Uzasadnienie
Wojewoda decyzją z dnia [...] r., nr [...] - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami po rozpatrzeniu odwołania T. G. i M. S. od decyzji Starosty L. z dnia [...] r., nr [...] orzekającej o umorzeniu postępowania w sprawie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania oraz odsetek za zwłokę za wywłaszczoną od S. i A. małż. S. na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia 31 [...] r., nieruchomość położoną w miejscowości Ł., gm. L., oznaczoną nr [...] o pow. [...] m˛ - uchylił zaskarżoną decyzję w całości i odmówił waloryzacji odszkodowania oraz wypłaty odsetek za zwłokę za ww. wywłaszczoną nieruchomość.
W uzasadnieniu Wojewoda wyjaśnił, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] r., nr [...], odjęto z dniem 28 kwietnia 1951 r. prawo własności nieruchomości położonej we wsi Ł. o pow. 14.246 m˛, oznaczonej na wyrysie planu miasta L. nr [...], stanowiącej własność S. i A. małż. S., F. Z., J. Z. oraz Z. Z.. Wywłaszczenia dokonano w trybie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4 poz. 31).
Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] r., nr [...], ustalono na rzecz S. i A. małż. S. odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w wysokości [...] zł. Do wypłaty odszkodowania zobowiązany został wnioskodawca wywłaszczenia L. Okręgowe Przedsiębiorstwo Obrotu Zwierzętami Rzeźnymi. Powołane orzeczenie stało się wykonalne z dniem 15 listopada 1954 r.
Podstawą materialno-prawną ww. decyzji były przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie trybu wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości (Dz. U. z 1952 r. Nr 52, poz. 340).
Pismem z dnia 21 maja 2008 r. M. S. i T. G., wystąpili do Starosty L. z wnioskiem o waloryzację niewypłaconego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oraz wypłatę odsetek za zwłokę.
Legitymacja wnioskodawców do działania w niniejszym postępowaniu potwierdzona została postanowieniem o stwierdzeniu nabycia praw do spadku, znajdującym się w aktach sprawy - postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia [...] r., sygn. akt [...].
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Starosta L., działając na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. umorzył postępowanie wszczęte na wniosek M. S. i T. G. w sprawie rewaloryzacji niewypłaconego odszkodowania oraz odsetek za zwłokę za wywłaszczoną nieruchomość, położoną w miejscowości Ł., gmina L., oznaczoną nr [...] o pow. [...] m˛, stanowiącą byłą własność S. i A. małż. S..
Na skutek wniesionego odwołania Wojewoda decyzją z dnia [...] r. znak[...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że waloryzacja odszkodowania, o którą wnioskuje strona jest czynnością techniczną, podlegającą kognicji sądów powszechnych, a zatem nie powinna być dokonana w drodze decyzji administracyjnej. Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Lu 17/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę na ww. decyzję Wojewody.
Pismem z dnia 28 września 2009 r. (data wpływu) M. S. i T. G. ponownie zwrócili się do Starosty L. o merytoryczne rozpoznanie wniosku o waloryzację niewypłaconego odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości i orzeczenie o wysokości odsetek za zwłokę, podnosząc, że istotą waloryzacji jest urealnienie już ustalonego, a niewypłaconego odszkodowania przy zastosowaniu odpowiednich wskaźników, a umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego nie znajduje oparcia w świetle obowiązujących przepisów.
Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Starosta L. odmówił wypłaty odsetek za zwłokę oraz waloryzacji odszkodowania za nieruchomość położoną w miejscowości Ł. wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] r., Nr [...], w trybie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że w myśl przepisu art. 39 ww. dekretu, roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem 3 lat, a ponadto art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1990 r. Nr 79, poz. 464, ze zm.) stanowi, że niewypłacone do dnia wejścia w życie ustawy części odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości wypłaca się jednorazowo po zwaloryzowaniu w terminie nie dłuższym niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.
Zdaniem organu przepis ten miał również zastosowanie do sytuacji, gdzie nie wypłacono całej kwoty odszkodowania, ponadto w związku z faktem, że powołana ustawa weszła w życie w dniu 5 grudnia 1990 r., roszczenie spadkobierców małżonków S. o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość uległo przedawnieniu w dniu 6 czerwca 1991 r. Taką interpretację potwierdzają również przepisy przejściowe ustawy z dnia 21 września 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, które w art. 261 ust. 2 pkt 2, nakazują stosowanie do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., jedynie przepisów rozdziału 6 działu III tej ustawy, dotyczącego zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.
Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W ocenie organu odwoławczego, zgodnie z art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, waloryzacji odszkodowania dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do jego zapłaty, a w myśl tego przepisu w brzmieniu obowiązującym po wejściu w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, waloryzację odszkodowania należy rozumieć jako czynność techniczną, podlegającą kognicji sądów powszechnych, zatem nie powinna być ona dokonywana w drodze decyzji administracyjnej.
Wyrokiem z dnia 30 września 2010 r. sygn. akt II SA/Lu 331/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na ww. decyzję Wojewody. Na skutek wniesionej skargi kasacyjnej, wyrokiem z dnia 9 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK 19/11 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok z dnia 30 września 2010 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Sąd I instancji wyrokiem z dnia 6 marca 2012 r. sygn. akt II SA/Lu 81/12 uchylił decyzję Wojewody z dnia [...] r. W ocenie sądu prawidłowe jest stanowisko organu I instancji, iż sprawa o waloryzację odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość jest sprawą administracyjną i podlega załatwieniu w trybie decyzji administracyjnej, a waloryzacji dokonuje organ orzekający o zapłacie odszkodowania. Skoro ustalenie odszkodowania następuje w formie decyzji administracyjnej, to waloryzacja będąca uaktualnieniem wysokości odszkodowania również wymaga zachowania formy decyzji administracyjnej. Zdaniem sądu, badając ponownie sprawę organ ma ocenić ją w świetle przepisu prawa materialnego, mając na uwadze, że podstawą prawną wywłaszczenia nieruchomości należącej do poprzedników prawnych skarżących stanowił dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, który w art. 39 zawierał wpis, iż roszczenie odszkodowawcze przedawniają się po upływie 3 lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji.
Powyższy przepis, jak wskazał Sąd, utracił moc z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1958 r. Nr 17 poz. 70), tj. z dniem 5 kwietnia 1958 r., a wskazana ustawa, jak i kolejne, które regulowały kwestie wywłaszczeń nie zawierały zapisów dotyczących wprowadzenia instytucji przedawnienia roszczeń odszkodowawczych, czego konsekwencją jest utrwalone w orzecznictwie stanowisko, że obowiązki nałożone na organy administracji związane z wywłaszczeniem podlegają wykonaniu niezależnie od upływu czasu. Przy czym, jak podkreślił Sąd ww. dekret w okresie obowiązywania wywarł określone skutki prawne w zakresie dotyczącym konkretnego przedawnienia roszczeń odszkodowawczych, zatem rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uzależni swoje rozstrzygnięcie od jednoznacznego ustalenia, iż odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wypłacone.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał na treść art. 39 ust. 1 ww. dekretu, podnosząc, że w terminie "roszczenia odszkodowawcze" zawiera się również waloryzacja ustalonego odszkodowania, jednakże z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, czy powyższe odszkodowanie zostało wypłacone dlatego w tej kwestii należałoby przeprowadzić postępowanie dowodowe, jak również ustalić, z jaką datą orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia 31 [...] r. stało się ostateczne, bowiem od tej daty biegnie termin przedawnienia roszczeń odszkodowawczych.
W toku ponownego rozpoznania sprawy, organ I instancji ustalił, że orzeczenie o wywłaszczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia 31 [...] r. znak[...] stało się prawomocne z dniem 21 listopada 1953 r. - k.
90. W aktach sprawy znajduje się ponadto wniosek L. Okręgowego Przedsiębiorstwa Gospodarki Zwierzętami Rzeźnymi w L. z dnia [...] r. znak[...] do Sądu Powiatowego w L. o wydanie zaświadczenia o stanie hipotecznym nieruchomości stanowiącej własność m.in. małż. S., celem wypłacenia przez Bank Inwestycyjny odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości oraz wniosek z dnia 22 stycznia 1959 r. znak[...] dotyczący założenia księgi wieczystej dla nieruchomości położonej w Ł., z którego wynika, że orzeczenia o odszkodowaniu przesłane zostały w odpisach w dniu 16 lutego 1956 r. do Sądu Powiatowego w L., przy wniosku o zezwolenie na złożenie do depozytu sądowego sumy odszkodowania - k. 91-92.
