Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lubliniez 23 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Lu 742/19

Uzasadnienie

Decyzją [...] Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii [...] z dnia [...] października 2019 r., znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania S. S. (dalej także jako "skarżący") utrzymał w mocy decyzję znak: [...] wydaną w dniu [...] sierpnia 2019 r. przez Powiatowego Lekarza Weterynarii [...] w przedmiocie nakazu niezwłocznego, ale nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji zabicia lub uboju wszystkich posiadanych zwierząt z gatunku świnie (tj. 39 szt.) znajdujących się w gospodarstwie zlokalizowanym w miejscowości [...] oraz zakazu utrzymywania w w/w gospodarstwie zwierząt z gatunku świnie.

Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.

W dniu [...] lipca 2018 r. została przeprowadzona kontrola w gospodarstwie S. S., w wyniku której stwierdzono, że w gospodarstwie: brak środków dezynfekcyjnych w ilości niezbędnej do przeprowadzenia doraźnej dezynfekcji, brak utrzymywania świń w sposób wykluczający kontakt ze zwierzętami wolno żyjącymi oraz ze zwierzętami domowymi, brak sporządzenia przez posiadacza świń spisu posiadanych świń, z podziałem na prosięta, warchlaki, tuczniki, lochy, loszki, knury i knurki, oraz bieżące aktualizowanie tego spisu, brak mat dezynfekcyjnych przed wejściami do gospodarstw, w których utrzymywane są świnie i wyjściami z gospodarstwa, których szerokość jest nie mniejsza niż szerokość danego wejścia a długość nie mniejsza niż 1 metr, brak mat dezynfekcyjnych przed wejściami do pomieszczeń, w których utrzymywane są świnie i wyjściami z tych pomieszczeń, których szerokość jest nie mniejsza niż szerokość danego wejścia, a długość nie mniejsza niż 1 metr, brak maty dezynfekcyjnej przed wjazdem na teren gospodarstwa, w którym utrzymywane są świnie i wyjazdem z terenu tego gospodarstwa, których szerokość jest nie mniejsza niż szerokość wjazdu a długość nie mniejsza niż obwód największego koła środka transportu wjeżdżającego do gospodarstwa, a także stałego utrzymywania tych mat w stanie zapewniającym utrzymywanie skuteczności działania środka dezynfekcyjnego, brak rejestru środków transportu do przewozu świń wjeżdżających na teren gospodarstwa oraz rejestru wejść osób do pomieszczeń, w których są utrzymywane świnie, brak oczyszczania i odkażania na bieżąco sprzętu i narzędzi wykorzystywanych do obsługi świń.

W dniu kontroli w gospodarstwie znajdowało się 58 sztuk trzody chlewnej. Powyższe ustalenia zostały udokumentowane w protokole kontroli nr [...] z dnia [...] lipca 2018 r., do którego nie wniesiono uwag i zastrzeżeń.

W dniu [...] września 2018 r. Powiatowy Lekarz Weterynarii [...] wydał decyzję znak: [...] nakazującą skarżącemu usunięcie niezwłoczne, nie dłużej jednak niż w terminie 7 dni od dnia otrzymania decyzji uchybień polegających na:

1. - braku sporządzenia przez posiadacza świń spisu posiadanych świń, z podziałem na prosięta, warchlaki, tuczniki, lochy, loszki, knury i knurki, oraz bieżące aktualizowanie tego spisu;
2. - nie wyłożeniu mat dezynfekcyjnych przed wejściami do budynków lub pomieszczeń, w których utrzymywane są świnie i wyjściami z tych budynków lub pomieszczeń, których szerokość jest nie mniejsza niż szerokość danego wejścia lub wyjścia a długość nie mniejsza niż 1 metr;
3. - nie wyłożeniu mat dezynfekcyjnych przed wjazdami do gospodarstwa, w którym utrzymywane są świnie i wyjazdami z tego gospodarstwa lub nie wykonaniu niecek dezynfekcyjnych, których szerokość jest nie mniejsza niż szerokość wjazdów lub wyjazdów a długość nie mniejsza niż obwód największego koła środka transportu wjeżdżającego lub wyjeżdżającego z tego gospodarstwa;
4. - nie utrzymywaniu mat stale w stanie zapewniającym utrzymywanie skuteczności działania środka dezynfekcyjnego;
5. - nie oczyszczaniu i odkażaniu na bieżąco sprzętu i narzędzi wykorzystywanych do obsługi świń;
6. - braku prowadzenia rejestru środków transportu do przewozu świń wjeżdżających na teren gospodarstwa oraz rejestru wejść osób do pomieszczeń, w których są utrzymywane świnie;

oraz usunięciu w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji uchybień polegających na utrzymywaniu świń w pomieszczeniach razem z bydłem, poprzez utrzymywanie świń w gospodarstwie w odrębnych, zamkniętych pomieszczeniach, w których są utrzymywane tylko świnie, mających oddzielne wejścia oraz niemających bezpośredniego przejścia do innych pomieszczeń, w których są utrzymywane inne zwierzęta kopytne.

W dniu [...] marca 2019 r. została przeprowadzona kolejna kontrola w gospodarstwie skarżącego, w wyniku której stwierdzono: brak przestrzegania terminowości zgłaszania zdarzeń dotyczących świń, w gospodarstwie brak ewidencji leczenia zwierząt, brak utrzymywania świń w gospodarstwie w sposób wykluczający kontakt ze zwierzętami wolno żyjącymi oraz ze zwierzętami domowymi, brak sporządzenia przez posiadacza świń spisu posiadanych świń, z podziałem na prosięta, warchlaki, tuczniki, lochy, loszki, knury i knurki oraz bieżące aktualizowanie tego spisu, brak mat dezynfekcyjnych przed wejściami do gospodarstw, w których utrzymywane są świnie i wyjściami z gospodarstwa, których szerokość jest nie mniejsza niż szerokość danego wejścia a długość nie mniejsza niż 1 metr, brak mat dezynfekcyjnych przed wejściami do pomieszczeń, w których utrzymywane są świnie i wyjściami z tych pomieszczeń. W dniu kontroli w gospodarstwie znajdowały się 53 sztuki trzody chlewnej. Powyższe ustalenia zostały udokumentowane w protokole kontroli nr [...] z dnia [...] marca 2019 r., do którego nie wniesiono uwag i zastrzeżeń.

