Uzasadnienie
Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że organ I instancji decyzją z dnia "[...]" odmówił J. N. skierowania do Środowiskowego Domu Samopomocy Filia Nr "[...]" w A przy ul. A, prowadzonego przez Dom Pomocy Społecznej ul. B w A. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 r. w sprawie środowiskowych domów samopomocy w zależności od kategorii osób, dla których są przeznaczane Środowiskowe Domy Samopomocy dzielą się na:
typ A - dla osób przewlekle psychicznie chorych, typ B - dla osób upośledzonych umysłowo, typ C - dla osób wykazujących inne przewlekłe zaburzenia czynności psychicznych.
Środowiskowy Dom Samopomocy Filia nr "[...]" przy ul. A zaliczony jest do typu A, a zatem dla osób przewlekle psychicznie chorych. Przeprowadzone postępowanie ustaliło w ocenie organu, że schorzenia nie kwalifikują wnioskodawcy do uczestnictwa w zajęciach tego Domu.
Od decyzji odwołał się w ustawowym terminie J. N.. W piśmie z dnia 11 maja 2016 r. (doręczonym do organu I instancji w dniu 16 maja 2016 r.) uzupełnił odwołanie wnosząc o wydanie decyzji kierującej go do Środowiskowego Domu Samopomocy, przy ul. A. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że w jego ocenie decyzja jest niesłuszna i krzywdząca. Do ŚDS został skierowany przez lekarza prowadzącego - psychiatrę - na okres od 9 grudnia 2013 r. do 31 marca 2016 r. Przebywając w ŚDS poznał wielu ludzi, z którymi się zaprzyjaźnił. Kontakt z nimi pozwala mu walczyć z chorobą i przezwyciężać trudy dnia codziennego.
Poprzednie decyzje były odmienne, wówczas nie dostrzegano żadnych nieprawidłowości i przeciwskazań do umieszczenia w tym Domu. Powołując się na treść artykułu, który stanowi podstawę do wydania decyzji wskazał, że leczy się od 11 lat z powodu zdrowia psychicznego, a lekarz prowadząca nie widzi przeciwskazań do uczestnictwa w ŚDS. Do pisma przedłożył zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że brak jest przeciwskazań do uczestnictwa w zajęciach ŚDS.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że wniosek o skierowanie do domu na pobyt dzienny lub całodobowy składa się do ośrodka pomocy społecznej właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o skierowanie, dołączając zaświadczenie lekarskie, wydane przez lekarza psychiatrę lub lekarza neurologa, o występujących zaburzeniach psychicznych oraz zaświadczenie lekarza rodzinnego o stanie zdrowia i o braku przeciwwskazań do uczestnictwa w zajęciach domu wraz z informacją o sprawności w zakresie lokomocji osób niepełnosprawnych fizycznie, a także orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, o ile osoba takie posiada - § 7 ust, 1 rozporządzenia.
Z akt administracyjnych wynika również, że zaburzenia psychiczne jakie przejawia J. N. kwalifikują go do placówki dla osób wykazujących inne przewlekłe zaburzenia czynności psychicznych Typu C. W tej sytuacji organ pierwszej instancji zaproponował skierowanie strony do
Środowiskowego Domu Samopomocy na terenie miasta A odpowiedniego dla schorzeń odwołującego się, jednakże nie wyraziła ona to zgody.
Skargę na ww. decyzję wywiódł J. N., wnosząc o uchylenie decyzji zapadłych w obydwu instancjach
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 107 § 3 kpa – poprzez brak wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa w zakresie przekazania rozpatrzenia sprawy do ponownego rozpatrzenia,
- - art. 10 § 1 kpa poprzez brak zawiadomienia o możliwości składania wniosków dowodowych, o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań,
- - art. 9 kpa poprzez brak należytego i wyczerpującego informowania o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego,
- - art. 80 kpa poprzez błędne uznanie wbrew zebranemu w sprawie materiałowi dowodowemu, że organ I instancji zaproponował skarżącemu skierowanie do ŚDS na terenie A odpowiedniego dla jego schorzeń, jednakże ten nie wyraził na to zgody,
- - art. 89 kpa poprzez niewyznaczenie w sprawie rozprawy administracyjnej, brak powiadomienia o terminie rozpatrzenia odwołania, co uniemożliwiło skarżącemu wypowiedzenie się w sprawie przed organem II instancji.
