Uzasadnienie
K. M. (dalej jako "strona", "skarżąca", "wnioskodawczyni"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 4 lipca 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 21 kwietnia 2022 r. strona zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w S. B. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką - A. K.. Ze względu na swoją niewłaściwość organ przekazał wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w C..
Decyzją z dnia 13 czerwca 2022 r. Prezydent Miasta Chełm, odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie organu pierwszej instancji w sprawie brak jest przesłanek do przyznania świadczenia, uregulowanego w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej: "u.ś.r."). Organ stwierdził, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki zaistniała po przekroczeniu kryterium wieku, określonego wymienioną wyżej ustawą. Ponadto organ stwierdził, że rodzice strony są samodzielni w zakresie poruszania się, spożywania posiłków, ubierania, czy załatwiania potrzeb fizjologicznych, a zakres sprawowanej przez stronę opieki nie wymaga od niej rezygnacji z zatrudnienia.
W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia 4 lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji, stosując w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. w jego literalnym brzmieniu, po ogłoszeniu powołanego wyżej wyroku Trybunału, naruszył dyspozycję art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, a także art. 6 k.p.a. w ocenie Kolegium obowiązkiem organu było rozpatrzenie wniosku strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o treść normy zawartej w art. 17 u.ś.r., z pominięciem zastrzeżenia z art. 17 ust. 1b tej ustawy, dotyczącego wieku, w którym osoba stała się niepełnosprawna.
Organ odwoławczy wskazał, że strona do wniosku o przyznanie świadczenia dołączyła orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 28 listopada 2019 r. stwierdzające trwałą niezdolność A. K. do samodzielnej egzystencji oraz orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 28 listopada 2019 r. stwierdzające trwałą niezdolność T. K. (męża niepełnosprawnej matki strony) do samodzielnej egzystencji. W toku postępowania strona oświadczyła również, że sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, wnikliwie opisując jej zły stan zdrowia oraz wskazując czynności, które wykonuje celem zapewnienia prawidłowej opieki nad matką. W ramach sprawowanej opieki nad matką wykonuje takie czynności, jak: dbałość o higienę i wygląd zewnętrzny (2 razy w tyg.); strzyżenie włosów (2 razy w miesiącu); obcinanie paznokci (1 raz na tydzień); przygotowywanie ubrań i ubieranie (1 raz w tygodniu zapewnia ubrania na cały tydzień); mierzenie ciśnienia i prowadzenie dokumentacji (1 raz w tygodniu); przygotowywanie i podawanie lekarstw (1 raz na tydzień); przygotowywanie posiłków (przygotowuje posiłki na parę dni); sprzątanie, pranie, prasowanie (1 raz w tygodniu); umawianie wizyt lekarskich (1 raz w miesiącu, zależnie od stanu zdrowia); opłacanie rachunków (1 raz w miesiącu); robienie zakupów i realizacja recept (2 razy w tygodniu); przygotowywanie i przynoszenie opału (1 raz w tygodniu - przygotowuje opał na cały tydzień); odśnieżanie (2 razy w tygodniu); czynności ogrodnicze (1 raz w tygodniu); zmiana pościeli (1 raz w tygodniu).
Z wywiadu środowiskowego wynika, że A. K. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoim mężem T. K.. Obje małżonkowie posiadają orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności i wymagają opieki osób trzecich, którą to opiekę zapewnia im córka K. M.. A. K. ma jeszcze dwóch synów - M. (zamieszkałego w C. i przebywającego na emeryturze) oraz S. (zamieszkującego we W. i pracującego na budowie),którzy odwiedzają rodziców, lecz nie wspomagają ich finansowo, gdyż wymagająca opieki z mężem posiadają wystarczające dochody. W ramach sprawowanej opieki strona pomaga matce w wielu czynnościach: robi pranie, zakupy, wozi matkę do lekarzy, gotuje, przygotowuje posiłki, pomaga w toalecie osobistej i ubieraniu się, sprząta, wykupuje lekarstwa, a w razie potrzeby nocuje u rodziców lub przyjeżdża do niej. Z wywiadu wynika ponadto, że A. K. choruje na nadciśnienie tętnicze, astmę oskrzelową i dyskopatię oraz ma problemy z poruszaniem się (porusza się przy pomocy kuli).
Wszystkie te dolegliwości utrudniają jej codzienne funkcjonowanie, gdyż sama nie jest w stanie wykonać wielu czynności. Problemy zdrowotne ma również jej mąż, który ma początki depresji i zaniki pamięci, w związku z czym również wymaga opieki ze strony drugiej osoby.