W dniu [...] czerwca 2019 r. została przeprowadzona ponowna kontrola w gospodarstwie skarżącego w wyniku której stwierdzono: stary wzór Księgi rejestracji stada świń, przy wejściu do budynków, w których utrzymywane są zwierzęta brak tablic z napisem "Osobom nieupoważnionym wstęp wzbroniony", brak utrzymywania świń w gospodarstwie w sposób wykluczający kontakt ze zwierzętami wolno żyjącymi oraz ze zwierzętami domowymi, brak utrzymywania świń w gospodarstwie w odrębnych, zamkniętych pomieszczeniach, w których są utrzymywane tylko świnie, mających oddzielne wejścia oraz niemających bezpośredniego przejścia do innych pomieszczeń, w których są utrzymywane inne zwierzęta kopytne, brak sporządzenia przez posiadacza świń spisu posiadanych świń, z podziałem na prosięta, warchlaki, tuczniki, lochy, loszki, knury i knurki, oraz bieżące aktualizowanie tego spisu, brak mat dezynfekcyjnych przed wejściami do gospodarstw, w których utrzymywane są świnie i wyjściami z gospodarstwa oraz przed wejściami do budynków lub pomieszczeń, w których są utrzymywane świnie, i wyjściami z tych budynków lub pomieszczeń, przy czym szerokość wyłożonych mat powinna być nie mniejsza niż szerokość danego wejścia lub wyjścia a długość nie mniejsza niż 1 metr, brak maty dezynfekcyjnej przed wjazdem na teren gospodarstwa, w którym utrzymywane są świnie i wyjazdem z terenu tego gospodarstwa, przy czym szerokość wyłożonych mat powinna być nie mniejsza niż szerokość wjazdu i wyjazdu, a długość nie mniejsza niż obwód największego koła środka transportu wjeżdżającego do tego gospodarstwa lub wyjeżdżającego z tego gospodarstwa, a także stałego utrzymywania tych mat w stanie zapewniającym utrzymywanie skuteczności działania środka dezynfekcyjnego, osoby wykonujące czynności związane z obsługą świń, przed rozpoczęciem tych czynności, nie stosują środków higieny niezbędnych do ograniczenia ryzyka szerzenia się afrykańskiego pomoru świń, w tym mycia i odkażania rąk oraz oczyszczania i odkażania obuwia, brak bieżącego oczyszczania i odkażania narzędzi oraz sprzętu wykorzystywanego do obsługi świń, brak prowadzenia rejestru środków transportu do przewozu świń, paszy lub produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego w rozumieniu art. 3 pkt. 1 w związku z art. 2 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009, zwanych dalej "produktami ubocznymi pochodzenia zwierzęcego", wjeżdżających na teren gospodarstwa oraz rejestru wejść osób do pomieszczeń, w których są utrzymywane świnie, brak wdrożenia programu monitorowania i zwalczania gryzoni.

W dniu kontroli w gospodarstwie znajdowało się 40 sztuk trzody chlewnej. Powyższe ustalenia zostały udokumentowane w protokole kontroli nr [...] z dnia [...] czerwca 2019 r., do którego nie wniesiono zastrzeżeń i uwag.

W dniu [...] czerwca 2019 r. skarżący zwrócił się pisemnie do Powiatowego Lekarza Weterynarii [...] z prośbą o przedłużenie czasu na usunięcie braków w gospodarstwie rolnym z powodu pobytu w szpitalu.

Z kolei w wyniku kolejnej kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie skarżącego w dniu [...] lipca 2019 r. stwierdzono: według Bazy IRZ powinno być 41 sztuk trzody chlewnej a faktycznie w gospodarstwie jest 39 sztuk, nie można stwierdzić czy jest to błędne zgłoszenie lub brak zgłoszenia dotyczy ostatniego roku, według Księgi rejestracji stada świń ostatni wpis poświadcza, że na stanie jest 41 sztuk trzody chlewnej, przy wejściu do budynków, w których utrzymywane są zwierzęta brak tablic z napisem "Osobom nieupoważnionym wstęp wzbroniony", brak utrzymywania świń w gospodarstwie w sposób wykluczający kontakt ze zwierzętami wolno żyjącymi oraz ze zwierzętami domowymi, brak utrzymywania świń w gospodarstwie w odrębnych, zamkniętych pomieszczeniach, w których są utrzymywane tylko świnie, mających oddzielne wejścia oraz niemających bezpośredniego przejścia do innych pomieszczeń, w których są utrzymywane inne zwierzęta kopytne, brak sporządzenia przez posiadacza świń spisu posiadanych świń, z podziałem na prosięta, warchlaki, tuczniki, lochy, loszki, knury i knurki, oraz bieżące aktualizowanie tego spisu, brak mat dezynfekcyjnych przed wejściami do gospodarstw, w których utrzymywane są świnie i wyjściami z gospodarstwa oraz przed wejściami do budynków lub pomieszczeń, w których są utrzymywane świnie, i wyjściami z tych budynków lub pomieszczeń, przy czym szerokość wyłożonych mat powinna być nie mniejsza niż szerokość danego wejścia lub wyjścia a długość nie mniejsza niż 1 metr, brak maty dezynfekcyjnej przed wjazdem na teren gospodarstwa, w którym utrzymywane są świnie i wyjazdem z terenu tego gospodarstwa, przy czym szerokość wyłożonych mat powinna być nie mniejsza niż szerokość wjazdu i wyjazdu, a długość nie mniejsza niż obwód największego koła środka transportu wjeżdżającego do tego gospodarstwa lub wyjeżdżającego z tego gospodarstwa, a także stałego utrzymywania tych mat w stanie zapewniającym utrzymywanie skuteczności działania środka dezynfekcyjnego, osoby wykonujące czynności związane z obsługą świń, przed rozpoczęciem tych czynności, nie stosują środków higieny niezbędnych do ograniczenia ryzyka szerzenia się afrykańskiego pomoru świń, w tym mycia i odkażania rąk oraz oczyszczania i odkażania obuwia, nie używanie przez osoby wykonujące czynności związane z obsługą świń odzieży ochronnej oraz obuwia ochronnego przeznaczonego wyłącznie do wykonywania tych czynności, brak prowadzenia rejestru środków transportu do przewozu świń, paszy lub produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego w rozumieniu art. 3 pkt. 1 w związku z art. 2 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009, zwanych dalej "produktami ubocznymi pochodzenia zwierzęcego", wjeżdżających na teren gospodarstwa oraz rejestru wejść osób do pomieszczeń, w których są utrzymywane świnie, brak wdrożenia programu monitorowania i zwalczania gryzoni.

W dniu kontroli w gospodarstwie znajdowało się 39 sztuk trzody chlewnej. Powyższe ustalenia zostały udokumentowane w protokole kontroli nr [...] z dnia [...] lipca 2019 r., do którego nie wniesiono zastrzeżeń i uwag.

W dniu [...] sierpnia 2019 r. Powiatowy Lekarz Weterynarii [...] wydał decyzję znak: [...] nakazującą skarżącemu niezwłoczne ale nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji zabicie lub ubój wszystkich posiadanych zwierząt z gatunku świnie (tj. 39 szt.) znajdujących się w jego gospodarstwie oraz zakazującą utrzymywania w gospodarstwie zwierząt z gatunku świnie.

Na podstawie art. 48b ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2014 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Ponadto na podstawie art. 10 § 2 ustawy kodeks postępowania administracyjnego - organ odstąpił od zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu z uwagi na konieczność postępowania bez zbędnej zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że brak zachowania zasad bioasekuracji może spowodować rozprzestrzenienie się afrykańskiego pomoru świń. Choroba ta skutkuje przede wszystkim narażeniem kraju na ogromne straty finansowe, związane w pierwszej kolejności ze zwalczaniem tej choroby i jej kolejnych ognisk, a także przypadków u dzików.

W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżący oświadczył, że po przeprowadzeniu kontroli w dniu [...] lipca 2019 r. gospodarstwo zostało dostosowane do wydanych zaleceń, a nadinterpretacja przez Inspekcję Weterynaryjną rozporządzenia o bioasekuracji wyniszcza większość gospodarstw.

Do akt sprawy i odwołania od decyzji z dnia [...] sierpnia 2019 r., Powiatowy Lekarz Weterynarii [...] dołączył również protokół z kontroli z dnia [...] września 2019 r. przeprowadzonej już po wniesieniu odwołania od decyzji. W trakcie kontroli stwierdzono naruszenie przepisów § 1 ust. 1 pkt. 8 i pkt. 10 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 maja 2015 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń.

Z protokołu kontroli nr [...] z dnia [...] września 2019 r. wynika, że w dniu kontroli w gospodarstwie znajdowały się 23 sztuki trzody chlewnej. W rubryce zastrzeżenia i wyjaśnienia kontrolowanego znajduje się zapis złożony przez R. S. następującej treści - "Ja niżej podpisana zostałam pouczona o obowiązku prowadzenia rejestru osób i pojazdów wjeżdżających na teren gospodarstwa, otrzymałam odpowiednie druki i będę je prowadzić. Wprowadzę też program monitorowania i zwalczania gryzoni, odpowiednie druki otrzymałam".

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji [...] Wojewódzki Lekarz Weterynarii [...] wskazał, że posiadacz trzody chlewnej miał obowiązek spełnić nakazy wymienione w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 maja 2015 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń (Dz. U. z 2018 r., poz. 290 z póżn. zm.; dalej jako "rozporządzenie z dnia 6 maja 2015 r."), które zostało wydane zgodnie z delegacją zawartą w art. 47 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt. Przeprowadzona w dniu [...] lipca 2018 r. kontrola w gospodarstwie skarżącego wykazała naruszenie obowiązujących przepisów w zakresie utrzymania świń tj. § 1 ust. 1 pkt. 1 lit a i b, pkt. 4 lit. a i b, pkt. 6, pkt. 8 rozporządzenia z dnia 6 maja 2015 r. oraz § 1 pkt. 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 września 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych, jakie muszą spełniać gospodarstwa w przypadku, gdy zwierzęta lub środki spożywcze pochodzenia zwierzęcego pochodzące z tych gospodarstw są wprowadzane na rynek (Dz. U. z 2003 r., nr 168, poz. 1643).

W dniach [...] marca, [...] czerwca i [...] lipca 2019 r. w gospodarstwie skarżącego przeprowadzono ponowne kontrole w celu sprawdzenia czy skarżący zastosował się do nakazów określonych w decyzji z dnia [...] września 2018 r. znak: [...]. Przeprowadzone kontrole wykazały, iż zapisy wyżej wymienionej decyzji nie zostały przez skarżącego zrealizowane jak również w gospodarstwie nie przestrzegane są przepisy dotyczące bioasekuracji. Z materiału dowodowego wynika, iż w trakcie kontroli w dniu [...] lipca 2019 r. gospodarstwie stwierdzono: według Bazy IRZ powinno być 41 sztuk trzody chlewnej a faktycznie w gospodarstwie jest 39 sztuk, nie można stwierdzić czy jest to błędne zgłoszenie lub brak zgłoszenia dotyczy ostatniego roku, według Księgi rejestracji stada świń ostatni wpis poświadcza, że na stanie jest 41 sztuk trzody chlewnej, przy wejściu do budynków, w których utrzymywane są zwierzęta brak tablic z napisem "Osobom nieupoważnionym wstęp wzbroniony", brak utrzymywania świń w gospodarstwie w sposób wykluczający kontakt ze zwierzętami wolno żyjącymi oraz ze zwierzętami domowymi, brak utrzymywania świń w gospodarstwie w odrębnych, zamkniętych pomieszczeniach, w których są utrzymywane tylko świnie, mających oddzielne wejścia oraz niemających bezpośredniego przejścia do innych pomieszczeń, w których są utrzymywane inne zwierzęta kopytne, brak sporządzenia przez posiadacza świń spisu posiadanych świń, z podziałem na prosięta, warchlaki, tuczniki, lochy, loszki, knury i knurki, oraz bieżące aktualizowanie tego spisu, brak mat dezynfekcyjnych przed wejściami do gospodarstw, w których utrzymywane są świnie i wyjściami z gospodarstwa oraz przed wejściami do budynków lub pomieszczeń, w których są utrzymywane świnie, i wyjściami z tych budynków lub pomieszczeń, przy czym szerokość wyłożonych mat powinna być nie mniejsza niż szerokość danego wejścia lub wyjścia a długość nie mniejsza niż 1 metr, brak maty dezynfekcyjnej przed wjazdem na teren gospodarstwa, w którym utrzymywane są świnie i wyjazdem z terenu tego gospodarstwa, przy czym szerokość wyłożonych mat powinna być nie mniejsza niż szerokość wjazdu i wyjazdu, a długość nie mniejsza niż obwód największego koła środka transportu wjeżdżającego do tego gospodarstwa lub wyjeżdżającego z tego gospodarstwa, a także stałego utrzymywania tych mat w stanie zapewniającym utrzymywanie skuteczności działania środka dezynfekcyjnego, osoby wykonujące czynności związane z obsługą świń, przed rozpoczęciem tych czynności, nie stosują środków higieny niezbędnych do ograniczenia ryzyka szerzenia się afrykańskiego pomoru świń, w tym mycia i odkażania rąk oraz oczyszczania i odkażania obuwia, nie używanie przez osoby wykonujące czynności związane z obsługą świń odzieży ochronnej oraz obuwia ochronnego przeznaczonego wyłącznie do wykonywania tych czynności, brak prowadzenia rejestru środków transportu do przewozu świń, paszy lub produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego w rozumieniu art. 3 pkt. 1 w związku z art. 2 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009, zwanych dalej "produktami ubocznymi pochodzenia zwierzęcego", wjeżdżających na teren gospodarstwa oraz rejestru wejść osób do pomieszczeń, w których są utrzymywane świnie, brak wdrożenia programu monitorowania i zwalczania gryzoni Wyżej wymienione niezgodności świadczą o naruszeniu przepisów § 1 ust. 1 pkt. 1 lit. a i b, pkt. 2, pkt. 4 lit. a i b, pkt. 5, pkt. 7, pkt. 8, pkt. 10 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 maja 2015 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń (Dz. U. z 2018 r., poz. 290 z późn. zm.), art. 20 ust. 2, art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (Dz. U. z 2017 r., poz. 546 z późn. zm.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 września 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych, jakie muszą spełniać gospodarstwa w przypadku, gdy zwierzęta lub środki spożywcze pochodzenia zwierzęcego pochodzące z tych gospodarstw są wprowadzane na rynek (Dz. U. z 2003 r., nr 168, poz. 1643).

