Uzasadnienie
Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że wnioskiem z 21 stycznia 2020 r. B. K. (dalej jako: "skarżąca") zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem od grudnia 2008 r. do 14 marca 2012 r. opieki nad mamą A. K., która zmarła w 2012 r. Wyjaśniła, że umożliwi jej to ubieganie się o świadczenie emerytalne. Podała, że nie może znaleźć zatrudnienia, utrzymuje się z zasiłku okresowego z MOPS.
Decyzją z "[...]" r. Główny Specjalista w Departamencie Świadczeń Rodzinnych w Urzędzie Miejskim, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Przytoczył treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, dalej jako: "u.ś.r.") i wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. W związku z tym, przedmiotowe świadczenie nie przysługuje w razie śmierci osoby wymagającej opieki. Wskazano też, że w myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Organ I instancji zaznaczył, że nie neguje okoliczności, że skarżąca opiekowała się mamą oraz, że nie pobierała z tego tytułu żadnych świadczeń. Nie uprawnia to jednak do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po jej śmierci.
W odwołaniu skarżąca wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres wsteczny z uwagi na niepobieranie żadnych możliwych świadczeń w latach sprawowania opieki nad mamą. Wyraziła przekonanie, że organ II instancji posiada szczególne uprawnienia i może uwzględnić jej słuszny interes i szczególny charakter sprawy wynikający z trudnej sytuacji finansowej skarżącej. Podniosła, że po śmierci taty w 2018 r. została bez środków do życia. Zasiłek okresowy pozwala jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb żywnościowych i higienicznych. Wskazała na trudności w znalezieniu zatrudnienia oraz problemy zdrowotne. Opisała podejmowane przez nią działania społeczne i patriotyczne. Zaznaczyła, że przyznanie świadczenia umożliwi jej ubieganie się o emeryturę i korzystnie wpłynie na jej wysokość.
W wyniku rozpatrzenia odwołania, zaskarżoną decyzją z "[...]" r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wyjaśniło, że w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga i ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego winien być złożony w sytuacji, gdy opieka jest sprawowana, a więc gdy osoba, nad którą opiekę wnioskodawca sprawuje, żyje. Kolegium podało, że w wyroku z 25 września 2018 r., sygn. akt I OSK 843/18 Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje w razie śmierci osoby, której miała dotyczyć opieka osoby wnioskującej o świadczenie pielęgnacyjne.
Ponadto Kolegium zauważyło, że w aktach sprawy brak jest orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności A. K. Również skarżąca nie wskazuje, aby jej mama legitymowała się takim orzeczeniem. Tak więc również z tego powodu brak jest, w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r., przesłanki do uwzględnienia wniosku.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca ponownie wskazała na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Akcentowała, że nie może znaleźć zatrudnienia, a przyznanie wnioskowanego świadczenia umożliwiłoby jej ubieganie się o emeryturę. Przyznała, że mama nie posiadała orzeczenia o niepełnosprawności. Podała, że w tym samym czasie opiekowała się tatą, który miał takie orzeczenie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) oraz art. 134 § 1 w zw.
z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Tego rodzaju naruszeń prawa nie można przypisać zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z "[...]" r.
Podstawę prawną, w oparciu o którą organy administracji publicznej zobowiązane były rozpatrzyć wniosek skarżącej, stanowiły przepisy cytowanej ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
Zgodnie z art.
- 17. ust.1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Przepis ten określa przesłanki, których łączne spełnienie warunkuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało pozostawione uznaniu organów orzekających. Decyzja w tym przedmiocie ma charakter związany. Na podstawie art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego organy administracji publicznej mają obowiązek działania na podstawie przepisów prawa. Dlatego organy orzekające musiały przestrzegać treści cytowanego przepisu. Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w sytuacji spełnienia wszystkich przesłanek pozytywnych z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i braku wystąpienia przesłanek negatywnych określonych w ust. 5 art. 17 u.ś.r.
Tym samym organy orzekające, jak i Sąd, nie mogły się kierować przy ocenie wniosku skarżącej zasadą słuszności, czy zasadami współżycia społecznego. Trudna sytuacja materialna, czy zdrowotna skarżącej nie mogła zostać uwzględniona w rozpatrywanym przypadku, gdyż świadczenie pielęgnacyjne zostało ukierunkowane na konkretny cel.
Z normy art. 17 ust. 1 u.ś.r wynika, że podstawową przesłanką przyznania wnioskowanego świadczenia jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy w celu sprawowania takiej opieki. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Zastosowanie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wymaga ustalenia w pierwszej kolejności, czy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki jest potwierdzona orzeczeniem o niepełnosprawności oraz czy opieka jest faktycznie sprawowana i czy jej zakres obiektywnie uniemożliwia wykonywanie lub podjęcie zatrudnienia.
Przepis art. 17 ust. 1 należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak np: Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13; z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyrokach z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 231/18, z 7 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 265/19, dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Spełnienie omówionych przesłanek musi być oceniane w czasie rzeczywistym, czyli w czasie rozpatrywania wniosku. Potwierdza to treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się", tylko w sytuacji stwierdzenia spełnienia w miesiącu złożenia wniosku wszystkich przesłanek pozytywnych i barku występowania przesłanek negatywnych do uwzględnienia wniosku.
Przepis ten wyklucza możliwość przyznania świadczenia za okres sprzed daty złożenia wniosku, a tym samym nie ma potrzeby analizowania, czy wnioskodawca spełniał przesłanki do wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego przed złożeniem wniosku.
W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że w dacie złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca nie sprawowała już żadnej opieki, która zmuszałaby ją do rezygnacji z zatrudnienia. Osoba wymagająca opieki, na którą miało być ustalone prawo nie żyje od ponad 8 lat. Sama skarżąca przyznała, że mama nie legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności. Stan faktyczny sprawy nie wyczerpuje zatem dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. W takiej sytuacji przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia stanowiłoby rażące naruszenie prawa.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako niezasadną.