Uzasadnienie
Pismem z dnia 7 lipca 2016 r. Stowarzyszenie A wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia "[...]" w przedmiocie wykonanych określonych robót budowlanych.
W złożonym następnie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych wskazało, że środki finansowe pozostające w jego dyspozycji są ograniczone, zaś w większości spraw, w których bierze udział, czyni to w interesie społecznym, reprezentując interesy osób nie będących jego członkami. Równocześnie w treści formularza podało, że nie posiada żadnych środków trwałych, ubiegły rok obrotowy zakończyło stratą w wysokości 128,90 zł, zaś na jego rachunku bankowym (którego wydruk załączono) znajduje się kwota 5,97 zł.
Postanowieniem Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnego w Olsztynie z dnia 8 września 2016 r. odmówiono zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych.
Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie strona skarżąca wniosła sprzeciw podnosząc, ze organizacja społeczna prowadzi tak zakrojoną działalność na rzecz ochrony życia, że jej członkowie nie mają kiedy zajmować się pozyskiwaniem funduszy. Dodano, że brak zwolnienia od kosztów spowoduje zagrożenie zdrowia, życia, mienia i będzie to działanie na szkodę Skarbu Państwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia.
Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Wskazać przede wszystkim należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568).
W ocenie Sądu okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego wniosku skarżącego Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przede wszystkim, skarżące Stowarzyszenie, w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. Okoliczność, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy nie może natomiast przemawiać okoliczność, że jego członkowie nie mają kiedy zajmować się pozyskiwaniem funduszy. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (zob. postanowienie NSA z dnia 17.06.2011 r., sygn. akt II OZ 491/11 oraz postanowienie NSA z dnia 25 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 723/14).
Wskazać również trzeba, że skarżące stowarzyszenie posiada pełne, przewidziane ustawą, możliwości pozyskiwania środków na działalność statutową. Fakt zaś, że cele działalności stowarzyszeń mają charakter niezarobkowy (art. 2 ust. 1 ustawy Prawo o stowarzyszeniach – Dz. U. z 2015 r., poz. 1393) nie oznacza, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić żadnej działalności. Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia (art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach).
Sąd nie zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu złożonego wniosku, z którego wynika, że samo bycie podmiotem takim jak stowarzyszenie, uzasadnia zwolnienie od kosztów sądowych. W konsekwencji prowadziłoby to bowiem do przerzucenia faktycznych kosztów działalności tego typu organizacji na Skarb Państwa. Tymczasem założeniem instytucji prawa pomocy jest przyznanie pomocy finansowej ze strony państwa podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych, nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom określonego rodzaju tylko dlatego, że cel ich działalności jest niezarobkowy.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.