Uzasadnienie
Decyzją z "[...]" r. Burmistrz "[...]" (dalej: "organ pierwszej instancji") odmówił J.B. (dalej: "Skarżący") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w z związku ze sprawowaniem opieki nad matką.
Organ pierwszej instancji stwierdził, że wprawdzie Skarżący sprawuje opiekę nad matką, lecz niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu przez nią 25. roku życia, co stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.), dalej jako "ustawa", wyklucza możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia. Ponadto, możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia wyklucza art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b ustawy, gdyż Skarżący ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna.
W złożonym odwołaniu Skarżący zarzucił powyższej decyzji naruszenie:
- - art. 17 ust. 1b ustawy bez uwzględnienia, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części ww. przepisu w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,
- - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy przez przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącego zasiłku dla opiekuna przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z 4 kwietnia 2014 r. o ustalenie i wypłacie zasiłków dla opiekunów stanowi negatywną przesłankę do przyznam a świadczenia pielęgnacyjnego,
- - art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy przez nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, co wynika z art. 27 ust. 5 ustawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze "[...]" (dalej: "Kolegium") decyzją z "[...]" r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji w całości.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, że pismem z 17 września 2020 r. poinformowało Skarżącego, że spełnia pozytywne przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 ustawy, a odwołanie zostanie rozpatrzone z pominięciem kryterium wskazanego w art. 17 ust. 1b ustawy, lecz dopóki w obrocie prawnym funkcjonować będzie decyzja przyznająca wnioskodawcy prawo do zasiłku dla opiekuna, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie będzie możliwe. Kolegium wyznaczyło termin do przedłożenia decyzji uchylającej decyzję przyznającą prawo do zasiłku dla opiekuna. Pismem z 25 września 2020 r. organ pierwszej instancji poinformował Kolegium, że 20 września 2020 r. zmarła matka Skarżącego, a pismem z 2 listopada 2020 r. organ pierwszej instancji poinformował, że decyzja o przyznaniu Skarżącemu zasiłku dla opiekuna uchylona została decyzją z "[...]" r.
Kolegium stwierdziło, że przed uchyleniem decyzji przyznającej Skarżącemu zasiłek dla opiekuna jego matka zmarła (w dniu 20 września 2020 r.). Decyzja ta uchylona została dopiero decyzją z "[...]" r. Dopóki zaś w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie było możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Pobieranie jednego z wymienionych świadczeń wyklucza bowiem przyznanie drugiego z nich. W dacie orzekania, z uwagi na śmierć matki Skarżącego, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego powodu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, z zastrzeżeniem, że powodem dla którego wnioskodawca nie mógł otrzymać oczekiwanego świadczenia był fakt uprzedniego uprawnienia do zasiłku dla opiekuna, a śmierć osoby wymagającej opieki spowodowała, iż odpadła zasadnicza przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W złożonej ww. decyzję Kolegium skardze, Skarżący zarzucił naruszenie:
- - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy przez uznanie, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna;
- - art. 27 ust. 5 ustawy przez przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce. Stwierdził, że w dacie złożenia wniosku oświadczył, że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje z zasiłku opiekuńczego.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 maja 2020 r do 19 września 2020 r., ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącemu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Kolegium nie wniosło zastrzeżeń co do rozpoznania skargi w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było prawo Skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Odmowa przyznania tego świadczenia uzasadniona została przez Kolegium z jednej strony tym, że w okresie objętym wnioskiem strony o świadczenie pielęgnacyjne zachodziła negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, polegająca na tym, że Skarżący, jako osoba sprawująca opiekę miał ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna (decyzja przyznająca zasiłek dla opiekuna została uchylona decyzją z "[...]"r.), a z drugiej strony tym, że matka Skarżącego, nad którą sprawował opiekę, w dniu 20 września 2020 r. zmarła. Kolegium wyjaśniło, że dopóki w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy nie było możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż pobieranie jednego z wymienionych świadczeń wyklucza przyznanie drugiego z nich.
Z poglądami Kolegium należy się zgodzić.
Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, z późn. zm.), dalej jako "ustawa", świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów. Zaznaczyć należy, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją (por. np. wyrok NSA z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18; wyrok WSA w Szczecinie z 9 lipca 2020 r., II SA/Sz 1151/19 oraz wyrok WSA w Gdańsku z 26 września 2019 r., III SA/Gd 423/19 – wszystkie wyroki powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z akt sprawy wynika, że decyzją organu pierwszej instancji z "[...]" r., Skarżącemu został przyznany zasiłek dla opiekuna z tytułu opieki sprawowanej nad matką na stałe. Decyzja ta pozostawała w obrocie prawnym w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium - pismem z 17 września 2020 r. - poinformowało pełnomocnika Skarżącego, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest uprzednie uchylenie decyzji, pouczając o możliwości złożenia wniosku do organu pierwszej instancji o uchylenie tej decyzji. Decyzją z "[...]" r. organ pierwszej instancji uchylił decyzję w przedmiocie zasiłku dla opiekuna, gdyż 25 września 2020 r. pełnomocnik Skarżącego poinformował ten organ, że 20 września 2020 r. matka Skarżącego zmarła. Tym samym kwestia utraty prawa do zasiłku dla opiekuna została rozstrzygnięta w sposób wiążący i ostateczny ww. decyzją organu pierwszej instancji.
Należy podkreślić, że zakaz kumulowania świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 ustawy wyklucza sytuację, w której osobie uprawnionej przysługiwałoby więcej niż jedno (wybrane przez nią) świadczenie. Nie jest zatem możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym zasiłku dla opiekuna. Strona, która dokonuje wyboru, a korzysta już ze zbieżnego uprawnienia, musi z niego zrezygnować przed rozstrzygnięciem o prawie do wnioskowanego świadczenia, przy czym, rezygnacja ta nie może opierać się tylko na warunkowej deklaracji, lecz konieczne jest, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego ustało prawo do pobierania innego świadczenia (por. wyrok NSA z 11 grudnia 2019 r., I OSK 3/19).
Przy czym, odnosząc się do art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, należy wskazać, że sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko w sytuacji gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i zasiłku dla opiekuna, warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji na przyszłość, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyroki WSA w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r. II SA/Ol 995/19 oraz z 23 lipca 2020 r. II SA/Ol 67/20).
W takim stanie sprawy, Kolegium nie naruszyło art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, gdyż przepis ten wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dopóki zatem w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy nie było możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy nie pominął również art. 27 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną. Niewątpliwie celem powołanych przepisów jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego, co nie wyklucza jednak możliwości przyznania, np. świadczenia pielęgnacyjnego, w przypadku spełnienia pozytywnych przesłanek przyznania tego świadczenia i skorzystania przez osobę wnioskującą z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego, z zastrzeżeniem wcześniejszej rezygnacji z dotychczas pobieranego.
Okoliczności niniejszej sprawy prowadzą do wniosku, że dopiero od 1 października 2020 r. nie istniałaby negatywna przesłanka do przyznania Skarżącemu przedmiotowego świadczenia, określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, w postaci decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. Jednakże w stanie faktycznym niemniejszej sprawy istotne jest to, że przed tą datą matka Skarżącego zmarła. Nie może budzić wątpliwości, że – bez względu na sposób rozstrzygnięcia kwestii zbiegu prawa wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna – za okres po 20 września 2020 r. nie mogło być przyznawane Skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne. W związku bowiem ze śmiercią jego matki, opieka nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, będąca jednym z koniecznych warunków przysługiwania tego świadczenia, nie była już realizowana. Nie było natomiast prawnej możliwości orzeczenia o przyznaniu tego świadczenia od 1 maja 2020 r., gdyż w tym okresie Skarżącemu przysługiwało jeszcze konkurencyjne świadczenie, wykluczające możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.
Tym samym prawidłowo Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wyjaśniając, że powodem dla którego wnioskodawca nie mógł otrzymać przedmiotowego świadczenia było legitymowanie się prawem do zasiłku dla opiekuna, zaś śmierć osoby wymagającej opieki spowodowała, że odpadła zasadnicza przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
Przedmiotowa skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.