Uzasadnienie
Decyzją z [...] lipca 2018 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm., dalej: u.p.s.) po rozpoznaniu odwołania J. T., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. z [...] maja 2018 r., znak: [...] [...] odmawiającą J. T. przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do kosztów opału w formie energii elektrycznej.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że [...] kwietnia 2018 r. J. T. złożył wniosek o przyznanie zasiłku okresowego, obiadów barowych, środków finansowych na zakup środków czystości oraz pomocy finansowej na zakup opału w formie energii elektrycznej.
Na podstawie dokumentów zamieszczonych w aktach sprawy, w tym przeprowadzonego [...] maja 2018 r. wywiadu środowiskowego, ustalono, że wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą, bezrobotną, zarejestrowaną w Miejskim Urzędzie Pracy w L.. Źródło jego dochodu stanowi dodatek mieszkaniowy w kwocie [...]zł oraz zasiłek okresowy w wysokości [...] zł. Wnioskodawca zajmuje jednopokojowy lokal kwaterunkowy z aneksem kuchennym oraz łazienką. Mieszkanie wyposażone jest w lodówkę, kuchenkę gazową. Lokal ogrzewany jest elektrycznie. Jak wyjaśnił wnioskodawca, w sezonie wiosennym nie ogrzewa mieszkania, gdyż temperatura powietrza jest zbyt wysoka. Jednak, w jego ocenie, w okresie sezonu zimowego otrzymał zbyt mało środków na ten cel, czym uzasadnia wniosek o dofinansowanie opału w formie energii elektrycznej.
Organ drugiej instancji za bezsporny uznał fakt, że wysokość uzyskiwanego przez J. T. dochodu nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, wynoszącego 634,00 zł, co dawało podstawę do zastosowania art. 39 w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., zgodnie z którym, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej osoby, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, może być przyznany zasiłek celowy. Jednakże Kolegium miało na uwadze, że spełnienie kryterium dochodowego przez osobę ubiegającą się o zasiłek nie oznacza obowiązku przyznania wnioskowanej pomocy, ponieważ organ nie jest zobowiązany do ponoszenia w całości wszelkich kosztów utrzymania strony wnioskującej o jej przyznanie
Analizując zgromadzoną w sprawie dokumentację, Kolegium podkreśliło, że nie sposób zarzucić organowi pierwszej instancji bierności w zaspokajaniu potrzeb wnioskodawcy, ponieważ po rozpoznaniu wniosku z [...] kwietnia 2018 r. decyzjami z [...] maja 2018 r. otrzymał on następującą pomoc: zasiłek okresowy w kwocie [...]zł (decyzja znak: [...]), świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w wysokości [...] zł (decyzja znak: [...]), zasiłek celowy w kwocie [...]zł na zakup środków czystości w maju 2018 r. (decyzja znak: [...] [...]). Ponadto, jak wskazał organ odwoławczy, wnioskodawca nie zaprzeczył, że z uwagi na panujące w okresie wiosennym temperatury, nie jest konieczne ogrzewanie mieszkania.
W ocenie organu, prawidłowa wykładnia art. 39 u.p.s. nie prowadzi do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodu wnioskodawcy. Interpretacja taka byłaby całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania potrzebujących osób w ich wysiłkach, a nie ich zastępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji są zgodne z prawem.
Zakwestionowane rozstrzygnięcia obejmują odmowę przyznania skarżącemu zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów ogrzewania mieszkania.
Zasady, tryb oraz procedurę przyznawania pomocy osobom potrzebującym reguluje powołana wyżej ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.).
Jedną z form takiej pomocy jest przewidziany w art. 39 u.p.s. zasiłek celowy, który może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (ust. 1), w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).
Z punktu widzenia sądowej kontroli legalności decyzji wydawanych w przedmiocie pomocy społecznej, w tym dotyczących zasiłków, zasadnicze znaczenie ma dyrektywa interpretacyjna wyrażona w art. 2 ust. 1 u.p.s., według której pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Nie mniej istotna jest zasada, o której mowa w art. 3 ust. 2 u.p.s., w myśl którego zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4).
