Uzasadnienie
Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2013 r. (sygn. akt II SA/Ol 1395/12) odmówił przyznania E. J. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W rozstrzygnięciu wskazał m.in., iż sytuacja majątkowa skarżącego nie uzasadnia przyznania mu wnioskowanej pomocy.
Kwestionując rozstrzygnięcia referendarza E. J. ponownie zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w całości wskazując, że miesięczny dochód jego rodziny wynosi "[...]" zł netto miesięcznie, z czego ponosi koszty mieszkania i lekarstw w wysokości "[...]" zł miesięcznie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Skuteczne wniesienie sprzeciwu przez skarżącego, w myśl cytowanego przepisu, powoduje utratę mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 kwietnia 2013 r. i konieczność rozpoznania sprawy, będącej przedmiotem sprzeciwu, przez Sąd.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).
Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Rzeczą wnioskodawcy - jako zainteresowanego - jest wykazanie zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zatem to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym zostanie bowiem przyznane tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z materiału dowodowego sprawy wynika, że E. J. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, posiadają mieszkanie o pow. "[...]" m2, ich wspólny miesięczny dochód wynosi "[...]" zł netto, są właścicielami dwóch nieruchomości, ich oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych wynoszą ponad "[...]" zł. Ponadto z akt sprawy wynika, że stałe obciążenia finansowe rodziny skarżącego wynoszą "[...]" zł miesięcznie.
Przedstawiona powyżej sytuacja materialna skarżącego nie pozwala na przyjęcie, iż w sprawie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w całości. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Osoby fizyczne powinny partycypować w kosztach postępowania, jeżeli mają jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel miałoby nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla nich i ich rodziny. Zwrócić należy uwagę, iż przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych jest obciążeniem budżetu państwa i przerzuceniem ciężaru tych kosztów na Skarb Państwa. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia.
Należy podkreślić, że dokonywana ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa.
Należy w tym miejscu wskazać na ugruntowany pogląd, zgodnie z którym dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonki. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy.
Rozpoznając złożony sprzeciw należy stwierdzić iż, E. J. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż rodzina skarżącego utrzymuje się ze stałego i regularnego dochodu jakim są renta i emerytura. Dodatkowo stwierdzić należy, iż rodzaj i wysokość wykazanych przez skarżącego wydatków (koszty mieszkania i lekarstw w wysokości 700 zł miesięcznie) nie wskazuje, iż jest on osobą wymagającą pomocy Państwa w zakresie poniesienia za niego kosztów niniejszego postępowania. Przeciwnie wskazuje na prowadzenie typowego gospodarstwa domowego, bez ograniczania ponoszonych kosztów utrzymania, w związku z trudnościami finansowymi.
Co więcej, należy stwierdzić, że skarżący miał realną możliwość zgromadzenia środków finansowych w kwocie ponad "[...]" zł, które może wydatkować w związku z zainicjowanym przez niego postępowaniem sądowym.
Wskazać również należy, że skarżący wraz z żoną posiadają majątek nieruchomy w postaci domu letniskowego o powierzchni "[...]" m2 oraz działki letniskowej o powierzchni "[...]" m2. Majątkowa sytuacja skarżącego jest zatem stabilna i nie wskazuje na to, że skarżący jest osobą wymagającą pomocy Państwa. Brak jest zatem racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie skarżącego.
Mając powyższe na uwadze zauważyć należy, iż dokonując oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy bierze się pod uwagę nie tylko uzyskiwane przez niego dochody, ale także stan jego posiadania. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się zatem, iż ocena taka nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochody, ale również polega na zbadaniu czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych (v: postanowienie WSA w Łodzi z dnia 10 października 2008 r., sygn. akt. II SA/Łd 480/08, LEX nr 504537). W tym miejscu godzi się wskazać na wyżej wymieniony stan posiadania wnioskodawcy, w szczególności na posiadane przez skarżącego oraz jego żonę oszczędności.
Mając na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy.