Uzasadnienie
We wniosku z dnia 13 stycznia 2022 r. A. Ł. (dalej także jako "strona" lub "skarżąca") zwróciła się do Wójta Gminy Zamość o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem L. Ł.. Do wniosku strona załączyła kopie trzech orzeczeń Lekarza Orzecznika ZUS, w tym wydanego jako pierwsze orzeczenia z dnia 9 grudnia 2015 r. nr [...], którym ustalono, że L. Ł. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do dnia 31 grudnia 2017 r., ze wskazaniem, że niezdolność ta powstała od dnia 9 grudnia 2015 r., a także aktualnie obowiązującego orzeczenia z dnia 17 listopada 2020 r. nr [...], którym ustalono, że niezdolność do samodzielnej egzystencji ojca skarżącej trwa nadal oraz wyznaczono okres ważności tego orzeczenia do dnia 30 listopada 2022 r.
Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Inspektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zamościu, działając z upoważnienia Wójta Gminy Zamość, decyzją z dnia 14 lutego 2022 r. nr PS.4042.134.2022 odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. W motywach podjętego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., aktualny t.j. – Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej jako "u.ś.r."), dotycząca momentu powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą sprawowana jest opieka. Z przedłożonych przez stronę orzeczeń Lekarza Orzecznika ZUS wynika bowiem, że niezdolność do samodzielnej egzystencji ojca strony powstała dopiero w wieku 59 lat.
W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji A. Ł. wniosła o jej uchylenie w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do przedmiotowego świadczenia, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje ona prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem strony, w stanie prawnym ukształtowanym powyższym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, zawarte w art. 17 ust. 1b u.ś.r. kryterium momentu powstania niepełnosprawności nie ma zastosowania w odniesieniu do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała w późniejszym wieku, niż określa to ww. przepis, tj. po ukończeniu 18 roku życia lub – w przypadku osoby kontynuującej naukę w szkole lub w szkole wyższej – po ukończeniu 25 roku życia.
W uzasadnieniu odwołania strona podkreśliła, że jej sytuacja materialna jest bardzo trudna. Ze względu bowiem na ciężki stan zdrowia ojca wnioskodawczyni spowodowany wirusem Covid, zmuszona była zrezygnować z dniem 8 grudnia 2021 r. z pracy w [...] i powrócić do Polski w celu sprawowania opieki nad ojcem. Skarżąca dodała, że dniu 16 grudnia 2021 r., po ciężkiej chorobie wywołanej wirusem Covid, zmarła jej matka.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu, decyzją z dnia 13 lipca 2022 r. nr SKO.613/22 (zaskarżoną do Sądu), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Kolegium podzieliło zarzut odwołania, iż organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. i niewłaściwie zinterpretował wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Organ odwoławczy przyznał, ze pomimo, iż wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, w świetle szeregu orzeczeń sądowych, norma prawna uznana nim za niekonstytucyjną stanowi wadliwą podstawę prawną. Nie jest więc dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niekonstytucyjną.
Niezależnie jednak od powyższej wady decyzji organu pierwszej instancji, organ odwoławczy stwierdził, że odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest w okolicznościach niniejszej sprawy zasadna.
Kolegium wyjaśniło, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiera się na konstrukcji obowiązku alimentacyjnego, który może być realizowany w różnej formie, nie tylko przez osobiste starania, ale także przez sfinansowanie opieki. Nie ma podstaw, aby realizacja obowiązku alimentacyjnego, który wynika z istniejących między członkami rodziny więzi, była w zakresie skutków finansowych niejako automatycznie przerzucana na ogół podatników, którzy finansują system świadczeń opiekuńczych. Zapewnienie opieki rodzicowi jest obowiązkiem dzieci. Opieka, jako element realizacji obowiązku alimentacyjnego, jest zaś świadczona nieodpłatnie. Sfinansowanie opieki ze środków publicznych, poprzez przyznanie i wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego członkowi rodziny, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny, musi zaś wynikać ze skrajnie niekorzystnej sytuacji rodzinnej osoby niepełnosprawnej, kiedy to członek rodziny rzeczywiście musi zrezygnować z pracy zarobkowej, żeby zapewnić opiekę, zaś opieka nie może być zapewniona w inny sposób.
W ocenie organu odwoławczego, nie do zaakceptowania jest zatem sytuacja, w której liczna rodzina, obciążona w tym samym stopniu obowiązkiem alimentacyjnym, wybiera niejako spośród swoich członków opiekuna, często niepracującego, opiekun zaś, który nie był zatrudniony i nie pracował zarobkowo deklaruje, że rezygnuje z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, i w konsekwencji, poprzez przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego, dochodzi do finansowania ze środków publicznych opieki będącej z definicji nieodpłatną pomocą i powinnością osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny.
