Uzasadnienie
Decyzją z 13 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 – k.p.a.) w związku z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 – u.ś.r.) po rozpatrzeniu odwołania K. K. od decyzji Prezydenta Miasta Elbląg, z którego upoważnienia działała Główny Specjalista w Departamencie Świadczeń Rodzinnych (organ pierwszej instancji) z dnia 3 lutego 2023 r. - o ustaleniu świadczeniem rodzinnym pobranym nienależnie kwot wypłaconych K. K. za okres od 2019-08-01 do 2022-09-30 tytułem zasiłku pielęgnacyjnego (3 miesiące po 184,42 zł i 35 miesięcy x 215,84 zł), w łącznej kwocie 8 107,66 zł, o obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 2019-08-01 do 2022-09-30 w łącznej kwocie 8 107,66 zł, orzekło utrzymać w mocy zaskarżona decyzję organu pierwszej instancji.
Zakwestionowana decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych sprawy:
Decyzją z 3 lutego 2023 r. organ pierwszej instancji ustalił świadczeniem pobranym nienależnie - kwoty wypłacone K. K. (skarżąca) za okres od 2019-08-01 do 2022-09-30 tytułem zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 8.107,66 zł i zobowiązał do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia wraz odsetkami za jego opóźnienie. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że decyzją z dnia 5 grudnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu stwierdziło nieważność decyzji z dnia 6 listopada 2019 r. o przyznaniu K. K. zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 2019-08-01 do 2022-09-30 jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.
Zgodnie natomiast z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Terminem zwrotu jest dzień, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnego świadczenia staje się ostateczna.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że w żaden sposób nie wyłudziła zasiłku. Nie miała żadnej wiedzy, że zasiłek jest przyznawany tylko gdy niepełnosprawność powstała przed 21 rokiem życia. Nie ponosi w tej sytuacji żadnej winy. Ponadto wskazała, że jej jedyny dochód miesięczny to renta rodzinna w wysokości 1330 zł, co wiąże się z niemożnością oddania pobranych pieniędzy.
W uzasadnieniu decyzji z 13 marca 2023 r. Kolegium podniosło, że decyzją z 6 listopada 2019 r. organ pierwszej instancji przyznał K. K. zasiłek pielęgnacyjny na okres od 2019-08-01 do 2022-09-30. W październiku 2022 r. organ stwierdził, że w orzeczeniu o stopniu o niepełnosprawności z dnia 20 września 2019 r., zaliczającego skarżącą do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności wskazano, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 3 czerwca 2016 r. oraz, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało zatem, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana z wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a., tj. z rażącym naruszeniem prawa i jako taka powinna być wyeliminowana z obrotu prawnego. Organ uznał, że doszło do sytuacji opisanej w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r., co skutkowało zastosowaniem art. 30 ust. 1 u.ś.r. Treść tego przepisu nie daje organowi administracji luzu decyzyjnego, jak również nie umiejscawia podejmowanego rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego. Z akt administracyjnych sprawy wynika bezspornie, że Kolegium stwierdziło nieważność decyzji organu pierwszej instancji o przyznaniu skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego.
W skardze wywiedzionej do tut. Sądu na decyzję Kolegium z 13 marca 2023 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o jej uchylenie, wstrzymanie jej wykonania, zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania skargi złożonej od decyzji z dnia 5 grudnia 2022 r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu stwierdzającej nieważność decyzji z dnia 6 listopada 2019 r. o przyznaniu K. K. zasiłku pielęgnacyjnego, zasądzenie kosztów. Wskazał, że gdyby okazało się, że skarga, złożona w sprawie decyzji Kolegium z 5 grudnia 2022 r. była zasadna, decyzja zaskarżona w niniejszej sprawie nie mogłaby się ostać w obrocie prawnym.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Postanowieniem z 18 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 374/23, Sąd wstrzymał wykonie zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi przepisami prawa, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 - p.p.s.a.) wynika, że w wypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Mając na uwadze powyższe kryteria stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 13 marca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 3 lutego 2023 r., mocą której ustalano świadczeniem rodzinnym pobranym nienależnie kwot wypłaconych K. K. za okres od 2019-08-01 do 2022-09-30 tytułem zasiłku pielęgnacyjnego (3 miesiące po 184,42 zł i 35 miesięcy x 215,84 zł), w łącznej kwocie 8 107,66 zł oraz orzeczono o obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 2019-08-01 do 2022-09-30 w łącznej kwocie 8 107,66 zł.
Powyższe decyzje zostały wydane w związku z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 5 grudnia 2022 r. stwierdzającą z urzędu nieważność decyzji organu pierwszej instancji z 6 listopada 2019 r. w przedmiocie przyznania skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 2019-08-01 do 2022-09-30:
- - w wysokości 184,42 zł miesięcznie w okresie od 2019-08-01 do 2019-10-31,
- - w wysokości 215,84 zł miesięcznie, w okresie od 2019-11-01 do 2022-09-30.
Zasadnicze znaczenie dla oceny legalności zakwestionowanej decyzji ma okoliczność, że tut. Sąd wyrokiem z 7 września 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 375/23, uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 5 grudnia 2022 r., nr Rep. 2131/ŚR/22, w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przyznania zasiłku pielęgnacyjnego oraz umorzył postępowanie administracyjne. Uchylenie przez Sąd wskazanej decyzji Kolegium z 5 grudnia 2022 r. oznacza, że odpadła podstawa prawna wydania zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji z 13 marca 2023 r. utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 3 lutego 2023 r. ustalającej świadczeniem rodzinnym pobranym nienależnie kwot wypłaconych K. K. tytułem zasiłku pielęgnacyjnego i orzekającej o obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
Powyższe powoduje konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji Kolegium z dnia z 13 marca 2023 r. oraz decyzji ją poprzedzającej, skoro zostały one wydane na skutek decyzji, która została przez Sąd uchylona a sprawa, w której decyzje te zapadły, jako bezprzedmiotowa została umorzona. Umorzenie postępowania zamyka natomiast drogę do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty.
W związku z tym konsekwencją tego była konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a w zw. z art. 135 p.p.s.a. zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, co orzeczono w pkt I w sentencji wyroku.
Ponadto na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. Sąd w pkt II umorzył postępowanie administracyjne, uznając że spełniona została przesłanka bezprzedmiotowości postępowania, o której mowa w art. 105 § 1 k. p. a.
O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).