Uzasadnienie
Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że decyzją z dnia "[...]" przyznano J. H. specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad żoną K. H. na okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 października 2015 r.
W dniu 29 września 2015 r. J. H. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną (K. H.).
Decyzją z dnia "[...]" organ odmówił J. H. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na żonę K. H.. Powodem odmowy było ustalenie, że orzeczenie o niepełnosprawności K. H. zostało wydane kiedy żona skarżącego miała 24 lata i brak jest w nim informacji, iż niepełnosprawność powstała od urodzenia lub w trakcie nauki w szkole (art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych). Nadto organ wskazał, że skoro J. H. przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy, to równocześnie nie może mu przysługiwać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Pismem z dnia 20 października 2015 r. J. H. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o sprostowanie decyzji z dnia "[...]", bowiem w jego ocenie wraz ze specjalnym zasiłkiem opiekuńczym winno mu być przyznane również świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną. Swoje żądanie powtórzył w piśmie z dnia 23 listopada 2015 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 128 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej zwanego jako k.p.a.) odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia. Wystarczy, jeżeli z odwołania wynika, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji.
Niewątpliwie z pism J. H. z dnia 20 października i 23 listopada 2015 r. wynika, że jest niezadowolony z tego, iż nie przyznano "należnych mu świadczeń".
Mając więc na uwadze treść art. 128 k.p.a. Kolegium uznało, że pismo J. H. z dnia 20 października 2015 roku jest odwołaniem od niekorzystnej dla niego decyzji z dnia "[...]", którą odmówiono mu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że orzeczeniem z dnia 20 kwietnia 1978 r. Obwodowa Komisja Lekarska ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia zaliczyła ur. "[...]" roku K. G. (obecnie H.) do pierwszej grupy inwalidów. Z orzeczenia nie można odczytać od kiedy istnieje inwalidztwo. Nadto orzeczeniem z dnia 11 lutego 1982 r. Komisja Lekarska ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr 2 także zaliczyła wyżej wymienioną do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia (wypis z treści orzeczenia). W orzeczeniu tym również nie podano od kiedy istnieje inwalidztwo.
Kolegium wskazało dalej, że K. H. oświadczyła, że "jest niewidoma od urodzenia" (oświadczenie załączone do pisma strony z dnia 13 listopada 2015 roku). W oświadczeniu tym także podała, że od 1961 do 1969 roku uczęszczała do szkoły dla dzieci niewidomych w O. koło - P. Wyższe szkoły dla niewidomych kończyła w W. i K.. W aktach sprawy jest zaświadczenie lekarza okulisty z dnia 3 listopada 2015 r. zgodnie z którym u K. H. rozpoznano "zwyrodnienie barwnikowe (chorobę uwarunkowaną genetycznie, czyli wrodzoną)".
Kolegium argumentowało w kontekście powyższego, że z końcowej części art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wynika, że stwierdzenie niepełnosprawności (w tym również daty jej powstania) powinno być zawarte w orzeczeniu wydanym w innym postępowaniu, poprzedzającym postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustalenie takie, zawarte w stosownym orzeczeniu właściwego organu, jest niezbędne do ubiegania się o przyznanie wnioskowanego świadczenia. W konsekwencji zatem organy rozpoznające wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie są kompetentne do ustalenia we własnym zakresie daty powstania niepełnosprawności, ponieważ związane są - co do daty powstania niepełnosprawności i co do jej stopnia, orzeczeniem wydanym przez uprawnioną do tego jednostkę.
Mając na uwadze przedstawioną argumentację - organ II instancji - wskazał, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż w oparciu o przedłożone orzeczenia Komisji - nie da się ustalić, czy niepełnosprawność K. H. powstała przed ukończeniem 18 roku życia, ani w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Organ odwoławczy podniósł także, że wnioskodawca nie przedstawił jakiegokolwiek dokumentu, potwierdzającego, że jego żona kontynuowała naukę w 24 roku życia, co ma znaczenie dla sprawy, bowiem w tym roku życia uzyskała orzeczenie Komisji Lekarskiej.
Wskazało także Kolegium, że za okres od 1 stycznia 2015 roku do 31 października 2015 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje odwołującemu także z tego powodu (na co zwrócił uwagę organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji), że na ten okres ma on ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, co jest przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r.