Kolegium stwierdziło, że takie właśnie okoliczności, wskazujące na niespełnienie wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r., zachodzą w niniejszej sprawie. Rozwijając te ocenę organ wskazał, że L. Ł. jest wdowcem, osobą przewlekle chorą, w podeszłym wieku. Ma problemy z poruszaniem, zaś w związku z przebytym Covidem i pobytem z tego powodu w szpitalu, wymaga stałej opieki w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb związanych z codziennym funkcjonowaniem. Wymaga nieprzerwanej pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego, w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Jak wynika z treści wywiadu środowiskowego L. Ł. posiada 5 dzieci. Kolegium wskazało, że z akt sprawy nie można wyprowadzić wniosku, jakoby wszystkie te osoby były niepełnosprawne oraz miały trudną sytuację materialną. W domu rodzinnym pod tym samym adresem, razem z niepełnosprawnym ojcem i wnioskodawczynią, zamieszkuje syn P. z rodziną oraz syn M.. Pozostałe dzieci osoby wymagającej opieki przebywają w innych miejscach - córka A. mieszka w H., syn S. jest osadzony w Zakładzie Karnym.
W ocenie Kolegium, trudno uznać, aby pięcioro dorosłych osób, z których część pracuje zawodowo, mieszkających w niedalekich odległościach od niepełnosprawnego ojca, nie było w stanie zrealizować ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, polegającego na zapewnieniu mu opieki, bez konieczności rezygnacji z zatrudnienia przez jednego z nich. Organ zaznaczył, że chodzi przy tym zarówno o sprawowanie osobistej opieki, jak i jej finansowanie. Podkreślił, że część dzieci osoby niepełnosprawnej osiąga dochody i są w stanie w związku z tym świadczyć w jakimś zakresie pomoc finansową, zaś kolejną istotną okolicznością pozostaje fakt, iż troje z rodzeństwa zamieszkuje wraz z ojcem, co oznacza, że może świadczyć zarówno pomoc organizacyjną, jak i sprawować opiekę doraźną, zaś ze względu na wspólne zamieszkiwanie, możliwy jest podział obowiązków opiekuńczych.
Wobec powyższych okoliczności Kolegium stwierdziło, że możliwe jest takie dzielenie obowiązków opiekuńczych, które spowoduje, że skarżąca nie będzie zmuszona rezygnować z pracy zarobkowej, Pięcioro dorosłych dzieci niepełnosprawnego L. Ł. jest bowiem w stanie zapewnić mu opiekę poprzez połączenie osobistych starań w tym zakresie lub sfinansowanie opieki, w szczególności poprzez udzielenie wsparcia finansowego sprawującej opiekę A. Ł.. Kolegium zaznaczyło, że można przy tym oprzeć się domniemaniu, iż sprawowana przez stronę opieka wynika z faktu, iż zamieszkując ona wspólnie z niepełnosprawnym ojcem, więc w sposób naturalny została jej niejako "przydzielona", co spowodowało wyłączenie obowiązków spoczywających na pozostałym rodzeństwie w zakresie sprawowania tego rodzaju opieki. Trudno w tym stanie faktycznym uznać, że doszło do rezygnacji z pracy zarobkowej sensu stricte, wynikającej bezpośrednio z konieczności sprawowania osobistej opieki nad ojcem.
A. Ł. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego. W treści skargi wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieka nad niepełnosprawnym ojcem. Skarżąca nie zgodziła się z oceną sprawy dokonaną przez organ drugiej instancji. Wyjaśniła, że podczas pobytu za granicą otrzymała informacje o złym stanie rodziców, spowodowanym zarażeniem się wirusem Covid-19. W dniu 8 grudnia 2021 r. złożyła rezygnację z pracy i wróciła do Polski. Miała jednak możliwość ponownego powrotu. W dniu 16 grudnia 2021 r. zmarła matka skarżącej, natomiast jej ojciec przez miesiąc przebywał w szpitalu, walcząc o życie. Po wyjściu ze szpitala stał się osobą "całkowicie przykutą do łóżka" i potrzebował całodobowej opieki. Skarżąca podkreśliła, że gdyby nie stan jej ojca, nadal przebywałaby za granicą.