Ponowna kontrola wykazała naruszenie gospodarstwie stwierdzono: według Bazy IRZ powinno być 41 sztuk trzody chlewnej a faktycznie w gospodarstwie jest 39 sztuk, nie można stwierdzić czy jest to błędne zgłoszenie lub brak zgłoszenia dotyczy ostatniego roku, według Księgi rejestracji stada świń ostatni wpis poświadcza, że na stanie jest 41 sztuk trzody chlewnej, przy wejściu do budynków, w których utrzymywane są zwierzęta brak tablic z napisem "Osobom nieupoważnionym wstęp wzbroniony", brak utrzymywania świń w gospodarstwie w sposób wykluczający kontakt ze zwierzętami wolno żyjącymi oraz ze zwierzętami domowymi, brak utrzymywania świń w gospodarstwie w odrębnych, zamkniętych pomieszczeniach, w których są utrzymywane tylko świnie, mających oddzielne wejścia oraz niemających bezpośredniego przejścia do innych pomieszczeń, w których są utrzymywane inne zwierzęta kopytne, brak sporządzenia przez posiadacza świń spisu posiadanych świń, z podziałem na prosięta, warchlaki, tuczniki, lochy, loszki, knury i knurki, oraz bieżące aktualizowanie tego spisu, brak mat dezynfekcyjnych przed wejściami do gospodarstw, w których utrzymywane są świnie i wyjściami z gospodarstwa oraz przed wejściami do budynków lub pomieszczeń, w których są utrzymywane świnie, i wyjściami z tych budynków lub pomieszczeń, przy czym szerokość wyłożonych mat powinna być nie mniejsza niż szerokość danego wejścia lub wyjścia a długość nie mniejsza niż 1 metr, brak maty dezynfekcyjnej przed wjazdem na teren gospodarstwa, w którym utrzymywane są świnie i wyjazdem z terenu tego gospodarstwa, przy czym szerokość wyłożonych mat powinna być nie mniejsza niż szerokość wjazdu i wyjazdu, a długość nie mniejsza niż obwód największego koła środka transportu wjeżdżającego do tego gospodarstwa lub wyjeżdżającego z tego gospodarstwa, a także stałego utrzymywania tych mat w stanie zapewniającym utrzymywanie skuteczności działania środka dezynfekcyjnego, osoby wykonujące czynności związane z obsługą świń, przed rozpoczęciem tych czynności, nie stosują środków higieny niezbędnych do ograniczenia ryzyka szerzenia się afrykańskiego pomoru świń, w tym mycia i odkażania rąk oraz oczyszczania i odkażania obuwia, nie używanie przez osoby wykonujące czynności związane z obsługą świń odzieży ochronnej oraz obuwia ochronnego przeznaczonego wyłącznie do wykonywania tych czynności, brak prowadzenia rejestru środków transportu do przewozu świń, paszy lub produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego w rozumieniu art. 3 pkt. 1 w związku z art. 2 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009, zwanych dalej "produktami ubocznymi pochodzenia zwierzęcego", wjeżdżających na teren gospodarstwa oraz rejestru wejść osób do pomieszczeń, w których są utrzymywane świnie, brak wdrożenia programu monitorowania i zwalczania gryzoni Wyżej wymienione niezgodności świadczą o naruszeniu przepisów § 1 ust. 1 pkt. 1 lit. a i b, pkt. 2, pkt. 4 lit. a i b, pkt. 5, pkt. 7, pkt. 8, pkt. 10 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 maja 2015 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń (Dz. U. z 2018 r., poz. 290 z późn. zm.), art. 20 ust. 2, art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (Dz. U. z 2017 r., poz. 546 z póżn. zm.) oraz § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 września 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych, jakie muszą spełniać gospodarstwa w przypadku, gdy zwierzęta lub środki spożywcze pochodzenia zwierzęcego pochodzące z tych gospodarstw są wprowadzane na rynek (Dz. U. z 2003 r., nr 168, poz. 1643).

Ponowna kontrola wykazała naruszenie obowiązujących przepisów w zakresie utrzymania świń i identyfikacji zwierząt oraz ustaliła, iż kontrolowane gospodarstwo nie jest w stanie spełnić wymagań z zakresu bioasekuracji. W związku z zaistniałą sytuacją w dniu [...] sierpnia 2019 r. Powiatowy Lekarz Weterynarii [...] wydał na podstawie art. 48b ust. 3 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt decyzję nakazującą ubój lub zabicie wszystkich posiadanych świń oraz zakazującą utrzymywania w gospodarstwie zwierząt tych gatunków.

Przeprowadzona kontrola w gospodarstwie skarżący świadczy o wypełnieniu znamion opisanych w art., 48b ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. z 2018 r., poz. 1967). Zgodnie z art. 48b ust. 3 ww. - Powiatowy lekarz weterynarii, w przypadku gdy podmiot nie zastosuje się do nakazu określonego w decyzji, o której mowa w ust. 1 pkt. 1, wydaje decyzję, o której mowa w ust. 1 pkt. 2.

Odnosząc się do rozpatrywanej sprawy, w przypadku kiedy Powiatowy Lekarz Weterynarii [...], najpierw wydał decyzję nakazującą usunięcie stwierdzonych w trakcie kontroli uchybień w określonym terminie, a następnie powtórne kontrole w gospodarstwie skarżącego wykazały, że nie zastosował się do nakazów określonych w decyzji może wydać tylko decyzję nakazującą zabicie lub ubój zwierząt określonych gatunków oraz zakazującą utrzymywania w gospodarstwie zwierząt tych gatunków.

