Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2014 r. Referendarz sądowy odmówił R.K. przyznania prawa pomocy, gdyż nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji materialnej z uwagi na zaniechanie realizacji wezwania wystosowanego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270, z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a.
W złożonym sprzeciwie skarżący stwierdził, że wnosił wyłącznie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym polegającym na zwolnieniu od kosztów sądowych. Stwierdził, że skoro ubiega się wyłącznie o zwolnienie od wpisu sądowego, zbędnym było wzywanie go przez referendarza sądowego do składnia 15 oświadczeń.
Zarządzeniem z dnia 9 kwietnia 2015 r. skarżący został wezwany do przedłożenia, w terminie 7 dni od doręczenia zarządzenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W zakreślonym terminie skarżący wniósł o przedłużenie wyznaczonego terminu wykonania zarządzenia do dnia 15 maja 2015 r., uzasadniając wniosek złym stanem zdrowia i natężonymi pracami w gospodarstwie rolnym.
Zarządzeniem z dnia 28 kwietnia 2015 r. Sąd uwzględnił powyższy wniosek.
W zakreślonym terminie skarżący nie nadesłał żądanych oświadczeń i dokumentów źródłowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.
Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270, ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
W rozpoznawanej sprawie skarżący zwracał się o zwolnienie od kosztów sądowych. Do rozpoznania wniosku strony mają zatem zastosowanie przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest wyłącznie od trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy i dla rozstrzygnięcia w tym zakresie nie może mieć znaczenia przedmiot zaskarżenia, czy przekonanie strony skarżącej, że działa w słusznej sprawie. Do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy również ogólnikowe twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej strony skarżącej. Użycie w zacytowanym przepisie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że spełnienie przesłanek określonych w tym unormowaniu obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie.
Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje tylko w sytuacji, w której wnioskodawca wykaże brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Innymi słowy, to na stronie postępowania wnioskującej o udzielenie prawa pomocy, spoczywa inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia jej wniosku. Strona powinna przekonać sąd, że jej sytuacja materialna uprawnia do otrzymania prawa pomocy. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 lutego 2013 r., II FZ 87/13 i z 19 grudnia 2012, II FZ 972/12, publ. na stronie http://orzeczenia. nsa.gov.pl). Służyć temu ma rzetelnie wypełniony wniosek. Strona obowiązana jest podać w nim precyzyjnie odpowiadające prawdzie informacje, które umożliwią ustalenie rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy.
Jeżeli zawarte we wniosku oświadczenia nie są w tym zakresie wystarczające lub budzą wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu rodzinnego, majątkowego i dochodów. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2006, s. 527).
W konsekwencji wnioskodawca musi udzielić w zainicjowanej sprawie wyczerpujących informacji, które umożliwią każdorazowo ocenę jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz uprawdopodobnią jego trudną sytuację materialną.
Z treści wniosku PPF wynika, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego (dopłaty i sprzedaż bydła), w kwocie rocznie ok. "[...]" zł. Doraźnie pomagają mu członkowie rodziny. Majątek skarżącego stanowi wymagające remontu i obciążone służebnością dom
"[...]" i budynki gospodarcze, a także nieruchomość rolna o pow. "[...]" ha i dzierżawione łąki o pow. "[...]" ha. Skarżący podał też, że gospodarstwo rolne w latach 2005 – 2011 było nękane klęską suszy, przez co został zmuszony do zaciągnięcia kredytu w kwocie "[...]"zł. Zaznaczył, że rodzice pomagają mu spłacać to zadłużenie oraz jeszcze jeden kredyt. Podał też, że ponosi wydatki na remont maszyn, czynsz dzierżawny, zakup paliwa, nawozów i środków ochrony roślin, opłaty za światło i z tytułu podatków, w łącznej kwocie rocznie "[...]"zł. Ponadto posiada zobowiązania wobec rodzeństwa na kwotę "[...]"zł i wobec rodziców na kwotę "[...]"zł, których nie realizuje.
Dane zawarte w formularzu PPF nie są wystarczające do oceny czy skarżący rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Skarżący nie podał bowiem danych aktualnych, lecz dotyczące lat 2005- 2012. Z tych względów był on wzywany, w trybie art. 255 p.p.s.a., do przedłożenia oświadczenia wskazującego: dokładną wysokość przychodu z działalności rolniczej za 2013 r. i 2014 r.; sposób wykorzystania nieruchomości rolnych; aktualną ilość hodowanego przez skarżącego bydła, jego rodzaj oraz przybliżoną wartość jednego zwierzęcia i stan liczebny stada na koniec 2013 r. i 2014 r.; czy w 2014 r. korzystał i/lub korzysta obecnie ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje bądź osoby trzecie lub też z pomocy finansowej/rzeczowej członków rodziny; aktualną wysokość zadłużenia skarżącego; wysokość środków pieniężnych, jakimi dysponuje obecnie skarżący z przeznaczeniem na utrzymanie własne, prowadzenie działalności rolniczej i inne cele; wysokość i przeznaczenie wszystkich ponoszonych przez skarżącego wydatków oraz źródła ich pokrycia, a ponadto kopii dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia w wykazanej wysokości.
Skarżący został też wezwany do przedłożenia kopii dokumentów, z których wynika wysokość i rodzaj przyznanych i/lub wypłaconych skarżącemu w latach 2013 -2014 dotacji i/lub płatności w związku z prowadzoną działalnością rolniczą i oświadczenia skarżącego o terminach przyszłych wypłat poszczególnych dotacji i/lub płatności oraz wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, z okresu ostatnich 3 miesięcy, a w przypadku nieposiadania rachunków bankowych pisemnego oświadczenia o nieposiadaniu jakichkolwiek rachunków bankowych.
Skarżący nie wykonał powyższego zarządzenia. Sąd nie miał więc możliwości zweryfikowania informacji w zakresie aktualnych dochodów i wydatków skarżącego. Zaznaczyć należy, że wnioskodawca wykazał, że suma jego zadeklarowanych wydatków przekracza zadeklarowany dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego. Podkreślenia też wymaga, że w kwocie wydatków skarżący nie uwzględnił koniecznych wydatków, które musi ponosić na codzienne utrzymanie, tj. kosztów zakupu wyżywienia, środków czystości, odzieży, obuwia, itp. Nie jest zatem jasne, jak skarżący egzystuje, skoro osiągane zadeklarowane dochody nie pokrywają nawet zadeklarowanych wydatków związanych z prowadzonym gospodarstwem rolnym.
Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, jakimi środkami pieniężnymi rzeczywiście, aktualnie, dysponuje oraz jakiego rodzaju i w jakiej wysokości ponosi wydatki. Tym samym nie udzielił pełnych wyjaśnień, umożliwiających zbadanie wysokości i źródeł uzyskiwanego dochodu oraz ponoszonych stałych wydatków. Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został zatem uzupełniony w sposób prawidłowy, a niewykonanie wezwań uniemożliwiło dokonanie rzetelnej analizy sytuacji materialnej i zdolności finansowych skarżącego. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna natomiast mieć świadomość, iż domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek leży więc w interesie strony. Skoro zaś w niniejszej sprawie skarżący uchylił się od współpracy z Sądem w zakresie właściwego uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy i przedstawienia żądanych w trybie art. 255 p.p.s.a. dowodów, to winien był liczyć się z oceną, że brak będzie podstawy do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione.
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 744/09 oraz postanawiania z dnia 16 marca 2012 r., sygn. akt: I OZ 156/12, I OZ 157/12, I OZ 158/12).
Skarżący nie wykazał, że nie ma realnych możliwości finansowych poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowego.
Z tych też względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.