Jej bracia P. Ł. i M. Ł., którzy mieszkają w jednym domu z ojcem, nie byli w stanie pomóc jej finansowo. P. Ł. jest osoba z lekką niepełnosprawnością, posiada dwoje dzieci i pracuje jako dostawca warzyw i owoców na terenie Lubelszczyzny, osiągając dochód na poziomie minimalnej płacy krajowej. Jedno z jego dzieci jest przy tym niepełnosprawne. M. Ł. jest zaś osobą bezrobotną, poszukującą pracy. Poszukując zatrudnienia uczęszcza na kursy z Urzędu Pracy, co uniemożliwia mu sprawowania całodobowej opieki nad ojcem. Pozostała część rodzeństwa skarżącej nie zamieszkuje razem z ojcem. Siostra A. B. pracuje i mieszka w H.. Posiada lekki stopień niepełnosprawności. Utrzymuje się z dochodu w wysokości 3 600,00 zł brutto. Brat S. Ł. mieszka w P. koło Z.. Ma 10 miesięcznego synka oraz kolejne dziecko w drodze. W chwili powrotu ojca ze szpitala odsiadywał wyrok, a nadto miał "odgórny zakaz" zbliżania się do ojca L. Ł., więc również nie mógł się nim opiekować.
Skarżąca przyznała, że od około miesiąca jej ojciec czuję się lepiej. Nadal potrzebuje opieki, lecz nie jest to już opieka całodobowa. Potrafi sam przejechać na wózku inwalidzkim z jednego do drugiego pomieszczenia. Przez poprzednie miesiące potrzebował jednak opieki 24-godzinnej, dlatego też potrzebna była osoba, która "poświęci się w 100%" i zapewni mu opiekę o każdej porze dnia i nocy. Nie było zaś możliwe sprawowanie takiej opieki bez rezygnacji z pracy jednej z osób. Stało się to możliwe dopiero teraz, wobec czego skarżąca podtrzymała wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres do 31 lipca 2022 r.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ odwoławczy wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Skarżąca, w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej zawiadomienia o wniosku organu o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Na wstępie wyjaśnić należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 4292) oraz art. 3 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga A. Ł. jest zasadna. Zaskarżona decyzja została bowiem wydana z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
W pierwszej kolejności podnieść należy, że organ odwoławczy zasadnie zakwestionował przyjęcie przez organ pierwszej instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako podstawy odmowy przyznania skarżącej żądanego świadczenia. Przypomnieć trzeba, że z treści tego przepisu wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przytoczony przepis – jak słusznie zauważono w zaskarżonej decyzji - był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznał go za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.
Mimo, że wyrok ten nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść – zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP – jest wiążąca i jako taka stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną, zwłaszcza wobec obowiązku wykładania przepisów ustaw zwykłych w duchu wartości konstytucyjnych. Skoro zaś Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b u.ś.r narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18. oraz 25. roku życia, to skutkiem tego orzeczenia winno być pomijanie przez organy administracji przy rozpoznawaniu wniosków o świadczenie pielęgnacyjne tej części omawianego przepisu, którą Trybunał uznał za niezgodną z Konstytucją. Podkreślić należy, że przedstawiona wyżej interpretacja skutków wejścia w życia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jest ugruntowana w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1668/14; z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16 i I OSK 1208/16, a także wyroki WSA w Lublinie: z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 910/16; z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 1090/16; opubl. w CBOSA).
W związku z powyższym należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został przez organ pierwszej instancji wadliwie zastosowany jako podstawa odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Pomimo dostrzeżenia powyższej wady decyzji pierwszoinstancyjnej, Kolegium utrzymało jednak tę decyzję w mocy, uznając, że odmowa przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest w okolicznościach niniejszej sprawy uzasadniona wobec niespełnienia przez stronę przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., dotyczącą wymogu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Z oceną Kolegium w tym zakresie nie można jednak się zgodzić.
Przypomnieć należy, że w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że znaczny stopień niepełnosprawności, w rozumieniu powyższego przepisu, oznacza m.in. całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 2 pkt 21 lit. "b" u.ś.r.).
Zgodnie z treścią art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej k.r.o.), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.).
W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że L. Ł., w związku z opieką nad którym skarżąca ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest (a przynajmniej był w dacie rozpoznawania wniosku przez organy) osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu przepisów u.ś.r. co potwierdza załączone do wniosku orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 17 listopada 2020 r. nr [...], ustalające, ze jest on osoba niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 30 listopada 2022 r. Bezspornym jest również, że L. Ł. nie pozostaje w związku małżeńskim (z akt wynika, że jego żona zmarła w dniu 16 grudnia 2021 r.), zaś do grona osób spokrewnionych z nim w pierwszym stopniu należy jego pięcioro dzieci.