W uzupełnieniu skargi w piśmie z dnia z dnia 25 lipca 2016 r. J. N. wskazał, że decyzje organu I instancji jak i Kolegium zostały oparte na nieprawdziwych faktach. Nieprawdziwy jest fakt, że
- - ustnie zgłosił fakt uczestnictwa w ŚDS,
- - został skierowany do innego Ośrodka, ale odmówił pobytu - nie otrzymał żadnej decyzji kierującej.
W treści uzupełnienia skargi wskazał również, że organy nie są lekarzami i nie znają jego stanu zdrowia. Lekarz prowadzący psychiatra nie widzi przeciwskazań do skierowania do ŚDS. Zdaniem skarżącego odmowa skierowania do ŚDS przy ul. A jest spowodowana konfliktem, w który wszedł z kierownikiem Domu.
Dodatkowo stwierdził, że nie powiadomiono go o terminie posiedzenia, co uniemożliwiło zapoznanie się z aktami sprawy, dołączenie dokumentów, przedstawienie własnych materiałów i dowodów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016r., poz. 1066 j.t.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. z 2016 r. Dz.U. poz. 718) zwanej dalej: ustawą ppsa.
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).
Sąd poddawszy kontroli zaskarżoną decyzję stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W niniejszej sprawie przedmiotem rozpoznania Sądu była decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie skierowania J. N. do Środowiskowego Domu Samopomocy Filia Nr "[...]" w A przy ul. A, prowadzonego przez Dom Pomocy Społecznej w A. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że skarżący nigdy nie powinien się znaleźć w rzeczonym Środowiskowym Domu Samopomocy. Podniesiono przy tym, że z pisma z dnia 23 marca 2016 r. Dyrektora Poradni Zdrowia Psychicznego wynika, że biorąc pod uwagę rodzaj zaburzeń psychicznych u J. N. i typ Środowiskowego Domu Samopomocy przy ul. A, nigdy nie powinien był on być tam zakwalifikowany. Kolegium zaznaczyło przy tym już w odpowiedzi na skargę, że skarżący nie zaakceptował zasad obowiązujących w ŚDS przy ul. A, który to przeznaczony jest dla osób przewlekle chorych psychicznie. Podkreślono, że skarżący odmawia uczestnictwa w zajęciach terapeutycznych, jego postawa wywołuje lęk i konflikty wśród innych uczestników Domu.
Przede wszystkim należy wskazać, że stosownie do przepisu art. 51 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.), osobom, które ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność wymagają częściowej opieki i pomocy w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, mogą być przyznane usługi opiekuńcze, specjalistyczne usługi opiekuńcze lub posiłek, świadczone w ośrodku wsparcia.
Ustawą z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 40, poz. 229) ustawodawca zdecydował o wyodrębnieniu ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, wskazując jednocześnie na dwa ich typy: środowiskowe domy samopomocy i kluby samopomocy. Celem tych specjalistycznych ośrodków wsparcia jest udzielenie takiej pomocy, by osoby dotknięte zaburzeniami psychicznymi mogły samodzielnie funkcjonować w swoim środowisku. Ośrodki mają zatem za zadanie podejmować działania na rzecz integracji tych osób z otoczeniem oraz wzmocnić ich życiową zaradność.
Art. 51a ust 1 i 2 wskazanej ustawy określa, że ośrodkami wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi są: środowiskowy dom samopomocy lub klub samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi, zwanych dalej "uczestnikami", które w wyniku upośledzenia niektórych funkcji organizmu lub zdolności adaptacyjnych wymagają pomocy do życia w środowisku rodzinnym i społecznym, w szczególności w celu zwiększania zaradności i samodzielności życiowej, a także ich integracji społecznej. Środowiskowy dom samopomocy świadczy usługi w ramach indywidualnych lub zespołowych treningów samoobsługi i treningów umiejętności społecznych, polegających na nauce, rozwijaniu lub podtrzymywaniu umiejętności w zakresie czynności dnia codziennego i funkcjonowania w życiu społecznym.
Przesłanki uprawniające do umieszczenia osoby w środowiskowym domu samopomocy oraz procedurę postępowania w takich przypadkach określają przepisy rozporządzenia w sprawie środowiskowych domów samopomocy. Oznacza to, że organ decydując o skierowaniu danej osoby do ŚDS bądź przedłużeniu jej pobytu w tym miejscu zobligowany jest kierować się przepisami tego rozporządzenia.
W myśl przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 roku (Dz.U. Nr 238, poz. 1586; zmiana; Dz. U. z 2014 r. poz. 1752) w sprawie środowiskowych domów samopomocy domy, w zależności od kategorii osób, dla których są przeznaczone, dzielą się na następujące typy:
typ A - dla osób przewlekle psychicznie chorych;
typ B - dla osób upośledzonych umysłowo;
typ C - dla osób wykazujących inne przewlekłe zaburzenia czynności psychicznych.
Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że do swojego wniosku o skierowanie do ŚDS J. N. załączył m.in. zaświadczenie lekarskie z dnia 30.03.2016 r. wystawione przez Przedsiębiorstwo A, z którego wynika, że J. N. jest pacjentem PZP z dpr - zaburzenia emocji na podłożu organicznym.
Stosownie natomiast do § 7 ust. 1 rozporządzenia wniosek o skierowanie do domu na pobyt dzienny lub całodobowy składa się do ośrodka pomocy społecznej właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o skierowanie, dołączając zaświadczenie lekarskie, wydane przez lekarza psychiatrę lub lekarza neurologa, o występujących zaburzeniach psychicznych oraz zaświadczenie lekarza rodzinnego o stanie zdrowia i o braku przeciwwskazań do uczestnictwa w zajęciach domu wraz z informacją o sprawności w zakresie lokomocji osób niepełnosprawnych fizycznie, a także orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, o ile osoba takie posiada. Stosownie do ust. 6 wspomnianego § 7 w przypadku osób, które po raz pierwszy wystąpiły o skierowanie do domu, decyzję o skierowaniu do domu wydaje się na czas określony, nie dłuższy niż 3 miesiące, konieczny do dokonania przez zespół wspierająco-aktywizujący oceny możliwości zaproponowania osobie indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego oraz okresu, jaki będzie niezbędny do jego realizacji.
Zgodnie zaś z ust. 7 po dokonaniu oceny, o której mowa w ust. 6, oraz przygotowaniu indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego osobę kieruje się do domu na czas określony, uzgodniony z kierownikiem domu, niezbędny do realizacji indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego. Okres, na jaki osoba została skierowana do domu, może być przedłużony, w szczególności w sytuacji braku postępów w realizacji indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego, okresowego braku możliwości skierowania osoby do innego ośrodka wsparcia, domu pomocy społecznej lub warsztatu terapii zajęciowej albo braku możliwości zatrudnienia, w tym w warunkach pracy chronionej na przystosowanym stanowisku pracy (§ 7 ust. 8).
Niewątpliwie skarżący został już raz skierowany do Środowiskowego Domu Samopomocy Filia Nr "[...]" w A. Wobec tego, biorąc pod uwagę te okoliczności oraz wspomniane wyżej przepisy rozporządzenia w sprawie środowiskowych domów samopomocy, wobec skarżącego należało zastosować tryb właściwy dla przedłużenia pobytu w ŚDS, stosownie do § 7 ust. 8 rozporządzenia, nie zaś wydawać kolejną już decyzję w przedmiocie skierowania (odmowy) do ŚDS. Prawodawca bowiem we wspomnianym rozporządzeniu te dwa tryby wyraźnie rozróżnia.
Ponownie rozpoznając sprawę organ winien przede wszystkim przedstawić i udokumentować stan faktyczny sprawy, w szczególności ustalić sytuację skarżącego w kontekście zapisów § 7 pkt 8 rozporządzenia w sprawie środowiskowych domów samopomocy.
Wskazać przy tym należy skarżącemu, że przebywając w ŚDS jest on zobowiązany do realizowania przygotowanego tam dla niego programu. Poza tym jego zachowanie i postawa powinny umożliwiać innym pacjentom swobodne funkcjonowanie i korzystanie z placówki ŚDS.
Udokumentowania i uzasadnienia, a przede wszystkim wnikliwej analizy wymaga zatem sytuacja faktyczna i prawna skarżącego. Przypomnieć należy, że w świetle art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., organy zobowiązane są do należytego i wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a następnie oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Co najistotniejsze zatem, organ rozpatrując niniejszą sprawę, powinien uczynić to w trybie regulującym przedłużenie pobytu w ŚDS w oparciu o wskazane przepisy rzeczonego rozporządzenia i zobligowany jest podjąć swoje rozstrzygnięcie w oparciu o przesłanki przepisów opisujących ten tryb.
Ponadto zasadnie podniósł skarżący w skardze naruszenie art. 10 § 1 kpa przez brak zawiadomienia go o możliwości składania wniosków dowodowych, o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
W aktach sprawy brak jest zawiadomienia o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i złożenia przez stronę swoich wniosków dowodowych. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę sporne i podnoszone przez skarżącą okoliczności związane z pobytem strony w ŚDS, należy uznać, że wskazywane naruszenie ma charakter istotny.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a w pkt I uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w pkt II na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a.