W złożonym odwołaniu skarżący oświadczył, że po przeprowadzeniu kontroli w dniu [...] lipca 2019 r. gospodarstwo zostało dostosowane do wydanych zaleceń. Podniósł, że rozporządzenie o bioasekuracji jest nadinterpretowane przez Inspekcję Weterynaryjną co wyniszcza większość gospodarstw.

Należy jednak zauważyć, iż przeprowadzona już po wniesieniu odwołania w dniu 3 września br. ponowna kontrola gospodarstwa wykazała, iż Strona w dalszym ciągu nie poprawiła warunków bioasekuracji.

Należy również nadmienić, iż na terenie powiatu [...] od początku 2019 roku odnotowano siedemnaście przypadków ASF u dzików. W powiatach bezpośrednio sąsiadujących z powiatem [...] odnotowano: dziesięć przypadków ASF u dzików w powiecie [...], piętnaście przypadków ASF w powiecie [...], cztery przypadki ASF w powiecie [...] oraz pięć przypadków ASF u dzików w powiecie [...]. Obecnie na terenie województwa [...] odnotowano siedemnaście ognisk ASF u świń w powiecie [...], oraz 410 przypadków ASF u dzików.

W skardze do sądu administracyjnego skarżący podniósł zarzuty:

1. 1. naruszenie art. 7; art. 77 § 1 i 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego mającego istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w ten sposób że organ nie uwzględnił faktu stosowania przez skarżącego mat dezynfekcyjnych, jak również tego, że skarżący nie posiada w prowadzonym gospodarstwie zwierząt kopytnych, a z treści zaskarżonej decyzji wynikają okoliczności przeciwne, których organ w żaden sposób nie wyjaśnia i nie przytacza dowodów na poparcie tych błędnych twierdzeń, co jednoznacznie wskazuje na naruszenie przez organ zasad prowadzenia postępowania wyjaśniającego, w tym nadrzędnej zasady postępowania administracyjnego, tj. zasady praworządności;
2. 2. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a mianowicie art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez uniemożliwienie skarżącemu wypowiedzenia się w zakresie zebranych przez organ dowodów, w oparciu o które organ wydał zaskarżoną decyzję, jak również nieprzedstawiania skarżącemu zaleceń pokontrolnych w terminach przeprowadzania kontroli w gospodarstwie skarżącego, co skutkowało brakiem realnych możliwości po stronie skarżącego zastosowania się do wytycznych organu w zakresie doprowadzenia gospodarstwa do wymogów zgodnych z przepisami, jak również skutkowało wydaniem przez organ zaskarżonej decyzji z pominięciem lub nawet lekceważeniem stanowiska skarżącego poprzez uniemożliwienie mu zaprezentowania zmian, które wprowadził skarżący w prowadzonym gospodarstwie własnym kosztem i wysiłkiem, a które to zmiany są zgodne z wymogami prawnymi dotyczącymi zapobiegania rozprzestrzeniania się choroby ASF;
3. 3. naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie przepisów Rozporządzenia MSWiA w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń, poprzez stosowanie zaleceń w zakresie dostosowania gospodarstwa Skarżącego do wymogów zgodnych z obowiązującymi przepisami, które nie wynikają z powszechnie obowiązujących przepisów prawa, jak chociażby zastosowany przez organ nakaz podziału świń na prosięta, warchlaki itp., przez co Organ naruszył nie tylko przyznane mu kompetencje, ale także podstawowe zasady postępowania administracyjnego nakazujące prowadzenie postępowania w sposób zgodny z przepisami i budujący zaufanie strony do organów administracji publicznej.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania ewentualnie przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wskazał, że wydanie nakazu zabicia wszystkich świń znajdujących się w gospodarstwie skarżącego oraz zakazu utrzymywania w gospodarstwie tych zwierząt było konieczne dla zapobieżenia rozprzestrzenianiu się choroby zakaźnej zwierząt, jaką jest afrykański pomór świń.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.

Sąd uwzględnił skargę także z innych powodów niż w niej wyrażone, mając na uwadze treść art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), który zobowiązuje Sąd do rozpoznania całości sprawy sądowoadministracyjnej, biorąc pod uwagę wszelkie istniejące naruszenia prawa, nawet, gdy nie zostały one wskazane przez stronę skarżącą w złożonej przez nią skardze.

W ocenie Sądu, stanowisko organów obu instancji, które stwierdziły, że w opisanej sytuacji zachodziły podstawy do wydania nakazu zabicia lub uboju świń oraz zakazu utrzymywania tych zwierząt w gospodarstwie, było co najmniej przedwczesne.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji stanowił art. 48b ust. 1 u.o.z.z. Zgodnie z tym przepisem powiatowy lekarz weterynarii, w przypadku stwierdzenia, że posiadacz zwierząt nie stosuje się do nakazów, zakazów lub ograniczeń, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie upoważnień zawartych w ustawie, w drodze decyzji: nakazuje usunięcie stwierdzonych uchybień w określonym terminie (pkt 1) albo nakazuje zabicie lub ubój zwierząt określonych gatunków oraz zakazuje utrzymywania w gospodarstwie zwierząt tych gatunków (pkt 2).

Podkreślenia wymaga, że powołany przepis pozwala organowi administracji na zastosowanie jednego z dwóch alternatywnych rozstrzygnięć. Organ nakazuje usunięcie uchybień w określonym terminie, a dopiero w sytuacji, gdy uchybienia nie zostaną usunięte, nakazuje zabicie lub ubój zwierząt, albo od razu sięga po bardziej radykalny środek, jakim jest nakaz zabicia (uboju) zwierząt. Alternatywa rozstrzygnięć nie może być jednak rozumiana w taki sposób, który dopuszczałby arbitralny wybór. Oznacza to, po pierwsze, że organ musi wyczerpująco uzasadnić, dlaczego wybrał takie, a nie inne z dwóch alternatywnych rozstrzygnięć.

Po drugie, skoro ustawodawca dopuszcza w tej sytuacji wydanie rozstrzygnięć istotnie ingerujących w sferę praw jednostki, co odnosi się zwłaszcza do decyzji, opartej o art. 48 ust. 1 pkt 2 u.o.z.z., która – z uwagi na swój radykalny charakter – powinna być podejmowana jedynie w ostateczności, dokonując wyboru koniecznego rozstrzygnięcia organ ma obowiązek przestrzegania zasady proporcjonalności. Radykalność opisanego rozstrzygnięcia podkreśla fakt, że zgodnie z art. 48b ust. 5 u.o.z.z., za zwierzęta zabite lub poddane ubojowi z nakazu powiatowego lekarza weterynarii, o którym mowa w ust. 1 i 3, nie przysługuje odszkodowanie ze środków budżetu państwa. W konsekwencji oznacza to, że posiadacz zwierząt ponosi całkowity ekonomiczny koszt uśmiercenia należących do niego zwierząt.