W świetle przywołanych wyżej przepisów k.r.o. oczywiste jest, że wszystkie dzieci L. Ł., w tym skarżąca, są zobowiązane w pierwszej kolejności do wykonywania na jego rzecz świadczeń alimentacyjnych, zaś ze względu na równy stopień ich pokrewieństwa, obowiązek ten obciąża ich w równym stopniu. Wszystkie te osoby, zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., należą więc do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. W tej sytuacji, o przyznaniu skarżącej przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego, decydować winno przede wszystkim ustalenie, czy rzeczywiście sprawuje ona opiekę nad ojcem oraz, czy z powodu tej opieki (w tym jej zakresu) rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a więc ustalenie, czy spełnia ona podstawowe przesłanki uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. (a także – co oczywiste – pozostałe warunki zawarte w tym artykule).
Wbrew natomiast stanowisku Kolegium, przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem w żaden sposób, nie jest uzależnione od stwierdzenia możliwości sprawowania tej opieki przez kogokolwiek z jej rodzeństwa, którego obowiązek alimentacyjny wobec ojca – co należy ponownie podkreślić – nie wyprzedza obowiązku alimentacyjnego skarżącej, lecz jest z nim równy. Takich bowiem kryteriów art. 17 u.ś.r. nie przewiduje. Niedopuszczalne jest natomiast wprowadzanie przez organy administracji dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 504/21; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 6 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Rz 1781/21).
Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela tym samym przedstawiany w orzecznictwie pogląd, że w sytuacji, gdy opieki podejmuje się jeden z członków rodziny, który należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na istnienie innych osób, które mogłyby świadczyć pomoc osobie niepełnosprawnej. Ustawodawca nie przewidział bowiem takiej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia. Jeżeli zatem jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 sierpnia 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 737/21, wyrok WSA w Poznaniu z 22 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 834/21; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 675/22; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 231/22; opubl. w CBOSA).
Organ nie jest uprawniony, by decydować za dzieci osoby niepełnosprawnej o sposobie zapewnienia jej opieki. Nie było zatem podstaw w niniejszej sprawie do badania alternatywnych sposobów zapewnienia ojcu skarżącej niezbędnej opieki, poprzez weryfikację sytuacji rodzinnej i finansowej pozostałych osób zobowiązanych względem niego do alimentacji, tj. rodzeństwa skarżącej, jeżeli opiekę tę sprawuje faktycznie skarżąca. Jedynie ustalenie w toku postępowania wyjaśniającego, że rodzeństwo partycypuje w opiece nad ojcem, przez co zakres opieki przypadający skarżącej nie jest na tyle duży, by konieczna była rezygnacja przez nią z zatrudnienia, pozbawiałoby skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O ile jednak ustalenia faktyczne wskazują, że skarżąca, jako jedyna z rodzeństwa, wzięła na siebie pełen ciężar opieki nad ojcem i zakres tej opieki wyklucza możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia, badanie możliwości sprawowania tej opieki również przez pozostałe osoby zobowiązane w równym stopniu do alimentacji wobec ojca, pozostaje zbędne.
W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz wyjaśnień samej skarżącej, jej ojciec – pomimo, że już od 2015 r. legitymował się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji – nie wymagał aż do 2021 r. stałej, całodobowej opieki. Jego stan zdrowia uległ jednak pogorszeniu w wyniku zarażenia się wirusem Covid-19. Wskutek tej infekcji L. Ł. przebywał w okresie od dnia 7 grudnia 2021 r. do dnia 10 stycznia 2021 r. na Oddziale Internistyczno-Kardiologicznym Samodzielnego Publicznego Zespołu Opieki Zdrowotnej w T. L.. Z załączonej do akt sprawy karty informacyjnej leczenia szpitalnego (k. 20-22 akt. adm.) wynika, że poza rozpoznanym u niego zakażeniem wirusem Covid-19, jako jednostki współistniejące zdiagnozowano również m.in. zapalenie płuc oraz ostrą niewydolność oddechową. Z karty wynika również, że opuścił szpital przewieziony karetką pod opiekę rodziny.