W piśmie z dnia 25 kwietnia 2013 r. Sąd Rejonowy w L. I Wydział Cywilny udzielił informacji, że z ustaleń poczynionych w zasobach archiwalnych wynika, że w latach 1953-1959 przed Sądem nie toczyło się postępowanie z wniosku L. Okręgowego Przedsiębiorstwa Obrotu Zwierzętami Rzeźnymi w L. o złożenie do depozytu sądowego sumy odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
Zawiadomieniem z dnia 30 sierpnia 2013 r. znak[...] organ I instancji poinformował strony o zakończeniu postępowania dowodowego, możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów.
Decyzją z dnia [...] r. znak[...] Starosta L., działając na podstawie art. 105 § 1 kpa, umorzył postępowanie wszczęte na wniosek M. S. i T. G. w sprawie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania oraz odsetek za zwłokę za wywłaszczoną nieruchomość, położoną w miejscowości Ł., gmina L., oznaczoną nr [...] o pow. [...] ha, stanowiącą własność S. i A. małż. S.. Organ I instancji wskazał, że z analizy akt sprawy wynika, że orzeczenie o wywłaszczeniu nieruchomości uprawomocniło się w dniu 21 listopada 1953 r., termin do złożenia wniosku o wypłatę z tego tytułu odszkodowania upłynął, zgodnie z art. 39 ww. dekretu z dnia 26 września 1949 r. w dniu 21 listopada 1956 r., zatem roszczenie o wypłatę przedmiotowego odszkodowania uległo przedawnieniu.
W ocenie organu przyjętą interpretację potwierdzają przepisy przejściowe o gospodarce nieruchomościami, które w art. 216 ust. 2 pkt 2 nakazują stosowanie do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie dekretu, jedynie przepisów rozdziału 6 działu III tej ustawy, dotyczącego zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, zaś powoływany przez wnioskodawców przepis art. 132 ust. 3 ustawy nie znajduje w niniejszej sprawie zastosowania.
W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik T. G. i M. S., zarzucili decyzji Starosty naruszenie art. 39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych, poprzez błędne jego zastosowanie oraz art. 105 § 1 K.p.a. poprzez uznanie, że zaistniały przesłanki bezprzedmiotowości postępowania i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie o wypłacie zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Skarżąca podniosła, że złożony wniosek dotyczy wypłacenia przyznanego wcześniej odszkodowania po uprzedniej rewaloryzacji w oparciu o przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, która nie wprowadza żadnych ograniczeń czasowych.
Wojewoda po rozpatrzeniu ww. odwołania decyzją z dnia [...] r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzje w całości i odmówił waloryzacji odszkodowania oraz wypłaty odsetek za zwłokę za wywłaszczona nieruchomość. Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie uwzględnił całość zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego oraz zalecenia WSA w Lublinie zawarte w wyroku z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 81/12.
W niniejszej sprawie orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia 5 [...] r. znak: [...] o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, stanowiącą byłą własność S. i A. małż. S. zostało wydane na podstawie przepisów dotyczących zasad odszkodowania, zawartych w rozdziale 4 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie trybu wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości (Dz. U. z 1952 r. Nr 52 poz. 340).
Zgodnie z art. 27 dekretu obowiązek odszkodowania ciążył na tym, na czyj wniosek orzeczono wywłaszczenie. W myśl art. 30 ust. 1 dekretu, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź też przeznaczoną pod budowę takiemu domu, wywłaszczający obowiązany był zaofiarować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną położoną, o ile możliwe, w tej samej miejscowości i o tym samym lub zbliżonym charakterze. W innych przypadkach dostarczenie nieruchomości zamiennej wymagało zezwolenia władzy naczelnej wykonawcy narodowych planów gospodarczych, udzielonego za zgodą Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Wypłata odszkodowania w pieniądzach, w przypadkach przewidzianych w ust. 1, mogła nastąpić tylko na wniosek wywłaszczonego, złożony prezydium wojewódzkiej rady narodowej lub, gdy wywłaszczony odmówił przyjęcia nieruchomości zamiennej, uznanej przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej za odpowiadającą wymogom ust.