Skargę na wymienioną decyzję złożył J. H.. W skardze wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięć organów administracji. Wskazał, że żona jest osobą niepełnosprawną od urodzenia. Podniósł, że winno mu być przyznane świadczenie pielęgnacyjne.
Do skargi J. H. załączył szereg dokumentów, w tym między innymi kserokopię orzeczenia Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z 5 czerwca 1970 r., którym zaliczono żonę skarżącego do I grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia i ustalono, że inwalidztwo powstało przed 16 rokiem życia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Organ podtrzymał swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd administracyjny nie może zatem opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej: ustawą ppsa.).
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 ustawy ppsa. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).
W sprawie niniejsze Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, którą odmówiono przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego na żonę K. H.. Kolegium podniosło m. in., że z akt administracyjnych nie wynika, by żona skarżącego legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności, z którego dałoby się ustalić, czy niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 roku życia.
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015, poz. 114 - zwanej dalej u.ś.r.).
Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. -Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Według art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
- 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
- 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Ponadto z art. 3 pkt 21 u.ś.r. wynika, że jeżeli w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności - oznacza to m.in. posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów (art. 3 pkt 21 u.ś.r.).
W aktach administracyjnych znajdują się dwa orzeczenia o niepełnosprawności K. H.. Orzeczenie z dnia 20 kwietnia 1978 r. Obwodowej Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia, którym zaliczono K. G. (obecnie H.) do pierwszej grupy inwalidów. Z orzeczenia nie można odczytać od kiedy istnieje inwalidztwo. Ponadto w aktach administracyjnych znajduje się orzeczenie z dnia 11 lutego 1982 r. Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr 2 w A, także zaliczające wyżej wymienioną do pierwszej grupy inwalidów ogólnego stanu zdrowia (wypis z treści orzeczenia). W orzeczeniu tym również nie podano od kiedy istnieje inwalidztwo.
Niemniej jednak, jak już wspomniano o tym wyżej, skarżący do wniesionej skargi załączył także kserokopię orzeczenia z dnia 5 czerwca 1970 r. wydanego przez Obwodową Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia, z którego wynika, że K. H. została zaliczona do inwalidów I grupy z ogólnego stanu zdrowia, a inwalidztwo powstało przed 16 rokiem życia. W związku z tym stanowisko Kolegium, zgodnie z którym w sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż w oparciu o przedstawione orzeczenia nie da się ustalić, czy niepełnosprawność żony skarżącego powstała przed końcem 18 roku życia nie może się ostać, a przynajmniej jest przedwczesne.
Wprawdzie dokument ten nie znajduje się w aktach administracyjnych, niemniej jednak dokument ten istniał w dacie orzekania przez Kolegium i ma dla sprawy istotne znaczenie.
Rzeczą organów rozpoznających sprawę po wyroku będzie ocena wydanego orzeczenia i uwzględnienie jego treści przy wydaniu decyzji dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego.
Odnosząc się natomiast do argumentacji przedstawionej przez organ I instancji, zgodnie z którą na skarżącym nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem żony wskazać należy, że stanowisko organu I instancji nie jest prawidłowe. Jednolite orzecznictwo sądów administracyjnych w tej kwestii stanowi, że z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Natomiast zgodnie z art. 23 tej ustawy są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Powyższe uregulowania potwierdzają, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek alimentacyjny, w którym bez wątpienia mieści się również obowiązek opieki nad chorym niepełnosprawnym małżonkiem.
Mając powyższe na uwadze, pod pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności" należy rozumieć współmałżonków. Prowadzi to do wniosku, że art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy ma w pełni zastosowanie do małżonka, ubiegającego się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Natomiast art. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.o.ś. powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji (por. wyroki NSA z dnia: 16 stycznia 2015 r., I OSK 1508/13; 9 stycznia 2013 r., I OSK 1196/12; 13 lutego 2013 r., I OSK 1526/12; 20 września 2013 r., I OSK 2796/12; 15 lipca 2014 r., I OSK 644/13; 19 listopada 2014 r., I OSK 1895/13 czy z 28 listopada 2014 r., I OSK 1158/13).
Rozpoznając sprawę ponownie organy zastosują się do wykładni przepisów przedstawionych w wyroku i wskazówek co do dalszego postępowania.
W tym stanie rzeczy w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchylił zaskarżoną i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku zgodnie z art. 250 powyższej ustawy oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit c oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1801).