Wyjaśnienia wymaga przy tym, że w demokratycznym państwie prawnym organy administracji publicznej obowiązane są do przestrzegania zasady proporcjonalności, określonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy stosują one środki władcze, ingerujące w sferę praw jednostek. Zgodnie z powszechnie akceptowaną w europejskiej kulturze prawnej formułą, na zasadę proporcjonalności składają się trzy elementy: przydatność, konieczność i proporcjonalność w sensie ścisłym. Przydatność oznacza wybór takich środków, które rzeczywiście służą realizacji danego założonego celu. Konieczność to wybór środka najmniej "szkodliwego", w najmniejszym stopniu ingerującego w sferę prawnie chronioną jednostki, ale pozwalającego zrealizować w pełni zamierzony cel. Proporcjonalność w sensie ścisłym wreszcie to równoważenie dóbr i interesów, konieczność wykazania, że dobro (interes), do którego realizacji organ zmierza jest (przynajmniej w danych okolicznościach) bardziej wartościowe niż dobro (interes), który musi zostać poświęcony (zob. A. Stępkowski, Zasada proporcjonalności w europejskiej kulturze prawnej. Sądowa kontrola władzy dyskrecjonalnej w nowoczesnej Europie, Warszawa 2010, s. 355 i n. wraz z powołanym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego).

Z powyższego wynika zatem, że obowiązkiem organu jest zatem wykazanie, iż zastosował środek proporcjonalny. Zwłaszcza w sytuacji, gdy decyduje się na rozwiązanie bardziej radykalne, jakim jest nakaz uboju zwierząt, organ musi wykazać w uzasadnieniu, dlaczego w okolicznościach rozpoznawanej sprawy należało zastosować środek dalej idący, dlaczego nie wystarczyło nakazanie usunięcia stwierdzonych uchybień, a dopiero w razie niedopełnienia tych obowiązków, organ wydałby decyzję o nakazie zabicia zwierząt.

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji nie wykazały należycie, z jakich powodów stwierdziły, że należało od razu zastosować środek najbardziej radykalny.

Wskazać należy, że uchybienia w przestrzeganiu obowiązków związanych z ochroną przed rozprzestrzenianiem się choroby zakażanej (afrykańskiego pomoru świń) wykazywane w kolejnych kontrolach przez Powiatowego Lekarza Weterynarii [...] były – co do zasady – realizowane poprzez wykonywanie nałożonych obowiązków. Stwierdzone uchybienia niekwestionowane przez skarżącego szczegółowo wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego aktu. Stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości.

Podkreślić należy, że ponowna kontrola w gospodarstwie skarżącej, przeprowadzona [...] lipca 2019 r., już po wniesieniu odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, potwierdziła, że skarżący – bez wezwania organu w przepisanym ustawą trybie – usunął w zasadzie wszystkie wymienione uchybienia. Z protokołu kontroli z [...] lipca 2019 r. wynika, że skarżący spełnia poniższe wymagania w zakresie identyfikacji i rejestracji zwierząt. W stadzie utrzymywanych jest 15 sztuk świń, pozostających pod opieką lekarza weterynarii, u których w ostatnim czasie nie stwierdzono żadnych problemów zdrowotnych. Stosownie do unormowań art. 9, art. 20 ust. 2 i 2a oraz art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (Dz. U. z 2019 r. poz. 1149 ze zm.; dalej: u.s.i.r.z.), siedziba stada skarżącego jest zarejestrowana w Centralnej Bazie Danych Systemu Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt, prowadzonej przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR), świnie są prawidłowo oznakowane, zgodnie z obowiązującymi przepisami, a skarżący dopełnił obowiązku sporządzenia i złożenia w ARiMR spisu świń oraz obowiązku do ARiMR zdarzeń dotyczących świń, których dotyczy obowiązek znakowania (za ostatnie 12 miesięcy).

Skarżący dopełnił też obowiązku prowadzenia księgi rejestracji stada świń; księga jest prowadzona zgodnie z obowiązującym wzorem, a za ostatnie 12 miesięcy wpisy są dokonywane w terminie 7 dni od daty zdarzenia – zgodnie z art. 23 ust. 3 u.s.i.r.z. oraz § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 12 grudnia 2018 r. w sprawie księgi rejestracji bydła, świń, owiec lub kóz (Dz. U. z 2018 r. poz. 2505). Stosownie do art. 12 ust. 6a ustawy o ochronie zwierząt (Dz. U. z 2019 r. poz. 122 ze zm.; dalej: u.o.z.), skarżący przechowuje w gospodarstwie dokumentację weterynaryjną dotyczącą padłych zwierząt. W gospodarstwie skarżącego przestrzegany jest zakaz żywienia świń odpadami gastronomicznymi lub materiałem paszowym zawierającym odpady gastronomiczne, wynikający z art. 11 ust. 1 lit. b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1069/2009 z 21 października 2009 r. określającego przepisy sanitarne dotyczące produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego, nieprzeznaczonych do spożycia przez ludzi, i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1774/2002 (Dz. Urz. UE L 300/1 z 14 listopada 2009 r.; dalej: rozporządzenie (WE) nr 1069/2009) (zob. s. 2-3 i 5 protokołu – k. 70, 72-73 akt adm.).

Ponadto w gospodarstwie przestrzegane są nakazy wynikające z rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 maja 2015 r. w sprawie środków podejmowanych w związku z wystąpieniem afrykańskiego pomoru świń (Dz. U. z 2018 r. poz. 290 ze zm.; dalej: rozporządzenie MRiRW z 6 maja 2015 r.):