- 2. Odszkodowanie, ustalone w pieniądzach, wypłacało się w gotówce - ust. 3 powołanego przepisu.
Szczegółowe przepisy o trybie wypłaty określało rozporządzenie rady ministrów. Zgodnie z § 2 rozporządzenia, odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość płatne było na podstawie ostatecznego orzeczenia o odszkodowaniu lub o zatwierdzeniu ugody, dotyczącej wysokości odszkodowania, w terminach określonych w § 5. O wysokości ustalonego odszkodowania wykonawca zawiadamiał bank w ciągu 15 dni od dnia, w którym stało się wykonalne orzeczenie, stanowiące podstawę do wypłaty. Do zawiadomienia należało dołączyć urzędowo poświadczony odpis orzeczenia stanowiącego podstawę wypłaty oraz zaświadczenie sądu, co do praw ujawnionych w księdze wieczystej lub w zbiorze dokumentów.
Niezależnie od zawiadomienia banku przez wykonawcę (ust.
- 1) wywłaszczony mógł wystąpić do banku z wnioskiem o wypłatę odszkodowania, załączając dokumenty, o których mowa w ust. 1 i 2 - § 3 ust. 1-4.
Termin wypłaty odszkodowania przy sumie nieprzekraczającej [...] zł określony był w § 5 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i wynosił 6 miesięcy, licząc od daty orzeczenia. W myśl § 7 rozporządzenia, bank ustalał zgodnie z § 5 ust. 1 lub § 6 daty wypłaty, zawiadamiając o tym wywłaszczonego pocztą za zwrotnym poświadczeniem odbioru, co najmniej na 14 dni przed wyznaczonym terminem i jednocześnie przesyłał odpis tego zawiadomienia do prezydium powiatowej rady narodowej (miejskiej rady narodowej miasta stanowiącego powiat) oraz do prezydium gminnej (miejskiej) rady narodowej, właściwych ze względu na położenie wywłaszczonej nieruchomości i miejsce zamieszkania wywłaszczonego. Jeżeli suma odszkodowania podlegała złożeniu do depozytu sądowego, bank dokonywał przelewu w terminach przewidzianych w § 5 ust. 1 i zawiadamiał o tym wywłaszczonego i sąd - § 8 rozporządzenia.
Poza tym ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu rozprawy wywłaszczeniowej przeprowadzonej w dniu 19 lutego 1952 r. wynika, że wywłaszczeniu podlegały nieruchomości rolne o łącznej pow. [...] m˛ oraz, że byli właściciele zostali poinformowani o możliwości uzyskania nieruchomości zamiennych - gospodarstw rolnych położonych w gminie L., jednakże nie wyrazili na to zgody. W aktach sprawy brak jest dokumentu potwierdzającego, że S. i A. małż. S. złożyli wniosek o wypłatę odszkodowania w formie pieniężnej, stosownie do art. 30 ust. 3 dekretu, jednakże zgromadzone dowody potwierdzają, że wnioskodawca wywłaszczenia podejmował działania mające na celu wypłatę ustalonego orzeczeniem z dnia 5 [...] r. odszkodowania.
Jak wynika z informacji udzielonej przez Sąd Rejonowy w L. powyższe odszkodowanie nie zostało złożone do depozytu sądowego, brak jest również możliwości zastosowania środka dowodowego w postaci przesłuchania byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości na tę okoliczność, jak również uzyskania oświadczenia od podmiotu zobowiązanego do wypłaty, tj. Banku Inwestycyjnego z uwagi na jego likwidację. Ponadto, jak wyjaśnił Narodowy Bank Polski w piśmie z dnia 5 czerwca 2013 r. znak DOR-TB-Eł/622/146/13, zgodnie z art. 74 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, obowiązek przechowywania dokumentacji księgowej wynosi 5 lat.
Wobec tego organ przyjął, że pomimo przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania dowodowego, zgromadzone dokumenty nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić, że ustalone decyzją z dnia 5 [...] r. odszkodowanie nie zostało wypłacone byłym właścicielom wywłaszczonej nieruchomości. Niezależnie od powyższego w ocenie organu II instancji powyższa okoliczność powinna być rozpatrzona w kontekście analizy treści art. 39 powołanego dekretu z 1949 r., zgodnie z którym roszczenie odszkodowawcze przedawnia się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. W przypadku istnienia sporu na tle prawa własności zgłoszonego w toku postępowania wywłaszczeniowego bieg przedawnienia był przerwany od czasu wniesienia pozwu do prawomocnego zakończenia sporu, jednak przedawnienie następowało w każdym czasie po upływie 6 lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się prawomocne - ust. 2 art. 39.
