Uzasadnienie
B. S. (dalej jako "strona", "skarżąca", "wnioskodawczyni"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 30 marca 2023 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem złożonym w dniu 9 sierpnia 2022 r. skarżąca wystąpiła do Wójta Gminy Nielisz o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem – K. S., legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności [...] z dnia 10 grudnia 2020 r., na podstawie którego został on uznany za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 31 grudnia 2021 r. W ww. orzeczeniu wskazano, że zarówno niepełnosprawność jak i ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 15 marca 2015 r.
Decyzją z dnia 17 sierpnia 2022 r. Wójt Gminy Nielisz, odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że w sprawie nie został spełniony warunek art.17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej: "u.ś.r."), gdyż niepełnosprawność u męża skarżącej powstała w wieku 54 lat.
W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia 30 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść mających zastosowanie w sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazał, że w dniu 12 sierpnia 2022 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy w przedmiocie ustalenia zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawczynię nad niepełnosprawnym mężem i związanej z tym okoliczności rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. W toku wywiadu środowiskowego ustalono, że w 2015 r. K. S. miał wypadek (spadł z wysokości), przeszedł operację, nadto ma problemy z sercem. Mąż skarżącej jest osobą chodzącą, pod kontrolą lekarską, przyjmuje leki. Skarżąca zajmuje się domem, pomaga mężowi, towarzyszy mu w trakcie wizyt lekarskich, wykupuje leki. Jak wynika z wywiadu środowiskowego gospodarstwo rolne małżonków zostało wydzierżawione, jednak skarżąca pobiera dopłaty z ARiMR. K. S. jest osobą samodzielną, sam się ubiera, myje i samodzielnie spożywa posiłki.
Zdaniem Kolegium ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby zakres opieki wymuszał rezygnację z podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy czy też rezygnację z pracy w gospodarstwie rolnym, które charakteryzuje się okresowością i zmiennym natężeniem czasu pracy. Organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszym stanie faktycznym przy właściwej organizacji pracy, rolnik może bowiem prowadzić gospodarstwo rolne, zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną, jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Kolegium wskazało również, że wiele czynności, które wykonuje skarżąca wynikają z moralnego obowiązku opieki nad mężem, który ma problemy zdrowotne i przy odpowiednim połączeniu starań opieka mogłaby być sprawowana bez konieczności rezygnacji przez nią z pracy.
Organ odwoławczy wskazał także, że decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 4 czerwca 2021 r. skarżąca miała przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką S. S. na okres od dnia 1 stycznia 2021 r. do bezterminowo. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało uchylone od dnia 22 lipca 2022 r. w związku ze zgonem matki. Kolegium zwróciło uwagę, że w okresie opieki nad matką, mąż skarżącej był już osobą niepełnosprawną, jednak nie wymagał on stałej opieki, ponieważ strona od dnia 1 stycznia 2021 r. sprawowała nieprzerwaną opiekę nad matką.
Organ odwoławczy stwierdził, iż na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można uznać, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy deklarowaną przez wnioskodawczynię rezygnacją z pracy zarobkowej a sprawowaniem przez nią opieki. Brak takiego związku, zdaniem Kolegium, przesądza o niespełnieniu przesłanki pozytywnej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).
W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:
- - prawa procesowego – niezastosowanie art. 7, art. 7a, art. 8, art. 10 k.p.a. oraz zasady przyjaznej interpretacji przepisów;
- - prawa materialnego - art. 17 ust.1 u.ś.r. poprzez błędną interpretację tego przepisu w związku z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100 ze zm.).
Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.
W ocenie strony organy obu instancji nie zapoznały jej ze zgromadzonym materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji. Ponadto Kolegium błędnie uznało, że K. S. posiada w obrocie prawnym tylko umiarkowany stopień niepełnosprawności.
Skarżąca podniosła, że z materiału dowodowego wynika, że orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności [...] z dnia 10 grudnia 2020 r. zaliczające K. S. do znacznego stopnia niepełnosprawności na podstawie art. 15h ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 poz.568 ze zm.), zachowuje moc prawną do dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii czyli do końca czerwca 2023r. plus 60 dni po zakończeniu stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, czyli do 30 sierpnia 2023 r. W ocenie skarżącej na dzień sporządzenia skargi K. S. posiada znaczny stopień niepełnosprawności.
Wskazując na treść art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych strona podniosła, że jej mąż jest osobą wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej i długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. To właśnie z tego powodu nie może ona podjąć zatrudnienia, ponieważ musi się opiekować mężem pomagając mu wykonywać podstawowe czynności życiowe takie jak ubieranie się, wstawanie z łóżka, mycie się czy też poruszanie w celu wykonania podstawowych czynności życiowych. Zdaniem skarżącej Kolegium błędnie uznało, że nie sprawuje ona opieki nad chorym mężem, a w związku z tym może podjąć zatrudnienie mimo opieki nad nim. Zwróciła także uwagę, że jak wynika z wywiadu środowiskowego gospodarstwo rolne zostało wydzierżawione. Skarżąca podkreśliła, że nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – mężem K. S., który wymaga długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634., dalej "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że skarga podlega oddaleniu.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że Kolegium prawidłowo nie podzieliło stanowiska organu I instancji co do podstawy odmowy przyznania świadczenia. Argumentacja Wójta, który oparł decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16).
Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. WSA w Lublinie, z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19 i z 28 marca 2019 r., II SA/Lu 87/19). Stanowisko Kolegium jest w tym zakresie w pełni prawidłowe.
W niniejszej sprawie za podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium uznało brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem. Zdaniem Kolegium ustalony na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego zakres opieki sprawowanej nie uzasadnia rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania.
Kwestie związane z przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej reguluje art. 17 u.ś.r., który w ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że mąż skarżącej jest obecnie osobą niepełnosprawną o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
W tym miejscu należy wyjaśnić, że orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy nie jest odpowiednikiem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 3 pkt 20 pkt "b" u.ś.r. - całkowita niezdolność do pracy orzeczona na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych to umiarkowany stopień niepełnosprawności w rozumieniu przepisów u.ś.r. "Znaczny stopień niepełnosprawności" na gruncie przepisów u.ś.r. nie został powiązany z niezdolnością do pracy, lecz z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Stosownie bowiem do art. 3 pkt 21 u.ś.r. – "znaczny stopień niepełnosprawności" oznacza: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Należy również wskazać, że zgodne z art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
W związku z powyższym wbrew twierdzeniom skarżącej K. S. posiadał znaczny stopień niepełnosprawności do momentu otrzymania nowego orzeczenia o niepełnosprawności przyznanego przez Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 4 października 2021 r. wskazującego, że K. S. jest całkowicie niezdolny do pracy do 30 września 2024 r. Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, że K. S. legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Wyjaśnić również należy, że przepis art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. był wielokrotnie przedmiotem analizy sądów administracyjnych, w różnych okolicznościach faktycznych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2787/16 (publ. CBOSA), wskazał, że przesłanki konieczne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są spełnione wówczas, gdy osoba, na rzecz której świadczenie jest przyznawane legitymuje się albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z dwoma wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Pierwsza dotyczy niepełnoprawności w stopniu znacznym bez wskazania żadnych dodatkowych warunków, druga pozostałych postaci niepełnosprawności, w tym tzw. niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. W tym drugim przypadku, o czym przesądzają użyte w przepisie zwroty "łącznie ze wskazaniami", a także spójnik "oraz" umieszczony pomiędzy wyliczeniem pierwszego i drugiego ze wskazań, przyznanie świadczenia wymaga kumulatywnego spełnienia przesłanek: orzeczenia stwierdzającego niepełnosprawność (za wyjątkiem postaci znacznej - przypadek pierwszy), orzeczenia stwierdzającego konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, orzeczenia stwierdzającego konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Podzielając powyższe spostrzeżenia Sąd zauważa, że przez orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których stanowi końcowa część przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy rozumieć zarówno orzeczenie wydawane w stosunku do osób nieprzekraczających 16. roku życia, jak też orzeczenie o zaliczeniu osoby niepełnosprawnej (powyżej 16. roku życia) do innego niż znaczny stopień niepełnosprawności (np. umiarkowanego), o ile w treści takich orzeczeń zawarte zostały wskazania dotyczące konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna osoby niepełnosprawnej w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji (zob. również wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 8 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Bk 547/18, publ.
CBOSA). W przedmiotowej sprawie w treści Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 4 października 2021 r. brak jest wskazania dotyczącego konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna osoby niepełnosprawnej w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji. W związku z powyższym w ocenie Sądu brak było podstaw do badania przez organ pozostałych przesłanek dotyczących sprawowanej opieki. Niemniej jednak ze względu na zarzuty zawarte w skardze Sąd wyjaśnia, że samo orzeczenie o niepełnosprawności nie wystarcza dla określenia potrzeb osoby niepełnosprawnej w zakresie opieki, pielęgnacji czy wsparcia. Na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca przewidział bowiem specyficzny instrument badania i weryfikacji, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zarobkową i zawodową jej opiekuna.
Zgodnie z przepisem art. 23 ust. 4aa u.ś.r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm., dalej u.p.s.) w celu weryfikacji tych wątpliwości. Można dodać ponadto, iż stosownie do przepisu art. 23 ust. 4b u.ś.r., w przypadku, o którym mowa w ust. 4aa, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą wystąpić do ośrodka pomocy społecznej o udzielenie informacji o okolicznościach dotyczących sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, jeżeli okoliczności te zostały ustalone w rodzinnym wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym nie wcześniej niż 3 miesiące przed dniem otrzymania przez ośrodek pomocy społecznej wniosku o udzielenie informacji.
W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie, nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (w tym w gospodarstwie rolnym), a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) - wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki.
Jak przy tym wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Przyznanie prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi pewną formę rekompensaty, udzielanej przez Państwo osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.
Jak zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7 października 2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Uznać więc należy, że pojęcie "opieki", o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21, por. też wyrok WSA w Krakowie z 19 stycznia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1389/22).