1. - utrzymywania świń w gospodarstwie w sposób wykluczający kontakt ze zwierzętami wolnożyjącymi i ze zwierzętami domowymi (§ 1 ust. 1 pkt 1 lit. a),
2. - utrzymywania świń w gospodarstwie w odrębnych, zamkniętych pomieszczeniach, w których są utrzymywane tylko świnie, mających oddzielne wejścia oraz niemających bezpośredniego przejścia do innych pomieszczeń, w których są utrzymywane inne zwierzęta kopytne (§ 1 ust. 1 pkt 1 lit. b);
3. - sporządzenia spisu posiadanych świń, z podziałem na prosięta, warchlaki, tuczniki, lochy, loszki, knury i knurki, oraz bieżące aktualizowanie tego spisu (§ 1 ust. 1 pkt 2);
4. - karmienia świń paszą zabezpieczoną przed dostępem zwierząt wolno żyjących (§ 1 ust. 1 pkt 3);
5. - wyłożenia mat dezynfekcyjnych przed wjazdami do gospodarstwa, w którym są utrzymywane świnie, i wyjazdami z tego gospodarstwa, przy czym szerokość wyłożonych mat powinna być nie mniejsza niż szerokość wjazdów i wyjazdów, a długość - nie mniejsza niż obwód największego koła środka transportu wjeżdżającego lub wyjeżdżającego z tego gospodarstwa, a także stałe utrzymywanie tych mat w stanie zapewniającym utrzymanie skuteczności działania środka dezynfekcyjnego (§ 1 ust. 1 pkt 4 lit. b, § 1 ust. 1b);
6. - wykonywania czynności związanych z obsługą świń wyłącznie przez osoby, które wykonują te czynności tylko w danym gospodarstwie (§ 1 ust. 1 pkt 4a);
7. - stosowania przez osoby wykonujące czynności związane z obsługą świń, przed rozpoczęciem tych czynności, środków higieny niezbędnych do ograniczenia ryzyka szerzenia się afrykańskiego pomoru świń, w tym mycie i odkażanie rąk oraz oczyszczanie i odkażanie obuwia (§ 1 ust. 1 pkt 5);
8. - bieżącego oczyszczania i odkażania narzędzi oraz sprzętu wykorzystywanych do obsługi świń (§ 1 ust. 1 pkt 6);
9. - używania przez osoby wykonujące czynności związane z obsługą świń odzieży ochronnej oraz obuwia ochronnego przeznaczonego wyłącznie do wykonywania tych czynności (§ 1 ust. 1 pkt 7);
10. - prowadzenia rejestru środków transportu do przewozu świń, paszy lub produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego w rozumieniu art. 3 pkt 1 w zw. z art. 2 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1069/2009, wjeżdżających na teren gospodarstwa oraz rejestru wejść osób do pomieszczeń, w których są utrzymywane świnie (§ 1 ust. 1 pkt 8);
11. - uniemożliwienia osobom postronnym wchodzenia do budynków, w których są utrzymywane świnie (§ 1 ust. 1 pkt 9) (zob. s. 2-6 protokołu – k. 69-70 akt adm.).

Skarżący przestrzega również opisanych w rozporządzeniu MRiRW z 6 maja 2015 r. zakazów:

Jedyne uchybienia, jakie stwierdzono podczas kontroli przeprowadzonej [...] lipca 2019 r., dotyczyły następujących kwestii.

Po pierwsze, zdaniem kontrolującego, nie zostały wyłożone przez skarżącego maty dezynfekcyjne przed wejściami do gospodarstwa, w którym są utrzymywane świnie, i wyjściami z tego gospodarstwa oraz przed wejściami do budynków lub pomieszczeń, w których są utrzymywane świnie, i wyjściami z tych budynków lub pomieszczeń (szerokość tych mat powinna być nie mniejsza niż szerokość danego wejścia lub wyjścia, a długość - nie mniejsza niż 1 m) – zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 4 lit. a rozporządzenia MRiRW z 6 maja 2015 r.

Zauważyć jednak należy, że dokumentacja fotograficzna złożona przez skarżącego w trakcie postępowania odwoławczego zdaje się potwierdzać, iż na terenie jego gospodarstwa zostały wyłożone maty dezynfekcyjne (spełniające minimalne wymagania co do swej wielkości) zarówno przed wejściami do gospodarstwa, w którym są utrzymywane świnie, i wyjściami z tego gospodarstwa, jak i przed wejściami do budynków, w których są utrzymywane świnie, i wyjściami z tych budynków (zob. fotografie opisane jako: k. 53, 54, 59, 62, 79, 80 akt adm.).

Kwestia ta wymagała zweryfikowania przez organ odwoławczy, na etapie postępowania odwoławczego, czego organ nie uczynił, naruszając tym samym obowiązek ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, wynikający z istoty zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.). Niewątpliwie dokumenty te nie zostały omówione przez organ odwoławczy, ani nie skonfrontowano ich z ustaleniami organu pierwszej instancji wynikającymi z protokołu kontroli z [...] lipca 2019 r. W protokole tym znajduje się bowiem jedynie lakoniczna wzmianka wskazująca na "brak maty przed dwoma wejściami, a mata przed trzecim wejściem nie spełnia wymagań wymiaru".

Po drugie, w protokole pokontrolnym podniesiono nowe okoliczności, które – co istotne w okolicznościach sprawy – nie zostały dostrzeżone podczas uprzedniej kontroli.

Mianowicie wskazano, że w gospodarstwie skarżącego nie jest przestrzegany nakaz przechowywania dokumentacji weterynaryjnej dotyczącej przebiegu leczenia i przeprowadzonych zabiegów weterynaryjnych (art. 12 ust. 6a u.o.z.). Przy tym skarżący podnosił w toku postępowania, czego organy nie kwestionowały, że wszystkie zwierzęta znajdujące się w jego gospodarstwie objęte są stałą opieką weterynaryjną.

Ponadto stwierdzono naruszenie § 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 września 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków weterynaryjnych, jakie muszą spełniać gospodarstwa w przypadku, gdy zwierzęta lub środki spożywcze pochodzenia zwierzęcego pochodzące z tych gospodarstw są wprowadzane na rynek (Dz. U. z 2003 r. nr 168, poz. 1643; dalej: rozporządzenie MRiRW z 18 września 2003 r.), polegające na tym, że przy wejściach do budynków, w których utrzymywane są zwierzęta, nie ma tablic z napisem "Osobom nieupoważnionym wstęp wzbroniony". Tymczasem ze złożonych przez skarżącego zdjęć wynika, że tabliczki takie znajdują się na wejściach do budynków, w których utrzymywane są zwierzęta (zob. fotografie opisane jako: k. 54, 79, 80 akt adm.). Również ta kwestia nie została przeanalizowana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Dostrzeżone zostało też uchybienie przez skarżącego przepisom rozporządzenia MRiRW z 6 maja 2015 r. w zakresie obejmującym "wdrożenia programu monitorowania i zwalczania gryzoni" (§ 1 ust. 1 pkt 10). Trudno jednak nie zauważyć, że skarżący – co przyznano w protokole kontroli – podjął działania zmierzające do "wdrożenia programu monitorowania i zwalczania gryzoni", albowiem w gospodarstwie znajdują się wymagane stacje deratyzacyjne, w których zostały wyłożone karmniki deratyzacyjne (zob. s. 8 protokołu, k. 67 akt adm.). Ponadto wraz z odwołaniem od decyzji organu pierwszej instancji skarżący przedstawił zdjęcie dokumentu o nazwie "Monitoring zwalczania gryzoni", wskazującego czynności z tego zakresu podejmowane w okresie od [...] maja 2019 r. do [...] lipca 2019 r. (zob. fotografia opisana jako: k. 81 akt adm.).