W przedmiotowej sprawie stan prawny wywłaszczonej nieruchomości był uregulowany, orzeczenie o wywłaszczeniu nieruchomości uprawomocniło się w dniu 21 listopada 1953 r., zatem termin na złożenie roszczeń odszkodowawczych upłynął z dniem 21 listopada 1956 r., czyli przed dniem utraty mocy prawnej powołanego dekretu na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r., tj. przed dniem 5 kwietnia 1958 r.
Jak wskazał WSA w Lublinie w ww. wyroku z dnia 6 marca 2012 r., powołany przepis art. 39 dekretu w okresie jego obowiązywania, wywarł określone skutki prawne w zakresie dotyczącym konkretnego przedawnienia roszczeń odszkodowawczych, pomimo, że kolejna ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jak i następne ustawy regulujące kwestie wywłaszczeń i odszkodowań z tego tytułu, nie zawierały zapisów dotyczących wprowadzenia instytucji przedawnienia roszczeń odszkodowawczych.
Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż w rozpatrywanej sprawie przepis art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie znajduje zastosowania, bowiem z woli ustawodawcy, na mocy przepisu szczególnego, jakim był art. 39 dekretu z 26 września 1949 r., została wprowadzona instytucja przedawnienia roszczeń odszkodowawczych ustalanych i wypłacanych na mocy powołanego dekretu i przepisów wykonawczych. Powyższe, potwierdza również pouczenie zawarte w treści orzeczenia o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość, w którym wskazano, że prawo do otrzymania odszkodowania ulega przedawnieniu po upływie 3 lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się prawomocne. Za błędne uznał jednak stanowisko organu I instancji, iż przedawnienie roszczenia wyłącza możliwość merytorycznego rozpoznania sprawy. Orzekając w przedmiocie umorzenia postępowania organ I instancji naruszył powagę rzeczy osądzonej, bowiem rozstrzygnięcie w tym zakresie było już zakończone ostateczną decyzją Wojewody z dnia [...] r. nr [...], w stosunku do której WSA w Lublinie postanowieniem z dnia 23 stycznia 2009 r. sygn. akt II SA/Lu 17/09 odrzucił skargę.
Ponadto w wyroku z dnia 6 marca 2012 r., podjętym w niniejszej sprawie, Sąd wskazał na błędne stanowisko organu II instancji, co do umorzenia postępowania, czyli orzeczenia formalnego, bez rozstrzygnięcia sprawy, co do jej istoty i zobowiązał organ do merytorycznej oceny i ustosunkowania się do argumentów odwołania w kwestii zarzutu naruszenia prawa materialnego. W związku z powyższym organ II instancji zastosował art. 138 § 1 pkt 2 kpa, zgodnie z którym organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka, co do istoty sprawy.
T. G. i M. S. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Wojewody z dnia [...] r. zarzucili zaskarżonej decyzji:
- a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a w szczególności: art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r., poprzez jego błędną interpretację oraz art. 39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez uznanie, że powyższy przepis ma zastosowanie do omawianego stanu faktycznego
- b) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik spraw, a mianowicie: art. 80 k.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zebranego materiału dowodowego, zwłaszcza przez przyjęcie, że zgromadzone dokumenty nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić, iż odszkodowanie nie zostało wypłacone.
W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że organ II instancji uznał, że brak jest postaw do wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę, stojąc na stanowisku, że nastąpiło przedawnienie roszczeń. Takie stanowisko zdaniem skarżących jest nietrafne. Bezspornym faktem jest, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia 31 [...] r., spadkodawcy skarżących zostali wywłaszczeni z nieruchomości położonej w miejscowości Ł., a orzeczeniem z dnia 5 [...] r., przyznano S. i A. małż. S. odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość wysokości [...] zł.
Tak więc zupełnie niezrozumiałe jest stanowisko organu, że termin do złożenie roszczeń odszkodowawczych upłyną w dniu 21 listopada 1956 r. w sytuacji, gdy odszkodowanie zostało przyznane w dniu 5 [...] roku.
