Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 19 sierpnia 2021 r. (data wpływu) J. A. (dalej także jako: skarżący) zwrócił się do Wójta Gminy Jabłonna (dalej także jako: Wójt) o ustalenie prawa do świadczenia opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad niepełnosprawną stopniu znacznym matką G. A..
W dniu 18 marca 2022 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy (k. 46-38 akt admin. I inst.), w czasie którego ustalono, że skarżący zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką. Oddzielne gospodarstwo domowe prowadzi jego siostra G. G. wraz ze swoją rodziną, zamieszkująca w tym samym domu. Pracownik socjalny stwierdził, że matka skarżącego jest osobą "kontaktową", nie jest w stanie samodzielnie chodzić, lecz porusza się z wykorzystaniem balkonika i przy pomocy osób trzecich. Skarżący oświadczył, że jego pomoc polega na: przygotowaniu posiłków, wykupieniu i podaniu leków, pomocy przy ubieraniu się, posprzątaniu zajmowanych pomieszczeń. Czas jaki poświęca na wykonywanie powyższych czynności wynosi od 6 do 7 godzin dziennie. G. A. pomaga również córka (G. G.), która wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjne i higieniczne, których nie wykona skarżący, ponieważ matka czuje się skrępowana. Córka świadczy pomoc matce od 2 do 3 godzin dziennie.
Decyzją z dnia 30 marca 2022 r. Wójt odmówił skarżącemu przyznania powyższego świadczenia. Stwierdził, że niepełnosprawność matki skarżącego nie powstała w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a ponadto skarżący sprawuje opiekę nad matką wraz ze swoją siostrą.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 11 sierpnia 2022 r. utrzymało w mocy powyższą decyzję. Organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia faktyczne i kwalifikację prawną przyjętą przez organ I instancji. W treści uzasadnienia organ przytoczył treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W skardze na powyższą decyzję podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnie, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnej G. A. nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż opieka jaką wykonuje przy niepełnosprawnej mamie nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia. W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów według norm przepisanych.
W odpowiedzi na powyższe Kolegium wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej jako: p.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.
Tytułem wstępu należy zauważyć, że z treści art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
W pierwszej kolejności wskazać należy, że podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia nie może być przesłanka wyrażona art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022 r., poz. 615, dalej jako: u.ś.r.). Zgodność z Konstytucją RP tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (Dz. U. 2014, poz. 1443). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od czasu powstania niepełnosprawności. Wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. m. in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. I OSK 786/21, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19; wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie m. in.: z dnia 28 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 682/22, z dnia 6 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 603/22, z dnia 5 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 329/22).
Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku zstępnego (dziecka) względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki" jednakże, aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia te wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, również częściowego zarobkowania (por. m. in. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 351/21 i cyt. tam orzecznictwo).
W sprawie nie było kwestionowane, że opiekę nad G. A. sprawuje zarówno syn – J. A., jak i córka – G. G..
Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z matką. W tym samym domu oddzielne gospodarstwo domowe prowadzi jego siostra (córka niepełnosprawnej) wraz ze swoją rodziną. Skarżący nie podważył prawdziwości twierdzenia, że nie wykonuje przy matce czynności higienicznych oraz pielęgnacyjnych, gdyż czyni to jego siostra. Zakres opieki skarżącego to głównie prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego (przygotowywanie posiłków, kupowanie leków, sprzątanie). Wskazane przez skarżącego czynności, niemieszczące się w kategorii prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego (podawanie leków, pomoc przy ubieraniu) nie są tak absorbujące, aby uniemożliwiały podjęcie zatrudnienia. Matka skarżącego nie jest osobą leżącą, chociaż wymaga asysty lub balkonika przy poruszaniu się. Z dokumentacji medycznej nie wynika konieczność wykonywania stałych czynności, zabiegów przy matce (karta informacyjna – k. 49v akt admin. I inst.).
Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że zakres opieki jaką skarżący sprawuje nad matką nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie istnieje zatem związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia (pracy zarobkowej), a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zakres faktycznie sprawowanej opieki przez skarżącego świadczy o możliwości podjęcia pracy przy jednoczesnym kontynuowaniu opieki nad matką.
Sąd nie kwestionuje, że matka skarżącego wymaga pomocy osób trzecich, jednakże wskazany zakres opieki skarżącego nad matką nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia, szczególnie w sytuacji, gdy jest dzielona między dwie osoby zobowiązane w równym stopniu do opieki nad osobą niepełnosprawną.
Nie jest sporne, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. Jednakże ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza zakwestionowania stanu jej zdrowia.
Ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności osoby, nad którą jest sprawowana opieka nie prowadzi do automatycznego wniosku, że osoba chora wymaga opieki w takim zakresie, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Należy bowiem zważyć, że są to dwie odrębne przesłanki ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego wyrażone art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. m. in. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 435/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 5 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 697/22).
Ubocznie warto zauważyć, że przyznanie stronie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie oznacza automatyzmu w przyznaniu następnie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 6 maja 2022 r., sygn. I OSK 1472/21).
Mając na uwadze powyższe rozważania należy uznać, że organ odwoławczy dokonał prawidłowej subsumcji ustaleń faktycznych i zasadnie przyjął, że zakres świadczonej przez skarżącego opieki nie wypełnia dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. w kontekście niemożności podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę jako niezasadną, na podstawie art. 151 p.p.s.a.