Kolegium zakwestionowało, że A. K. jest niepełnosprawna w stopniu znacznym i wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a skarżąca sprawuje nad nią opiekę. Jest jednak zdania, że w przedmiotowej sprawie nie występują ustawowe przesłanki, uzasadniające przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia. W ocenie Kolegium, wykonywane przez stronę czynności opiekuńcze nad matką nie wymagają od niej absencji zawodowej. W toku postępowania ustalono, że strona nie prowadzi z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego. Zamieszkuje w znacznej odległości i odwiedza ich jedynie w razie potrzeby, a kiedy wraca do domu pozostaje z nimi w kontakcie telefonicznym. Z akt sprawy wynika również, że matka strony nie jest osobą leżącą - jest osobą samodzielną, która sama: spożywa przygotowane pokarmy, korzysta z toalety, ubiera się, dawkuje i spożywa lekarstwa oraz kładzie się i wstaje z łóżka.
Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że niepełnosprawna A. K. co prawda wymaga pomocy w czynnościach życia codziennego, jednakże nie są to czynności na tyle absorbujące, aby uniemożliwić odwołującej podjęcie zatrudnienia. Organ odwoławczy podkreślił, że czynności takie jak: strzyżenie włosów, obcinanie paznokci, przygotowywanie ubrań, przygotowywanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, realizacja recept oraz wykonywanie czynności ogrodniczych czy zmiana pościeli mogą być z powodzeniem wykonywane poza godzinami pracy zawodowej. Strona sama oświadczyła, że czynności te wykonywane są rzadko (ok. 1 raz w tygodniu lub rzadziej), podkreślając przy tym jednocześnie, że matka samodzielnie zaspokaja swoje podstawowe potrzeby.
Z kolei, dowożenie do lekarza, czy też realizacja recept nie należą do czynności wykonywanych codziennie. Wykonuje się je cyklicznie bądź w razie potrzeby. Kolegium zwróciło uwagę, że może zdarzyć się konieczność nagłego dowozu członka rodziny do lekarza w godzinach pracy, jednakże z reguły jest to czynność losowa i nieprzewidywalna, która może się przydarzyć każdemu człowiekowi. W trakcie wywiadu ustalono wprawdzie, że A. K. ma problemy z chodzeniem (porusza się o lasce), to jednak okoliczność ta również nie może przesądzać o przyznaniu wnioskowanego świadczenia. Strona nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek pomocy niepełnosprawnej matce.
W świetle art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: k.r.o.), obowiązek alimentacyjny, tj. obowiązek dostarczania środków utrzymania (niekiedy także środków wychowania) obciąża bowiem krewnych w linii prostej (zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo. W toku postępowania ustalono, że A. K. ma jeszcze dwóch synów: M. K. (60 I.), który jest na emeryturze i nie ma obowiązków zawodowych oraz S. K. (53 I.), który choć pracuje zarobkowo, to mieszka w bliskiej odległości od rodziców. W trakcie wywiadu ustalono, że obaj synowie cieszą się dobrym zdrowiem. Z akt sprawy wynika również, że utrzymują kontakt z rodzicami i odwiedzają ich regularnie. Co prawda nie sprawują stałej opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami, niemniej jednak nie mogą być z tego obowiązku pochopnie zwalniani i na tyle, na ile mogą, mają obowiązek uczestniczyć w opiece nad nimi. Dotyczy to zwłaszcza M. K., który jest na emeryturze i nie ciążą na nim obowiązki zawodowe.
Jak ustalono w toku postępowania, wykonywane przez stronę czynności opiekuńcze nie są skomplikowane i nie wymagają specjalnych umiejętności. Są czynnościami dnia codziennego, wykonywanymi przez zdecydowaną większość ludzi. Kolegium stwierdziło, że nie wymaga od brata strony, aby wykonywał czynności ogrodnicze, niemniej jednak nic nie stoi na przeszkodzie, żeby raz w tygodniu posprzątał rodzicom mieszkanie, zrobił pranie, uprasował i przygotował ubrania, czy też w razie potrzeby został u rodziców na noc, tym bardziej, że jest osobą dyspozycyjną, i w przeciwieństwie do strony, fakt wykonywania czynności opiekuńczych nie zagraża jego sytuacji materialnej oraz bytowej. Obowiązek alimentacyjny ciąży również na S. K.. Wymieniony pracuje zarobkowo, w związku z czym jego możliwości opieki nad matką są ograniczone w stosunku do pozostałego rodzeństwa. Nie mniej jednak, ww. wracając z pracy jest w stanie zrobić matce zakupy, wykupić lekarstwa, czy też w razie potrzeby umówić ją na wizytę lekarską, tym bardziej, że zamieszkuje zdecydowanie bliżej rodziców niż jego brat i siostra.
Wobec powyższych okoliczności, Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że przy należytej organizacji opieki nad matką oraz przy podziale czynności opiekuńczych i zakresie sprawowanej opieki wraz z braćmi, strona jest w stanie pogodzić opiekę z pracą zarobkową.