W przedmiotowej sprawie z ustaleń przeprowadzonego w dniu 12 sierpnia 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że w 2015 r. mąż skarżącej uległ wypadkowi spadając z wysokości, przeszedł operację i ma problemy z sercem. Jest osobą chodzącą, samodzielną, sam się ubiera, myje i samodzielnie spożywa posiłki. Pozostaje pod kontrolą lekarską, przyjmuje leki. Skarżąca natomiast zajmuje się domem, pomaga mężowi, towarzyszy mu w trakcie wizyt lekarskich, wykupuje leki. Ponadto z wywiadu środowiskowego wynika, ze gospodarstwo rolne małżonków zostało wydzierżawione. Ze złożonego wniosku wynika, że strona zrezygnowała z pracy w gospodarstwie od 1 lipca 2013 r. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie skarżąca nie wykazała, aby zakres sprawowanej przez nią opieki wykluczał podjęcie zatrudnienia. Skarżąca w dużej mierze wykonuje czynności dnia codziennego, które są wykonywane w związku z prowadzonym wspólnie z mężem gospodarstwem domowym.
Czynności opiekuńcze skarżącej, które wykonuje ściśle w związku ze sprawowaną opieką nad mężem nie są na tyle absorbującymi, aby musiały być czynione przez osobę, która w tym celu całkowicie zrezygnować musi z pracy w gospodarstwie rolnym. Podkreślić również należy, że aktywność polegająca na przygotowaniu posiłków, czy praniu, sprzątaniu, nie jest związana tylko z konieczną opieką nad niepełnosprawnym, tym bardziej, że czynności związane z prowadzeniem domu odnoszą się do wspólnego zamieszkania, a więc potrzeba ich wykonywania jest celowa aby zapewnić także samej skarżącej odpowiednie warunki bytowe, a także związane są z troską o samą siebie. Podkreślić należy, że skarżąca nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życia codziennego (niepełnosprawny nie jest osoba leżącą, "pampersowaną", nie wymaga szczególnej pielęgnacji i obsługi).
Zdaniem Sądu pomoc skarżącej zasadniczo sprowadza się do wykonywania czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. Podkreślić należy, że sprawowana opieka stanowi naturalną formę pomocy w małżeństwie i nie stoi na przeszkodzie jednoczesnemu wykonywaniu pracy zarobkowej, w tym pracy w gospodarstwie rolnym, bądź w niepełnym wymiarze czasu pracy. W związku powyższym brak w niniejszej sprawie zaistnienia warunku występowania bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między sprawowaniem opieki, a rezygnacją z pracy opiekuna, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy.
Podkreślić należy, że aby możliwe było przyznanie tego świadczenia musiałby zostać wykazany związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a niepodjęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie okoliczności sprawowania opieki oraz stan zdrowia niepełnosprawnego nie są przesłankami wystarczającymi dla przyznania przedmiotowego świadczenia, albowiem wszystkie wymienione na wstępie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. muszą być spełnione łącznie.
Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić należy, że postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie kontrolowanych w sprawie decyzji zostało przeprowadzone przez organy obu instancji zgodnie z wymogami art. 6, art. 8, art. 77 § 1, art. 7 oraz art. 80 k.p.a. Ustalony w sprawie stan faktyczny, na podstawie kompletnego materiału aktowego sprawy należy ocenić jako prawidłowy. W uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. organ wyjaśnił wszystkie przesłanki natury faktycznej i prawnej, które zadecydowały o jej wydaniu.
Zasadności powyższego nie przeczą podnoszone w skardze zarzuty pozbawienia strony czynnego udziału w toku prowadzonego postępowania administracyjnego (art. 10 § 1 k.p.a.). W tym zakresie podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela, że naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy i które uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji z tego powodu, to naruszenie uprawnień strony, które powoduje, że wydana została decyzja o odmiennej treści niż gdyby została wydana po przedstawieniu swojego stanowiska przez stronę. Innymi słowy, do tego rodzaju naruszenia dochodzi, gdy strona zostaje pozbawiona możliwości wyrażenia stanowiska, które miałoby wpływ na wynik sprawy. Inaczej mówiąc naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. może stanowić podstawę uchylenia decyzji jedynie wówczas, gdy strona wykaże, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy w takim zakresie, że gdyby do takiego uchybienia nie doszło, wynik sprawy byłby odmienny (por. wyroki NSA z 16 grudnia 2020 r., II OSK 1767/18; z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 212/21; z 22 kwietnia 2021 r., II OSK 2046/18; z dnia 27 października 2021 r., III OSK 4262/21; publ.
CBOSA). W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała, że została pozbawiona w jakikolwiek sposób możliwości wyrażenia stanowiska, które miałoby wpływ na wynik sprawy. Podnoszony przez stronę zarzut nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy, albowiem skarżąca brała udział w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym i potwierdziła własnoręcznym podpisem wskazane w nim okoliczności.
Z tych wszystkich względów Sąd, nie stwierdziwszy podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, zobowiązany był oddalić skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.