doliczana przy jego ustalaniu. Ponadto wskazała, że wywiad środowiskowy przeprowadzono po 30 dniach od złożenia wniosku co jej zdaniem dyskwalifikuje dane zebrane w dniu 8 stycznia 2009 r.
Ustosunkowując się do powyższych zarzutów Kolegium w odpowiedzi na skargę podniosło, że dochód skarżącej został ustalony zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej na [...] zł. Kwota 200 zł zasiłku celowego otrzymywanego w ramach rządowego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" nie została doliczona do dochodu, gdyż była to pomoc wypłacana do 31 grudnia 2008 r. Organ odwoławczy wskazał, że nie uwzględnił wydatków (zgodnie z zasadami ustawy o pomocy społecznej) przy obliczaniu dochodu, natomiast przeanalizował je i wziął pod uwagę rozważając zasadność przyznania pomocy i jej wysokość. Podniósł również, że organ ustalił w wywiadzie środowiskowym dopiero w dniu 8 stycznia 2009 r. sytuację wnioskodawczyni, ponieważ wcześniejsze przeprowadzenie wywiadu nie było możliwe, gdyż po złożeniu w dniu 2 grudnia 2008 r. wniosku o przedmiotowe świadczenie, w kolejnych dniach tj. 9, 16 i 30 grudnia 2008 r. pracownik socjalny nie zastał wnioskodawczyni w domu. Wobec powyższego Kolegium uznało, że zarzuty T.W. nie są zasadne i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Materialnoprawną podstawą rozstrzygania przez organy pomocy społecznej w zakresie udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności dla T.W. stanowią przepisy art. 3 pkt. 1 lit c), art. 5 ust. 1 i art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259). Celem tego programu jest, zgodnie z art. 2 powołanej ustawy, m.in. wsparcie gmin w wypełnianiu zadań własnych w zakresie dożywiania dzieci oraz zapewnienia posiłku osobom jego pozbawionym, ze szczególnym uwzględnieniem osób z terenów objętych wysokim poziomem bezrobocia i ze środowisk wiejskich. Pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza co do zasady 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej.
Do udzielenia pomocy w zakresie dożywiania mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy z dn. 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej (art. 5 ust.1 i art. 7 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania").
Odnosząc powyższe do postępowania poddanego kontroli sądowej wskazać należy, że postępowanie w przedmiotowej sprawie zapoczątkowane zostało wnioskiem skarżącej o przyznanie zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 400 zł zgłoszonym w dniu 8 stycznia 2009 r. pracownikowi socjalnemu podczas przeprowadzania aktualizacji wywiadu środowiskowego. Wniosek z dnia 2 grudnia 2008 r., o którym wspomniała w skardze T.W., dotyczył przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup węgla. Wobec powyższego zarzut przeprowadzenia wywiadu przez organ I instancji po 30 dniach od złożenia wniosku nie ma uzasadnienia w przedmiotowej sprawie.
Z akt wynika, że organ przeprowadził jedno postępowanie dowodowe, które zostało wykorzystane w ramach dwóch autonomicznych postępowań, zmierzających do rozstrzygnięcia zgłoszonych żądań przez skarżącą. Zatem przyjąć należy, że wydanie decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. poprzedzone zostało przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego, a tym samym wyczerpany został obowiązek wynikający z postanowień art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Nadto należy zwrócić uwagę na fakt, że skarżąca w obu tych postępowaniach tj. w sprawie zasiłku na zakup żywności i zasiłku na zakup opału wykorzystywała te same pisma procesowe, które nie zawsze odnosiły się do spraw merytorycznych danego postępowania.
W rozpatrywanej sprawie dotyczącej pomocy na zakup żywności organy administracji rozpatrywały wniosek strony w kontekście postanowień ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Wniosek T.W. mógł zostać rozpatrzony także w oparciu o postanowienia art. 39 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej, czyli w drodze zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego. Sąd stwierdził, że organy obu instancji przyjęły najkorzystniejsze rozwiązanie dla skarżącej, to jest takie, które dawało jej największe szanse na uzyskanie świadczenia. Świadczy o tym fakt, że dochód skarżącej obliczony zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej wynosi [...] zł (stanowi go emerytura) i przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej określone w ustawie o pomocy społecznej. Organ I instancji biorąc powyższe pod uwagę skorzystał z możliwości przyznania świadczenia w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", którego przepisy przewidują najłagodniejsze rygory. Z tego też powodu nie można organom zarzucić "działania na szkodę", co czyni T.W. w skardze do Sądu.
W myśl zaś art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. do udzielania pomocy w zakresie dożywiania mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej, dotyczące udzielania świadczeń w ramach pomocy społecznej. Z przepisów cytowanej ustawy wynika, że udzielając tych świadczeń organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Rozmiar świadczenia powinien być odpowiedni do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz do możliwości finansowych organów odpowiedzialnych za udzielnie pomocy. Podkreślić należy, że decyzja o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej oraz o ustaleniu jego wysokości ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania świadczenia, świadczenie to otrzyma, ponieważ organ może, ale nie musi przyznać świadczenie. Nie zawsze też świadczenie przyznane zostanie w wysokości zgodnej z oczekiwaniami osoby ubiegającej się o nie.
Wskazać również należy, iż kontrolując decyzję wydaną w ramach uznania administracyjnego, zwłaszcza korzystną dla strony, Sąd nie może wkraczać w sferę zastrzeżoną do kompetencji wyznaczonych przez ustawę organów. Określenie wysokości przyznawanej pomocy ustawodawca, bowiem pozostawił uznaniu tychże organów, które są dysponentami środków finansowych przeznaczonych na tego rodzaju cele i mają informacje co własne możliwości finansowych oraz potrzeb innych osób starających się o pomoc społeczną. Orzekanie o wysokości pomocy na poziomie gminy ma na celu rozdzielenie funduszy, jakimi dysponuje właściwy organ w taki sposób, aby pomoc dotarła do wszystkich osób uprawnionych w formie i wysokości adekwatnej do zgłaszanych przez nie potrzeb i zasobów finansowych ośrodka.
Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Stan faktyczny został ustalony prawidłowo, a określając wysokość zasiłku celowego organy administracji uwzględniły interes i potrzeby skarżącej, możliwości finansowe gminy realizującej program pomocy oraz interes innych osób ubiegających się o pomoc społeczną.
W tym stanie rzeczy w ocenie Sądu, organ wydając zaskarżoną decyzją nie naruszył prawa, dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należało orzec jak w sentencji wyroku.