W złożonej skardze do tut. Sądu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. i nie uwzględnienie okoliczności, że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania
W uzasadnieniu strona podniosła, że do wniosku dołączyła orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 28 listopada 2019 r. stwierdzające trwałą niezdolność matki do samodzielnej egzystencji. W trakcie wywiadu ustalono, że matka strony choruje na nadciśnienie tętnicze, astmę oskrzelową i dyskopatię oraz ma problemy z poruszaniem się potwierdzając, iż wszystkie te dolegliwości utrudniają jej codzienne funkcjonowanie, gdyż sama nie jest wstanie wykonywać wielu czynności. Strona podniosła, że dla Kolegium matka strony nie jest osobą leżącą co oznacza, że jest osobą samodzielną i z tego względu uznało o nieprzyznaniu świadczenia. Strona podkreśliła, że jej pomoc jest stała i długoterminowa, oraz ze względu szereg chorób matki oraz jej wieku - 82 l. i wiek ojca - 90 I. w każdej chwili wymagać będzie od niej pomocy 24 godzinnej i wspólnego zamieszkania. Wskazała, że kwestionariusz przesłany przez MOPR w C., który miał zastąpić wywiad środowiskowy, wskazywał czynności które dokonuje się przy osobie, która jest w stanie apalicznym: załatwianie potrzeb fizjologicznych w pampersa, zmienianie okładów w związku z odleżynami spowodowane całkowitym paraliżem, karmienie, co jest całkowicie odmienne od osób uznanych za niezdolne do samodzielnej egzystencji w myśl ustawy w art. 13 ust.5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Zgodnie z wykładnią omawianego pojęcia do czynności zabezpieczających samodzielną egzystencję człowieka nie należą wyłącznie tzw. czynności samoobsługi jak mycie się, ubieranie, samodzielne jedzenie posiłków, ale również nabywanie żywności, przyniesienie jej do domu, ogrzewanie mieszkania, przynoszenie w tym celu wiader z węglem, podstawowe prace porządkowe, niewymagające wysiłku fizycznego i prac na wysokości, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 kwietnia 2000 r., sygn. III AUa 190/00, OSA 2001, z. 12, poz. 44.
Strona podniosła także, że Kolegium wskazało, że nie jest ona jedyną osobą, na której ciąży obowiązek pomocy niepełnosprawnej matce, która ma jeszcze dwóch synów zaznaczając, że strona może podzielić się z nimi opieką. Zdaniem strony organ administracji nie jest uprawniony do tego, aby narzucać obowiązki opiekuńcze innym osobom niż ta, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn.. akt K 38/13.
Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: "k.r.o."), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżąca nie spełnia warunku sprawowania stałej opieki, oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką.
Wskazać należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki. Z brzmienia przywołanego przepisu wynika natomiast, że opieka ta musi być stała, lub długoterminowa. Te określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15). Zakres czasowy opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 grudnia 2019 r., III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r., II SA/Rz 535/19).
Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela poglądy judykatury wskazujące, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyroki NSA z 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19; z 23 października 2021 r., I OSK 1148/20). Opieka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę w wykonywaniu pracy zawodowej.
Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Dla ustalenia związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości i konieczności wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20 i z 18 maja 2021 r., I OSK 275/21).
Przenosząc te ogólne uwagi interpretacyjne na grunt rozpoznawanej sprawy, należało stwierdzić, że Kolegium w sposób przekonujący wykazało, że skarżąca nie wykonuje wobec swojej niepełnosprawnej matki opieki, która uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Jak wynika z materiału dowodowego sprawy - oświadczenia skarżącej - w ramach sprawowanej opieki nad matką wykonuje ona czynności takie jak: dbałość o higienę i wygląd zewnętrzny (2 razy w tyg.); strzyżenie włosów (2 razy w miesiącu); obcinanie paznokci (1 raz na tydzień); przygotowywanie ubrań i ubieranie (1 raz w tygodniu zapewnia ubrania na cały tydzień); mierzenie ciśnienia i prowadzenie dokumentacji (1 raz w tygodniu); przygotowywanie i podawanie lekarstw (1 raz na tydzień); przygotowywanie posiłków (przygotowuje posiłki na parę dni); sprzątanie, pranie, prasowanie (1 raz w tygodniu); umawianie wizyt lekarskich (1 raz w miesiącu, zależnie od stanu zdrowia); opłacanie rachunków (1 raz w miesiącu); robienie zakupów i realizacja recept (2 razy w tygodniu); przygotowywanie i przynoszenie opału (1 raz w tygodniu - przygotowuje opał na cały tydzień); odśnieżanie (2 razy w tygodniu); czynności ogrodnicze (1 raz w tygodniu); zmiana pościeli (1 raz w tygodniu).