Organ mógłby powoływać się na dyspozycję art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. tylko wtedy, gdyby spadkodawcy skarżących wystąpiliby do właściwego organu z roszczeniem odszkodowawczym po upływie trzech lat od uprawomocnienia się orzeczenia o uwłaszczeniu, a nie w sytuacji gdy odszkodowanie zostało przyznane po upływie jednego roku od orzeczenia o uwłaszczeniu. Art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. nie ma zastosowania przy rewaloryzacji przyznanego, a nie wypłaconego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
W związku z powyższym niewypłacone odszkodowanie skarżącym podlega waloryzacji na dzień zapłaty w postępowaniu administracyjnym na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami i nie podlega przedawnieniu. Takie stanowisko znajduje oparcie w ugruntowanym już orzecznictwie sądów administracyjnych.
Zdaniem skarżących organ w sposób dowolny przyjął, że zgromadzone dokumenty nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić, iż odszkodowanie nie zostało wypłacone. W toku postępowania administracyjnego organ ustalił, że taki wniosek nie został złożony. Z powyższego jednoznacznie wynika, że S. i A. małż. S. odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wypłacone i nie może tego podważyć ogólnikowe i niczym nie poparte w uzasadnieniu stwierdzenie, że zgromadzone dowodu potwierdzają fakt, iż podejmowane były działania mające na celu wypłatę odszkodowania.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), przy czym na podstawie art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia wystąpiły.
Wojewoda decyzją z dnia [...] r. po rozpatrzeniu odwołania T. G. i M. S. od decyzji Starosty L. z dnia [...] r. orzekającej o umorzeniu postępowania w sprawie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania oraz odsetek za zwłokę za nieruchomość nr [...] o pow. [...] m ˛ wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z dnia [...] r., stanowiącą własność A. i S. małżeństwo S., położoną w Ł. gmina L. - uchylił zaskarżoną decyzję i odmówił waloryzacji odszkodowania oraz wypłaty odsetek za zwłokę za ww. wywłaszczoną nieruchomość.
Przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona w trybie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U z 1952 r. Nr 52 poz. 339).
Organ odwoławczy przyjął, że pomimo przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania dowodowego, zgromadzone dokumenty nie pozwalają jednoznacznie stwierdzić, że ustalone decyzją z dnia 5 [...] r. odszkodowanie nie zostało wypłacone byłym właścicielom wywłaszczonej nieruchomości. Niezależnie od powyższego w przedmiotowej sprawie zastosowania znalazł art. 39 powołanego dekretu z 1949 r. Orzeczenie o wywłaszczeniu nieruchomości uprawomocniło się w dniu 21 listopada 1953 r., zatem termin na złożenie roszczeń odszkodowawczych upłynął z dniem 21 listopada 1956 r., czyli przed dniem utraty mocy prawnej powołanego dekretu na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r., tj. przed dniem 5 kwietnia 1958 r.
Ze sprawy także wynika, że sprawa była przedmiotem rozstrzygania przez sądy administracyjne.
W wyroku z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 19/11 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt II SA/Lu 331/10 i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temuż sądowi. Zdaniem NSA w sprawie nie zachodzi powaga rzeczy osądzonej, bowiem postępowanie administracyjne prowadzone w 2008 r. zakończone zostało umorzeniem postępowania – czyli orzeczeniem formalnym, bez merytorycznego rozstrzygnięcia co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania natomiast oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego wykluczający możliwość załatwienia sprawy przez rozstrzygnięcia jej istoty.
Sąd wskazał przy tym, że w postępowaniu objętym skargą istnieje przepis prawa materialnego – art. 29 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych dający organowi podstawę do orzekania w sprawie objętej wnioskiem, co oznacza, iż wadliwe jest uznanie by zachodziła bezprzedmiotowość postępowania określona w art. 105 § 1 kpa. Zaskarżony skargą kasacyjną wyrok zamknął stronie drogę do dochodzenia jej praw, przez co naruszył art. 105 § 1 kpa a także przepisy art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP.