Powołane przepisy kształtują zasadę pomocniczości polegającą na obowiązku państwa udzielenia obywatelowi pomocy w przezwyciężeniu trudnej sytuacji materialnej, w jakiej się znajduje on lub jego rodzina. Przywołany obowiązek państwa nie jest jednak bezwzględny, nie można go sprowadzać do konieczności wyręczania jednostki w zadaniach, które może ona zrealizować samodzielnie. Pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka po wykorzystaniu swoich uprawnień, zasobów i możliwości przestaje być samowystarczalna.
Ponadto podkreślić należy, iż pomoc społeczna udzielana jest osobom i rodzinom, które spełniają jednocześnie dwa kryteria, a mianowicie: kryterium dysfunkcji, o którym mowa w art. 7 u.p.s. - między innymi ubóstwo, sieroctwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba, oraz kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy. W przypadku osoby samotnie gospodarującej kryterium to wynosi 634 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 9 ust. 8 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a/ rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 823)).
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że dochód skarżącego nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do pobierania świadczeń z pomocy społecznej. Z niewadliwych ustaleń organów wynika, że jest on osobą samotnie gospodarującą z dochodem wynoszącym [...] zł miesięcznie.
Niemniej jednak zasadnie podniosły organy obu instancji, że spełnienie przez wnioskodawcę przesłanki w postaci dochodu nieprzekraczającego kryterium dochodowego samo w sobie nie obliguje organ do przyznania zasiłku celowego. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie zależy bowiem od uznania organu, który, nie będąc związany ścisłymi kryteriami przyznania tego świadczenia, ustala, czy po stronie wnioskodawcy występuje niezbędna potrzeba życiowa wymagająca zaspokojenia ze środków publicznych.
Sądowa kontrola legalności tego rodzaju rozstrzygnięcia polega zatem na sprawdzeniu, czy jego wydanie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym, wszechstronnym wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy i wskazaniem racjonalnych, przekonujących argumentów wyboru określonego rozwiązania.
W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie wymogi te zostały spełnione. Organy poczyniły rzetelne ustalenia co do sytuacji bytowej J. T., które zostały prawidłowo ocenione. Jakkolwiek z ustaleń tych wynika, że sytuacja materialna skarżącego jest obiektywnie trudna, to jednak słusznie zauważono, że skarżący ma zapewnione schronienie, ma niski, aczkolwiek stały dochód, a ponadto jest objęty systematycznym wsparciem ze strony organu pomocy społecznej, zarówno w postaci świadczeń pieniężnych, jak i niepieniężnych. Co jednak najistotniejsze, organy zasadnie uznały, że potrzeba, której zaspokojenia domagał się skarżący, nie może być uznana za niezbędną potrzebę życiową wymagającą zaspokojenia ze środków publicznych. Nie ulega bowiem wątpliwości, że wniosek o dofinansowanie ogrzewania mieszkania skarżący złożył pod koniec kwietnia 2018 r., czyli poza sezonem grzewczym. Sam zresztą przyznał, że w okresie wiosennym nie ogrzewa mieszkania, gdyż nie ma takiej potrzeby.
Wobec powyższego organy zasadnie zwróciły uwagę na ograniczenia wynikające z wielkości środków, którymi dysponuje ośrodek pomocy społecznej, zobowiązany do udzielenia pomocy wszystkim potrzebującym.
Rozważenie przywołanych okoliczności powoduje, że nie sposób przypisać zaskarżonemu rozstrzygnięciu cech dowolności. Należy raz jeszcze podkreślić, że w świetle przepisów prawa, pomoc społeczna ma charakter subsydiarny. Jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność samodzielnego ich pokonania stanowi przesłankę włączenia się instytucji państwa. Pomoc społeczna ma bowiem charakter uzupełniający. Z kolei zakres tej pomocy uzależniony jest od możliwości organu administracyjnego i osobistej aktywności zainteresowanego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2008 r., I OSK 887/07, LEX nr 499747).
Podsumowując, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna nie przekraczają granic uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcia ta zostały poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, w toku którego organy nie naruszyły zasad wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uzasadnienia kontrolowanych decyzji spełniają także wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.
Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.