Jednocześnie, ze zgromadzonych w toku postępowania dowodów wynika, że matka skarżącej choruje na nadciśnienie tętnicze, astmę oskrzelową i dyskopatię oraz ma problemy z poruszaniem się (porusza się przy pomocy kuli) Powyższe oznacza, że matka strony jest osobą w miarę samodzielną w czynnościach dnia codziennego. Ze względu na problemy z poruszaniem się nie jest w stanie np. zrobić zakupów, prania czy posprzątać mieszkania. Potrzebuje również zapewnienia dostępu do lekarzy oraz przygotowania posiłków. We wszystkich tych czynnościach pomaga skarżąca. Te jednak nie są tego rodzaju oraz rozmiaru, iż uniemożliwia to podjęcie przez skarżącą jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Jak wskazano, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, aby matka skarżącej była osobą leżącą, niemogącą się poruszać czy też wymagającą szczególnej pielęgnacji. Z materiału tego w żaden sposób nie wynika, aby matka skarżącej nie była w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącej.
Czynności związane z opieką nad matką, ograniczają się do pomocy przy czynnościach takich jak: sprzątanie domu, gotowanie, pranie, przygotowywanie posiłków, zakup leków oraz zapewnienie dostępu do lekarzy i jak oświadczyła sama skarżąca wykonywane są 1-2 razy w tygodniu. W ocenie Sądu nie są to czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opieką innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. O tym, że mimo wielu chorób i ograniczeń ruchowych matka skarżącej nie wymaga całkowitej i nieustannej opieki świadczy również fakt, że nie mieszka ze skarżącą. Skarżąca mieszka w C. - około 45 km od rodziców, odwiedza ich jedynie w razie potrzeby i jest z nimi w kontakcie telefonicznym.
W tych okolicznościach słusznym było uznanie, że opieka skarżącej nie świadczy o wypełnieniu warunku ścisłego i bezpośredniego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną opieką. Czynności takie jak pranie, sprzątanie, robienie zakupów i pomoc w myciu i utrzymaniu higieny osobistej wykonywane przez skarżącą stanowią bowiem typowe czynności opiekuńcze, które może wykonywać również jako osoba czynna zawodowo. Te oraz pozostałe ustalone przez organy czynności wykonywane przez skarżącą składające się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, pranie, sprzątanie, załatwianie wizyt lekarskich), które nie wymagają całodobowej dyspozycyjności, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane również przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.
System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskodawca musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką a niepodejmowaniem przez nią pracy, nie istnieje związek przyczynowy. Wobec tego nie można uznać, że to właśnie opieka nad matką, z racji czasochłonności i charakteru wykonywanych czynności, uniemożliwia skarżącej aktywność zawodową.
W tych okolicznościach, zdaniem Sądu uzasadnione jest stanowisko organów o braku bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad matką a tym, że skarżąca nie podejmuje jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Innymi słowy rezygnacja z pracy zawodowej musi nastąpić w celu sprawowania opieki.
W ocenie Sądu organy prawidłowo zgromadziły i oceniły materiał dowodowy, z którego wynika, że zakres obiektywnie koniecznej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia.
Należy również wskazać, że w orzecznictwie podkreśla się, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (por. np. wyrok WSA w Krakowie z 7 kwietnia 2022 r., III SA/Kr 101/22).
Jak wynika z akt sprawy skarżąca ma dwóch braci. Jeden z nich jest na emeryturze, drugi natomiast zamieszkuje w bliższej odległości niż skarżąca. Skarżąca wraz z braćmi, na których również ciąży obowiązek alimentacyjny, może podzielić świadczoną opiekę nad matką, tym bardziej że chodzi tu o takie zwykłe czynności jak sprzątanie, gotowanie czy robienie zakupów, a zatem czynności, które wykonywane są również przez osoby pracujące w dobrzej funkcjonującej rodzinnie. W sprawie nie zostało wykazane aby nie byli oni w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki poprzez sprawowanie osobistej opieki lub finansowanie pomocy w opiece nad matką.
Podsumowując, w tym stanie rzeczy zaskarżone rozstrzygnięcie orzekające o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, należało uznać za zasadne w świetle przepisów u.ś.r., a nadto wydane z zachowaniem zasad postępowania określonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., oraz opatrzone uzasadnieniem odpowiadającym kryteriom z art. 107 § 3 k.p.a.
Z tych względów Sąd, na postawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 zm. zm.); dalej jako: "p.p.s.a." orzekł o oddaleniu skargi.
Na marginesie wyjaśnić należy, że oddalenie skargi na przedmiotowe rozstrzygnięcie nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej, co oznacza, że skarżąca może kolejny raz występować o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, oczywiście o ile zmienią się istotne z punku widzenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. okoliczności, czyli gdy zakres opieki skarżącej nad matką zwiększy się na tyle, że nie można będzie go pogodzić z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową.
Przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.