Wobec powyższego opisu przebiegu choroby L. Ł., nie sposób zakwestionować twierdzenia strony, że po opuszczeniu szpitala jej ojciec – jako osoba z już wcześniej ustaloną niezdolnością do samodzielnej egzystencji – wymagał już stałej, całodobowej opieki. Okoliczność tę potwierdził zresztą przeprowadzony w dniu 26 stycznia 2022 r. wywiad środowiskowo, który dodatkowo wykazał, że to skarżąca podjęła się wówczas pełnej opieki nad ojcem (k. 14-15 akt. adm.). Należy w tym miejscu podkreślić, że opuszczenie szpitala przez L. Ł. miało miejsce w styczniu 2022 r. i w tym też miesiącu skarżąca zwróciła się z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
W świetle materiału dowodowego nie budzi również wątpliwości spełnienie przez skarżącą warunku rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. W aktach sprawy znajduje się bowiem zaświadczenie, z którego wynika, że skarżąca do dnia 8 grudnia 2021 r. była zatrudniona w wymiarze pełnego etatu na stanowisku pracownika rolno-produkcyjnego w firmie "G. " w [...] (k. 18 akt adm.). Co więcej, w aktach znajduje się również przedłożony przez skarżącą wydruk formularza wypowiedzenia umowy o pracę (k. 17-18 akt adm.), z którego treści wynika, że skarżąca wypowiedziała przedmiotową umową w dniu 8 grudnia 2021 r. (a więc dzień po przyjęciu ojca skarżącej do szpitala), wskazując przy tym problemy osobiste jako powód wypowiedzenia, a jednocześnie deklarując chęć podjęcia pracy ponownie w przyszłości. Wobec treści tych materiałów, bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a konieczności zapewnienia opieki jej ojcu, uznać należy za oczywisty.
Podsumowując stwierdzić trzeba, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. przyjmując, że dla spełnienia przez skarżącą określonego w tym przepisie warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest wykazanie braku możliwości sprawowania opieki nad L. Ł. przez którekolwiek z jego pozostałych dzieci, zobowiązanych do alimentacji wobec L. Ł. w równym stopniu, co skarżąca. W konsekwencji Kolegium wadliwie powyższy przepis zastosowało, jako podstawę odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, a nadto naruszyło też przepisy postępowania, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., pomijając istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne wynikające ze zgromadzonego materiału dowodowego.
Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium zobowiązane będzie przyjąć, że skarżąca spełniła określoną w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłankę rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad ojcem oraz ocenić, czy skarżąca spełniła również pozostałe, określone w tym artykule warunki uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W razie konieczności poczynienia w tym celu dodatkowych ustaleń, Kolegium skorzysta z uprawnienia przewidzianego w art. 136 k.p.a. W razie zaś uznania tych warunków za zachowane, przyzna skarżącej wnioskowane świadczenie.
Końcowo należy odnieść się do okresu, na jaki – w sytuacji uznania że spełnione wszystkich przesłanek z art. 17 u.ś.r. – skarżącej winno zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ojcem. W tym kontekście nie sposób bowiem pominąć faktu, iż skarżąca w skardze przyznała, że w toku postępowania administracyjnego, tj. od sierpnia 2022 r., stan zdrowia jej ojca uległ poprawie i od tego czasu, zakres sprawowanej przez nią opieki zmniejszył się do tego stopnia, że nie koliduje już z możliwością podjęcia przez nią pracy.
W świetle art. 24 ust. 1 i 2 u.ś.r., nie budzi wątpliwości, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że miesiącem tym był styczeń 2022 r.
Jeżeli zaś chodzi o długość okresu świadczeniowego, należy zauważyć, że w świetle ust. 4 ww. artykułu, co do zasady prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy, przy ewentualnym ustalaniu okresu uprawnienia skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, należy jednak uwzględnić treść art. 32 ust. 1 u.ś.r., który to przepis przewiduje możliwość uchylenia decyzji przyznającej świadczenie rodzinne (w tym świadczenie pielęgnacyjne) m.in. wówczas, gdy uległa zmianie sytuacja rodzinna strony, mająca wpływ na prawo do świadczenia, lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia.
Zatem w przypadku potwierdzenia uprawnienia skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, świadczenie to powinno zostać jej przyznane od miesiąca złożenia kompletnego wniosku, do momentu, w którym stan zdrowia ojca skarżącej uległ poprawie na tyle, że zakres sprawowanej nad nim opieki przestał już stać na przeszkodzie w podjęciu przez skarżącą zatrudnienia (tj. do momentu, w którym wystąpiła okoliczność, która dawałby podstawę do uchylenia - w oparciu art. 32 ust. 1 u.ś.r. - decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyby decyzja ta został wydana wcześniej). Dla określenia tego momentu, ze względu na upływ czasu, konieczne będzie uwzględnienie wyjaśnień strony. W razie zaś wystąpienia wątpliwości co do wyjaśnień strony w tym zakresie, organ uprawniony będzie do skorzystania również z innego rodzaju dowodów przewidzianych w art. 75 § 1 k.p.a., w tym zeznań świadków.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.