Do żadnej z wyżej wymienionych okoliczności – z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. – nie odniósł się organ drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Organy obu instancji nie wyjaśniły przy tym w żaden sposób, dlaczego – mając na uwadze podjęte przez skarżącego działania zmierzające do wyeliminowania wszystkich uchybień stwierdzonych podczas kontroli przeprowadzonej przed wydaniem decyzji organu pierwszej instancji, a także dostrzeżone dopiero tuż przed wydaniem zaskarżonej decyzji wadliwości, co do których usunięcia skarżący nie został wezwany w trybie art. 48b ust. 1 pkt 1 u.o.z.z. – jedynym racjonalnym środkiem prawnym służącym przywróceniu stanu zgodnego z prawem, było fizyczne unicestwienie całego stada trzody chlewnej utrzymywanego w gospodarstwie skarżącego, co do którego nie było jakichkolwiek podstaw, by stwierdzić ognisko choroby zakaźnej zwierząt.

W konsekwencji, organy dopuściły się naruszenia zasady proporcjonalności, określonej w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Organy nie wykazały, iż zastosowały w tym przypadku środek proporcjonalny. Organy nie wyjaśniły bowiem, dlaczego nie wystarczyło nakazanie usunięcia stwierdzonych uchybień, a dopiero w razie niedopełnienia tych obowiązków, organ wydałby decyzję o nakazie zabicia zwierząt.

Zauważyć należy, że w trakcie kontroli przeprowadzonej [...] lipca 2019 r. przez lekarza weterynarii, działającego w imieniu organu pierwszej instancji, nie stwierdzono żadnych chorych świń (zob. s. 1, k. 73 akt adm.).

Ponadto, w świetle niekwestionowanych przez organy wyjaśnień skarżącego, przeprowadzone przez lekarza weterynarii – na zlecenie skarżącego – badania próbek krwi zwierząt należących do skarżącego potwierdziły, że zwierzęta te są zdrowe.

Jednocześnie trzeba mieć na uwadze, w ocenie Sądu, stanowisko organu odwoławczego, jakoby nakazanie zabicia (uboju) zwierząt utrzymywanych w gospodarstwie skarżącego było absolutnie konieczne, gdyż skarżący "nie jest w stanie spełnić wymagań w zakresie bioasekuracji", jest w okolicznościach rozpoznawanej sprawy dowolne, a tym samym narusza wynikającą z art. 80 k.p.a. zasadę swobodnej oceny dowodów. Skoro, jak wynika z akt sprawy, w trakcie kontroli przeprowadzonej [...] marca 2019 r. stwierdzono wykonanie przez skarżącego wszystkich zaleceń wykazanych w decyzji z [...] września 2018 r., to należało wyjaśnić, dlaczego – zdaniem organu – stwierdzone obecnie uchybienia mają taki charakter, że niemożliwe jest ich usunięcie przez skarżącego w wyznaczonym terminie. Tego organ odwoławczy bezsprzecznie nie uczynił w jakikolwiek sposób. Stanowisko to jest tym bardziej niezrozumiałe, że przedłożone wraz z odwołaniem oraz wraz ze skargą dokumenty, w tym księga rejestracji świń czy monitoring zwalczania gryzoni, wyraźnie wskazywały na to, że skarżący z własnej woli, pomimo braku wezwania go przez organ w stosownym trybie, podjął działania w celu usunięcia wszystkich nieprawidłowości.

Nie można też uznać za uzasadnienie zastosowania bardziej radykalnego środka argumentów organu odwoławczego dotyczących ilości stwierdzonych ognisk ASF w regionie. Po pierwsze, argumenty te odnoszą się do nadania rygoru natychmiastowej wykonalności, a nie do samego rozstrzygnięcia. Po drugie, brakuje wykazania związku pomiędzy ilością stwierdzonych przypadków ASF a koniecznością zastosowania tak radykalnego środka, jakim jest ubój zwierząt w odniesieniu do gospodarstwa strony skarżącej. Nie wykazano w szczególności, że na skutek nieprzestrzegania wymogów doszło już do zakażenia stada, co z pewnością uzasadniałoby podjęcie od razu najbardziej radykalnych kroków. Przeciwnie, jak wskazano wyżej, a co było niekwestionowane przez organ, przeprowadzone badanie zwierząt potwierdziło, że wszystkie zwierzęta objęte nakazem zabicia (uboju) są zdrowe. Podobnie argumentacja organu pierwszej instancji, odnosząca się do skali zagrożenia rozprzestrzenieniem się choroby, odnosiła się do uzasadnienia odstąpienia od zapewnienia stronie czynnego udziału w sprawie, jednak nie wyjaśniała, dlaczego niewystarczające było zastosowanie rozstrzygnięcia art. 48b ust. 1 pkt 1 u.o.z.z.

Oczywiste jest przy tym, że nakaz zabicia lub uboju zwierząt na podstawie art. 48b ust. 1 pkt 2 u.o.z.z. nie jest karą za nieprzestrzeganie przepisów w zakresie bioasekuracji, lecz środkiem służącym ochronie przed rozprzestrzenianiem się chorób zakaźnych. Tym bardziej w decyzji nakazującej podjęcie tak radykalnych kroków trzeba wykazać zasadność zastosowanie tego środka jako koniecznego dla zapobiegania lub zwalczania chorób zakaźnych zwierząt w konkretnej sytuacji.

Organy naruszyły zatem art. 48b ust. 1 u.o.z.z. w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, wybierając środek bardziej radykalny bez wykazania jakimikolwiek argumentami, że zastosowanie łagodniejszego środka nie byłoby wystarczające dla osiągnięcia celu w postaci ochrony przed rozprzestrzenianiem się choroby zakaźnej zwierząt.

Z tych wszystkich względów, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił decyzje organów obydwu instancji.

W konsekwencji podjętego rozstrzygnięcia Sądu sprawa powróci do rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Obowiązkiem organu będzie ponowna ocena sprawy, z uwzględnieniem ewentualnych zmian w stanie faktycznym, z uwagi na upływ czasu od wydania poprzedniego rozstrzygnięcia oraz wybór takiego rozstrzygnięcia, które zapewni osiągnięcie celu w postaci ochrony przed rozprzestrzenianiem się choroby zakaźnej zwierząt, ale zarazem uwzględni konstytucyjne standardy ingerencji w prawa strony skarżącej.

Podkreślenia wymaga przy tym, że stosownie do art. 152 § 1 p.p.s.a., wobec uwzględnienia wniesionej skargi, zaskarżona decyzja ani utrzymana nią w mocy decyzja organu instancji, nie mogą wywoływać skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku.

O kosztach postępowania, w tym kosztach zastępstwa procesowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800, z późn. zm.), a wyniosły one odpowiednio wpis [...] złotych i wynagrodzenie dla adwokata [...] złotych.