Ponadto NSA uchylając wyrok nakazał sądowi I instancji rozważenie kwestii dopuszczalności postępowania administracyjnego w sprawie waloryzacji odszkodowań i dokonanie oceny decyzji zaskarżonej – zarówno w tym zakresie jak i w kwestii wynikającej z zapisu zawartego w art. 39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych. WSA ponownie rozpatrując sprawę - mając na uwadze wytyczne NSA - wyrokiem z dnia 6 marca 2012 r. uchylił decyzję z dnia 19 kwietnia 2010 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie waloryzacji odszkodowania oraz odsetek za wywłaszczoną nieruchomość. W uzasadnieniu wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę oceni zarzuty zgłoszone w skardze pamiętając przy tym, że rozważania w tej kwestii będą uzależnione od jednoznacznego ustalenia, iż odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość stanowiącą własność poprzedników prawnych skarżących nie zostało wypłacone zgodnie z zasadami określonymi w powołanym dekrecie oraz wydanym na jego podstawie rozporządzeń Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie trybu wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości.
Oceni również merytorycznie decyzję organu I instancji i ustosunkuje się do argumentów odwołania w kwestii zarzutu naruszenia prawa materialnego, pamiętając przy tym, że podstawą prawną wywłaszczenia nieruchomości należącej do poprzedników prawnych skarżących stanowił dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych, który w art. 39 zawierał wpis, iż roszczenie odszkodowawcze przedawniają się po upływie 3 lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Powyższy przepis utracił moc z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Wobec powyższych ustaleń należy zatem wskazać na art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. To oznacza, że Sąd w obecnym składzie zobowiązany jest do oceny działań organów w zakresie wywiązania się do wskazań poprzedniego wyroku.
Należy wskazać, iż użyty w cytowanym przepisie zwrot "wiąże w sprawie" oznacza, iż chodzi tutaj o tożsamość sprawy oraz wyznaczające ją elementy, zakreślające granice związania orzeczeniem sądu. W szczególności o tożsamości sprawy, decyduje podstawa powstania danego stosunku prawnego, tj. podstawa prawna i okoliczności faktyczne. Istotna zmiana któregoś z tych elementów powoduje, że mamy do czynienia z nową sprawą. II FSK 100/07 - Wyrok NSA z 3 kwietnia 2008 r.
Zdaniem Sądu to oznacza, że w przypadku takim, jak w niniejszej sprawie tj. zaskarżenia rozstrzygnięcia organu administracyjnego, wydanego w powtórnym postępowaniu, prowadzonym po uchyleniu decyzji - sąd administracyjny jest związany swoją uprzednią oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania, tylko wtedy gdy nie zmieniły się okoliczności sprawy powodujące nieaktualność tej oceny i wskazań (vide T. Woś: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 478).
W związku z powyższym stwierdzić należy, że organ administracji orzekający w niniejszej sprawie, nie wykonał wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 81/12 i nie uzasadnił w sposób satysfakcjonujący odmowy waloryzacji odszkodowania oraz wypłaty odsetek za zwłokę za wywłaszczoną nieruchomość objętej żądaniem skarżących. Organ nie ustalił – na podstawie już zgromadzonego materiału dowodowego - w sposób jednoznaczny (jak wskazano w wytycznych powyższego wyroku WSA w Lublinie z dnia 6 czerwca 2012 r.), czy ustalone decyzją z dnia 5 [...] r. odszkodowanie zostało wypłacone byłym właścicielom wywłaszczonej nieruchomości. Uchybienie to w ocenie Sądu stanowiło naruszenie art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, a jako, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, koniecznym jest uchylenie wydanej w niniejszym postępowaniu zaskarżonej decyzji.
Rozpoznając sprawę ponownie organ odwoławczy oceni zarzuty zgłoszone w skardze pamiętając przy tym, że rozważania w tej kwestii będą uzależnione od jednoznacznego ustalenia, iż odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość stanowiącą własność poprzedników prawnych skarżących nie zostało wypłacone zgodnie z zasadami określonymi w powołanym dekrecie oraz wydanym na jego podstawie rozporządzeń Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie trybu wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości. Dopiero wówczas rozważy zastosowanie w sprawie art. 39 powyższego dekretu.
Z tych względów zaskarżona decyzja wymagała uchylenia jako wydana z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzeczenie o kosztach postępowania wydano na podstawie art. 200 cytowanej ustawy.